ՆՈՒՅ­ՆԻՍԿ ԹՐՔԱ­ՄԵ՞ՏՆ Է ԶԱՏ­ՎՈՒՄ ԹՈՒՐՔ ՆԻ­ԿՈ­ԼԻՑ

Պե­տա­կան դա­վա­ճան, կա­պի­տու­լյանտ Նի­կոլն իր ցի­նիկ ա­սու­լի­սից հե­տո մնաց բա­ցա­ռա­պես իր բա­ցա­հայտ և ծպտյալ հան­ցա­կից­նե­րի հույ­սին, մեկ էլ այն վար­ձու ծա­ռա­յող­նե­րի, ով­քեր «ընտա­նիք են պա­հում» թուր­քա­կան օ­կու­պա­ցի­ոն վար­չա­կար­գին ծա­ռա­յե­լու մի­ջո­ցով: Այ­սինքն` այլ հե­նա­րան, բա­ցի հա­կա­հայ տար­րե­րից և ար­ժա­նա­պատ­վու­թյու­նից իս­պառ զուրկ «նո­քյար­նե­րից», սրանք չու­նեն: Ան­գամ հո­գև­որ հայ­րիկ Լև­ոն Տեր–Պետ­րո­սյա­նը սահ­մա­նա­զատ­վում է իր հո­գե­զա­վա­կից:

ԻՆ­ՉՈՒ ԽՈ­ՍԵՑ ԼԵ­ՎՈՆ ԶՈՒ­ՐԱ­ԲՅԱ­ՆԸ

Ան­գամ ԼՏՊ–ն վրդով­վեց այն պնդու­մից, իբր բո­լոր նախ­կին ղե­կա­վար­նե­րը ճա­նա­չել են Ադր­բե­ջա­նի տա­րած­քա­յին ամ­բող­ջա­կա­նու­թյունն այն տես­քով, ո­րով ճա­նա­չեց Նի­կո­լը: Թուրք Նի­կոլն իր ա­սու­լի­սին, ի դեպ, նա­և ա­ռա­տո­րեն մեջ­բե­րում էր մեկ այլ թուր­քի` Ժի­րայր Լի­պա­րի­տյա­նի ա­սած­նե­րը: Սա­կայն ան­գամ թրքա­մետ ա­ռա­ջին նա­խա­գա­հը կոշտ հա­կա­դար­ձեց նրան: Լև­ոն Զու­րա­բյա­նը փաս­տում է` Նի­կո­լը սուտ է ա­սում, և ըստ նրա, նույ­նիսկ մե­ռե­լա­ծին «ընդհա­նուր պե­տու­թյան» մո­դե­լով «Արցա­խը ու­նե­նա­լու էր սե­փա­կան խորհր­դա­րան, ո­րը ի­րա­վա­սու էր լի­նե­լու ար­գե­լել Ադր­բե­ջա­նի օ­րենք­նե­րի գոր­ծա­ծու­թյու­նը Ար­ցա­խի տա­րած­քում, Ադր­բե­ջա­նի ու­ժա­յին կա­ռույց­նե­րը ի­րա­վունք չէ­ին ու­նե­նա մտնել Ար­ցա­խի տա­րածք ա­ռանց Ար­ցա­խի հա­մա­ձայ­նու­թյան, Ար­ցա­խը կու­նե­նար սե­փա­կան բա­նակ, եւ այլն: Իսկ Փա­շի­նյա­նը հա­մա­ձայ­նել է, որ Ար­ցա­խը ին­տեգր­վի Ադր­բե­ջա­նի ու­նի­տար պե­տու­թյան մեջ, որ­պես Խան­քեն­դի­ի եւ Ագ­դե­րե­ի ադր­բե­ջա­նա­կան շրջան­ներ, ո­րոնց ամ­բողջ ղե­կա­վա­րու­թյա­նը, նե­րա­ռյալ դա­տա­խա­զու­թյու­նը եւ ոս­տի­կա­նու­թյու­նը նշա­նակ­վե­լու են Բաք­վից: Նման ըն­թաց­քի ար­դյուն­քը հայտ­նի է նա­խօ­րոք՝ Ար­ցա­խի հայ բնակ­չու­թյան էթ­նիկ զտու­մը, ե­թե ոչ ջար­դե­րով ար­տաք­սու­մը»:

Ինչ­պես փաս­տում է Լև­ոն Զու­րա­բյա­նը. «Փա­շի­նյա­նը սար­սա­փում է այն ար­ձա­գան­քից, ո­րին կար­ժա­նա­նա իր խայ­տա­ռակ ո­րո­շու­մը, երբ բա­ցա­հայտ­վեն այս բո­լոր ման­րա­մաս­նե­րը: Հե­տե­ւա­բար, նա փոր­ձում է հեր­թա­կան Նի­կո­լա­կան «կռու­տի­տով» իր ո­րոշ­ման պա­տաս­խա­նատ­վու­թյու­նը դնել Հա­յաս­տա­նի նախ­կին ղե­կա­վար­նե­րի վրա, փոր­ձե­լով հա­մո­զել մեր հա­սա­րա­կու­թյա­նը, թե Ադր­բե­ջա­նի տա­րած­քա­յին ամ­բող­ջա­կա­նու­թյու­նը ճա­նա­չել են ի­րե­նից ա­ռաջ ե­ղած ղե­կա­վար­նե­րը: Սու­տա­սա­նը «մո­ռա­նում» է մեր հա­սա­րա­կու­թյա­նը հայտ­նել մի «փոքր ման­րուք»: Բանն այն է, որ Ալ­մա–ա­թյան հռչա­կա­գի­րը Հա­յաս­տա­նը ստո­րագ­րել է եւ վա­վե­րաց­րել է 10 վե­րա­պա­հում­նե­րով, ո­րոն­ցից հստա­կո­րեն հե­տե­ւում է, որ Ադր­բե­ջա­նի տա­րած­քա­յին ամ­բող­ջա­կա­նու­թյան ճա­նա­չու­մը Հա­յաս­տա­նի կող­մից չի տա­րած­վում Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղի վրա՝ խորհր­դա­յին Ինք­նա­վար մար­զի սահ­ման­նե­րում»:

Ա­վե­լին, ըստ ՀԱԿ փոխ­նա­խա­գա­հի, ում շուր­թե­րով խո­սում է Լև­ոն Ա­կո­պի­չը, Նի­կո­լը «Հա­յաս­տա­նի ա­ռա­ջին ղե­կա­վարն է, ո­րը հրա­ժար­վում է Ար­ցա­խի ան­կա­խու­թյան գա­ղա­փա­րից եւ հանձ­նում այն Ադր­բե­ջա­նին»: Ին­չո՞ւ այդ­քան շեշ­տադ­րե­ցինք ԼՏՊ–ի դիր­քո­րոշ­ման պա­հը` այն պատ­ճա­ռով, որ նա Նի­կո­լի ու նի­կո­լա­ժե­խի այդ­քան ա­տած «Արցա­խյան կլա­նի» ներ­կա­յա­ցու­ցի­չը չէ, և 2008–ին ան­գամ փոր­ձել է ռև­ան­շի գնալ և ղե­կը խլել «պա­տե­րազ­մի կու­սակ­ցու­թյու­նից»: Ե­թե ան­գամ Լև­ո­նի հա­մար է Նի­կո­լը վեր­ջին դա­վա­ճա­նը, ա­պա մնա­ցյա­լը պար­զից էլ պարզ է:

ԻՆՉ ԵՆ Ա­ՍՈՒՄ ԱՐ­ՑԱԽ­ՑԻ­ՆԵՐԸ ԵՎ ՌԱԶ­ՄԻԿ ՆԱ­ԽԱ­ԳԱՀ­ՆԵ­ՐԸ

Եվ ա­հա գի­շե­րով Ար­ցա­խի ԱԺ–ն ու­ղերձ է ըն­դու­նում, ո­րին ար­ձա­գան­քում են ՀՀ և ԱՀ նախ­կին նա­խա­գահ­նե­րը, ե­կե­ղե­ցին, սփյուռ­քը: Սա­կայն նա­խա­գահ­նե­րը ոչ կո­ռեկտ են հա­մա­րել ար­ձա­գան­քե­լու ուլ­տի­մա­տիվ պա­հան­ջը: Ըստ Սերժ Սարգ­սյա­նի. «ՀՀ վար­չա­պե­տի ա­թո­ռը զբա­ղեց­նող կա­պի­տու­լյան­տի՝ Ար­ցա­խը Ադր­բե­ջա­նի մաս ճա­նա­չե­լու այ­սօր­վա` ար­դեն ու­ղիղ և անս­քող հայ­տա­րա­րու­թյու­նից հե­տո ինձ­նից ար­ձա­գանք պա­հան­ջե­լը պար­զա­պես ան­հաս­կա­նա­լի է, ե­թե չա­սեմ՝ վի­րա­վո­րա­կան»: Սերժ Սարգ­սյա­նը փաս­տում է. «Խոս­քե­րից զատ, այ­սօր, ա­ռա­վել քան եր­բև­է, կա­րև­որ են քայ­լե­րը, գոր­ծե­րը և հա­մախմբ­վա­ծու­թյու­նը՝ ան­կախ ա­մե­նա­տար­բեր տա­րա­ձայ­նու­թյուն­նե­րից ու ամ­բի­ցի­ա­նե­րից, ո­րոնք ո­չինչ են մեր ժո­ղովր­դի գլխին կախ­ված ար­հա­վիր­քի կող­քին: Ար­ցա­խի խնդի­րը, ինչ­պես և Հա­յաս­տա­նի պե­տա­կա­նա­շի­նու­թյան գոր­ծը ես հա­մա­րել և հա­մա­րում եմ իմ կյան­քի ա­ռա­քե­լու­թյու­նը»: ՀՀ եր­րորդ նա­խա­գա­հի այդ բա­նա­ձև­ումն ար­դեն հասց­րել է թև­ա­վոր խոսք դառ­նալ...

Ռո­բերտ Քո­չա­րյանն էլ ա­վե­լի կո­պիտ գնա­հա­տա­կան տվեց. «Նա­խա­գահ­նե­րին ուղղ­ված վերջ­նագ­րա­յին պա­հանջ­նե­րը իմ մա­սով հա­մա­րում եմ ան­տե­ղի և վի­րա­վո­րա­կան: Դուք մի­այն նո՞ր հաս­կա­ցաք, թե ինչ է կա­տար­վում: Դուք այդ­քան նա­ի՞վ եք: Նույ­նիսկ մեծ ցան­կու­թյան դեպ­քում անհ­նար էր չտես­նել, որ վեր­ջին եր­կու տա­րին Ար­ցա­խի բա­ցա­հայտ հանձ­նում է տե­ղի ու­նե­նում: Մենք դրա մա­սին խո­սել ենք հան­րա­յին և բո­լոր ա­ռիթ­նե­րով: Ար­ցա­խի ԱԺ–ն իր մե­ծա­մաս­նու­թյամբ (բա­ցա­ռու­թյամբ 4 պատ­գա­մա­վո­րի), ի­րենց ա­ռաջ­նորդ­նե­րով ո­րև­է կերպ չի ար­ձա­գան­քել մեր զգու­շա­ցում­նե­րին»:

Ի դեպ, Ար­ցա­խի նա­խա­գահ Ա­րա­յիկ Հա­րու­թյու­նյա­նի ու­ղերձն էլ հնչեց լրիվ ա­նա­տամ: Մաս­նա­վո­րա­պես. «Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թյան իշ­խա­նու­թյուն­նե­րին՝ ձեռն­պահ մնալ Ար­ցա­խը Ադր­բե­ջա­նի կազ­մում ճա­նա­չե­լու ո­րև­է գոր­ծո­ղու­թյու­նից ու հայ­տա­րա­րու­թյու­նից՝ հա­վա­տա­րիմ մնա­լով ներ­պե­տա­կան ու մի­ջազ­գա­յին փաս­տաթղ­թե­րով ստանձ­նած պար­տա­վո­րու­թյուն­նե­րին և հա­մազ­գա­յին իղ­ձե­րին ու շա­հե­րին: Գի­տակ­ցե­լով հետ­պա­տե­րազ­մյան ժա­մա­նա­կա­հատ­վա­ծում Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թյան խո­ցե­լի վի­ճա­կը՝ մենք ըմբռ­նու­մով ենք մո­տե­ցել տար­բեր զար­գա­ցում­նե­րի և գի­տակ­ցա­բար կրել ու կրում ենք բազ­մա­թիվ զրկանք­ներ՝ չե­զո­քաց­նե­լու հա­մար մեզ ճնշե­լու մի­ջո­ցով Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թյա­նը զի­ջում­ներ պար­տադ­րե­լու բո­լոր փոր­ձե­րը: Սա­կայն կան հստակ սկզբունք­ներ ու կար­միր գծեր, ո­րոնց խախ­տում­ներն ա­նըն­դու­նե­լի և ան­թույ­լատ­րե­լի ենք հա­մա­րում: Եվ Ար­ցախն Ադր­բե­ջա­նի կազ­մում ճա­նա­չելն այդ կար­միր գծե­րից է, ո­րը, վստահ ենք, հա­մայն հա­յու­թյան գե­րակ­շիռ մա­սի հա­մար մնում է այդ­պի­սի»: Սա ինչ­պե՞ս հաս­կա­նալ, դա­վա­ճա­նին հոր­դո­րում է ձեռն­պահ մնալ դա­վա­ճա­նու­թյու­նի՞ց...

Իսկ կա­պի­տու­լյանտ խուն­տա­յին հա­ջող­վեց ժա­մա­նա­կա­վո­րա­պես տար­բեր խար­դա­վանք­նե­րով չե­զո­քաց­նել դի­մադ­րու­թյան օ­ջախ­նե­րից մե­կը` հե­րո­սա­ծին ծնող­նե­րի նստա­ցույ­ցը: Բայց դա ժա­մա­նա­կա­վոր է, եր­կա­րա­տև է­ֆեկտ ու­նե­նալ չի կա­րող: Անվ­տան­գու­թյան փոր­ձա­գետ Կա­րեն Վրթա­նե­սյանն էլ բա­ցատ­րում է, թե որ դեպ­քում կհաղ­թա­հար­վի հան­րու­թյա­նը պա­տած զանգ­վա­ծա­յին «ջայ­լա­մու­թյունն» ու կրա­վո­րա­կա­նու­թյու­նը. «Էմպի­րիկ կա­նոն կա. «Դեպ­քե­րի 95 տո­կո­սում պայ­քա­րին մաս­նակ­ցում են բնակ­չու­թյան 5 տո­կո­սից ոչ ա­վե­լին»: Ի­հար­կե, երբ այդ 5 տո­կոս «գժե­րի» հաղ­թա­նակն ար­դեն մոտ է լի­նում, մեծ թվով մար­դիկ են ի­րենց մի­ա­նում: Սա կոչ­վում է «band­wa­gon mo­bi­li­za­ti­on» (հա­յե­րեն, ե­րև­ի, կա­րե­լի է թարգ­մա­նել. «տա­շի­տու­շի մո­բի­լի­զա­ցի­ա»): Դրա օ­րի­նակ է 2018–ի ապ­րի­լին Սերժ Սարգ­սյա­նի հրա­ժա­րա­կա­նից ՀԵ­ՏՈ բնակ­չու­թյան լայն շեր­տե­րի փո­ղոց դուրս գա­լը:

Կամ ե­թե ինչ–ինչ պատ­ճառ­նե­րով Նի­կո­լի հե­ռա­ցումն ար­դեն անշր­ջե­լի լի­նի, այ հենց այդ պա­հին բո­լոր նրանք, ով­քեր այ­սօր «չեն հե­տաքրքր­վում քա­ղա­քա­կա­նու­թյամբ» և 1001 պատ­ճա­ռա­բա­նու­թյուն ու­նեն, թե ին­չու դուրս չեն գա­լիս բո­ղո­քի ցույ­ցե­րի, մի­ան­գա­մից կսկսեն ա­մեն ան­կյու­նում գո­ռալ, որ Նի­կո­լը պետք է հե­ռա­նա»:

Այ­սինքն` բո­լոր դեպ­քե­րում օ­կու­պա­ցի­ոն ռե­ժի­մին տա­պա­լե­լը 95 տո­կո­սով մնում է փոք­րա­մաս­նու­թյան ու­սե­րին: «Պա­տիվ ու­նեմ» խմբակ­ցու­թյան ղե­կա­վար Հայկ Մա­միջա­նյա­նի խոս­քով. «Փա­շի­նյա­նին խոր­հուրդ կտամ մի հատ բա­ցի նա­յի, թե որ բռնա­պե­տը ոնց է գնա­ցել, ու ին­քը ընտ­րի իր ճա­կա­տա­գի­րը: Փա­շի­նյա­նի կա­ռա­վար­ման յու­րա­քան­չյուր վայր­կյա­նը ա­վե­լի մեծ վնաս է հասց­նում հայ­կա­կան եր­կու պե­տու­թյուն­նե­րին»: Իսկ թե ինչ­պի­սի վնաս` Դա­վիթ Շահ­նա­զա­րյա­նի բնո­րոշ­մամբ. «Փա­շի­նյա­նի խա­ղա­ղու­թյունն ա­վե­լի կորս­տա­բեր է լի­նե­լու, քան նրա սան­ձա­զեր­ծած պա­տե­րազ­մը»:

Իսկ հան­րու­թյան ակ­տիվ հատ­վածն ապ­րում է «Հայ­կա­կան Նյուրն­բեր­գի» ակն­կա­լի­քով: Ան­գամ` ա­մե­րի­կա­մետ Ժի­րայր Սէ­ֆի­լյա­նը: Իսկ Մոսկ­վա­յից ար­դեն փոր­ձա­գետ­նե­րի մտա­վա­խու­թյուն­ներ են հնչում, որ Իլ­հա­մի ու Նի­կո­լի գոր­ծար­քի ար­դյուն­քում ՌԴ–ն կա­րող է Հա­րա­վա­յին Կով­կա­սից դուրս մղվել: Սկսե­ցին հաս­կա­նա՞լ, որ Նի­կո­լը «օգտա­կար ա­պուշ» չէ, այլ` մի­ան­գա­մայն վնա­սա­կար «քցող»... Լավ է ուշ, քան եր­բեք:

ՀՈՎ­ՀԱՆ­ՆԵՍ ԳԱ­ԼԱ­ՋՅԱՆ