Աստծուց խնդրենք ոչ միայն ուժ, այլեւ խելք, որից՝ որպես պատիժ, Տերը զրկել է մեզ. Ալլա Հակոբյան

«Ավարայրի ճակատամարտում 451 թվականի մայիսի 26-ին հայերը՝ Վարդան Մամիկոնյանի գլխավորությամբ, կռվեցին իրենց եռապատիկ գերազանցող պարսիկների հսկայական բանակի դեմ: Դա հայերի պատասխանն էր պարսից Հազկերտ Երկրորդ արքայի ցանկությանը՝ հայերին պարտադրել ընդունել զրադաշտականություն: Ահա ինչպես Վարդան Մամիկոնյանը դիմեց զորքին ճակատամարտից առաջ. «Չերկնչենք եւ չվախենանք հեթանոսների բազմությունից, իսկ եթե հասել է ժամանակը՝ մեր կյանքը սուրբ մահով ավարտելու այս պատերազմում, մահն ընդունենք ուրախ սրտով, միայն թե արիության ու քաջության մեջ վախկոտություն չխառնենք»: Վարդան Մամիկոնյանը հերոսաբար զոհվեց այդ անհավասար մարտում, բայց իր խոսքի համաձայն՝ զոհվեց «սուրբ մահով», քանզի Վարդանանց նշանաբանն էր «Չգիտակցված մահը մահ է, գիտակցված մահը՝ անմահություն»: Ահա պատմիչ Եղիշեի բառերը այդ անհավասար մարտի մասին. «Ոչ թե մեկ կողմը հաղթեց, եւ մյուս կողմը պարտվեց, այլ քաջերը քաջերի դեմ դուրս գալով, երկու կողմն էլ պարտություն կրեցին»:

 

1036 հայորդիներ՝ այդ թվում 9-ը նախարարներ, զոհաբերեցին իրենց կյանքը հանուն իրենց հավատքի: Հայերն Ավարայրի ճակատամարտից հետո էլ շարունակում էին ապստամբական շարժումը եւ իրենց չդադարող հարձակումներով արյունաքամ էին անում թշնամուն: Ամենուր՝ ե՛ւ Արցախում, ե՛ւ Տայքում, ե՛ւ Տմորիքում, ծավալվեցին պարտիզանական կռիվներ: Դա էր պատճառը, որ պարսից արքունիքը ստիպված եղավ թեթեւացնել հարկերը, հաշտվել Հայաստանի լայն ինքնավարության հետ, ե՛ւ որն ամենակարեւորն էր, հրաժարվել բռնի կրոնափոխության ծրագրից։

 

Այսօր, բոլոր նրանց, ովքեր փորձում են ցեխ նետել Հայ եկեղեցու եւ հայ զինվորի վրա, ուզում եմ հիշեցնել պատմական փաստեր: Գերված հոգեւոր առաջնորդներին պարսիկները մահապատժի ենթարկեցին... Մահապատժի ենթարկեցին, քանի որ Հայոց հոգեւոր դասը թշնամուն ավելի մեծ սարսափ էր ներշնչում, քան կռվող զինվորը: Ինչո՞ւ եմ նման եզրակացության գալիս... Տիզբոնում դատվելուց հետո հայ նախարարներն ուղարկվեցին Միջին Ասիայի կողմերը եւ մի առ ժամանակ հետո նրանց թույլատրվեց վերադառնալ Հայրենիք եւ տիրել իրենց կալվածքներին: Իհարկե, դա էլ արվեց այն նպատակով, որպեսզի սիրաշահեն հայերին եւ հեռացնեն նրանց Բյուզանդիայից:

 

Պարսիկներ, արաբներ, թուրքեր՝ ով ասես չի փորձել կրոնափոխել հային… Բայց մենք կանք: Հայ ենք: Քրիստոսին ընդունած ազգն ենք: Եվ թշնամու համար դեռ այնքան ժամանակ չենք լինի հեշտ ռազմավար, քանի դեռ անկոտրուն է մեր հավատքը, մեր հոգու տոկունությունը՝ դրա վառ ապացույցն էր Ավարայրի ճակատամարտը: Հիշենք այդ: Հիշենք եւ չընկճվենք ու վաղը կայանալիք ուխտերթում Աստծուց խնդրենք ոչ միայն ուժ՝ մեր բազուկները հզորացնելու ու թուրքին ջարդելու համար, այլեւ խելք... Խելք, որից՝ որպես պատիժ, Տերը զրկել է մեզ...», - գրել է գրող, հրապարակախոս ԱԼԼԱ ՀԱԿՈԲՅԱՆԸ: