Արտգործնախարարների մոսկովյան հանդիպումից հետո ձեւավորվել է առկա արտաքին սպառնալիքները չեզոքացնելու հնարավորություն. նախկին վարչապետ

 

Ակնհաայտ է, որ արտգործնախարարների վաշինգտոնյան և Հայաստանի ու Ադրբեջանի ղեկավարների բրյուսելյան հանդիպումներին անմիջապես հաջորդած Ռուսաստանի սույն նախաձեռնությունը ուներ մեկ գլխավոր նպատակ՝ բաց չթողնել Հարավային Կովկասում զարգացումների հիմնական մեդիատորը մնալու իր դերակատարումը: Այդ է վկայում նաև առաջիկայում Մոսկվայում երեք երկրների առաջին դեմքերի հերթական հանդիպման նախաձեռնումը Ռուսաստանի կողմից:

Ավելին, նախարար Լավրովը հստակ հայտարարեց տարածաշրջանում իր ազդեցությունը պահպանելու Ռուսաստանի վճռականության մասին, ավելացնելով, որ կողմերը համաձայնվել են այն մոտեցման հետ, որ մինչ համապատասխան միջպետական պայմանագրի ստորագրումը պետք է գալ ընդհանուր հայտարարի սահմանազատման և կոմունիկացիաների ապաշրջափակման խնդիրներում: Ուստի անհապաղ պետք է սկսել այդ խնդիրներին նվիրված

բանակցությունները փոխվարչապետների մակարդակով:

 

Առաջին հայացքից թվում է թե միջպետական պայմանագրի նախապատրաստման և ստորագրման գործընթացի մասով Լավրովի և Միշելի հայտարարություններում որևէ սկզբունքային տարբերություն չկա՝ թե մեկը և թե մյուսը կարևորում են սահմանազատման և ապաշրջափակման խնդիրներում հակամարտող կողմերի միջև ընդհանուր մոտեցումների ձևավորումը:

 

Բայց իրականում և, ըստ իս, ի տարբերությունը Բրյուսելում ձեռք բերված պայմանավոորվածությունների, Մոսկվայում ոչ երկիմաստ արձանագրվել է, որ չի կարող կնքվել որևէ պայմանագիր՝ առանց սահմանազատման և ապաշրջափակման խնդիրներում կողմերի համար ընդունելի լուծումների:

Եվ իրոք, առանց նշված խնդիրների լուծման հնարավոր չէ կնքել միջպետական պայմանագիր, քանի որ այդ լուծումները պարտադիր պետք է իրենց արտացոլումը գտնեն ապագա այդ պայմանագրում:

 

Թվում է թե նման արձանագրումը մանրուք է, բայց, կարծում եմ, իրադարձությունների զարգացման ընթացքը կանխորոշող մանրուք է և այդ կերպ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև հարաբերությունների կարգավորման գործընթացում Ռուսաստանը նախաձեռնությունը վերցնում է իր ձեռքը:

Բայց ի՞նչ կարող է տալ մեզ այդ ‹‹մանրուքը››:

 

Նախ դա մեզ հնարավորություն է տալիս առաջարկել սահմանազատման և սահմանագծման խնդիրներին վերաբերող բանակացությունները սկսել հիմք ընդունելով ԵԱՀԿ Քարտուղարության 2017թ դեկտեմբերին ընդունված ‹‹ Պետական սահմանի սահմանազատում և սահմանագծում: Հրատապ խնդիրներ և լուծումներ›› վերտառությամբ փաստաթուղթը, որն ընդունվել է գլխավորապես հետխորհրդային տարածքում պետությունների միջև միջպետական սահմանների որոշման գործընթացում որպես պարտադիր կիրառման ենթակա մեթոդական ցուցումներ և որում ամրագրված են այն սկզբունքները, որոնցով կողմերը պետք է առաջնորդվեն սահմանազատման խնդիրներում՝ մինչ տարբեր տեսակի քարտեզներին անդրադառնալը:

 

Սահմանազատման բանակցությունները սկսել անմիջապես ինչ որ քարտեզներին հղում կատարելով և դրանք հիմք ընդունելով՝ ծայրաստիճան անթույլատրելի է: Դա կնշանակի հնարավորություն տալ մեր հարևանին սահմանազատման խնդիրները լուծել օգտագործելով ուժի և ուժեղի այսօրվա իր ռազմավարական դիրքերը:

Բանակցություններում Հայաստանը ներկայացնող պաշտոնայն պետք է գիտակցի թե ինչպիսի կործանարար սպառնալիքների է ենթարկում Հայաստանին, եթե սահմանազատման բանակցություններում, գիտակցաբար թե ոչ, անտեսի վերը նշված փաստաթղթում ամրագրված սկզբունքները:

 

Երկրոդ, մենք հնարավորություն ենք ստանում ապաշրջափակման խնդիրներին նվիրված բանակցություններում ներկայացնել ապաշրջափակման այն հայեցակարգային դրույթը, համաձայն որի ապաշրջափակումը պետք է ծառայի իր գլխավոր նպատակին՝ ձևավորել պետությունները կապող տնտեսական ենթայառուցվածքների այնպիսի կոնֆիգուրացիա, որի պարագայում կողմերից ուրևէ մեկը զերծ կմնա տարբեր ճնշումներ գործադրելու միջոցով իր համար միակողմանի տնտեսական օգուտների հասնելու գայթակղությունից: Միայն հայեցակարգային այս պահանջին բավարարող միջպետական տնտեսական ենթակառուցվածքները կնպաստեն երկրների միջև վստահության ձևավորմանը և կդառնան խաղաղությունն անշրջելի դարձնող արդյունավետ երաշխիքներից մեկը:

 

Ի դեպ Մեղրու երկագծի առաջնային կառուցումը պետությունների միջև վստահություն ձևավորելու հրամայականի հետ որևէ աղերս չունի: Իր բյուջեից ծախսելով մոտ 150 մլն դոլար կառուցոլով այդ երկաթգիծը Հայաստանը ապահովում է Ադրբեջանի կապը Թուրքիայի հետ և ուրիշ ոչինչ: Ադրբեջանի տրանսպորտային այդ ծրագիրը նախատեսում է Նախիջևանի Շառուր քաղաքից մուտք դեպի Իգդիր և այն Հայաստանը մեկուսացման մեջ թողնելու ծրագիր է:

 

Իրական ապաշրջափակման նպատակին հասնելու համար պետք է առաջնային գործարկել Բաքու-Ղազախ- Իջևան-Դիլիջան-Հրազդան-Երևան-Երասխ-Նախիջևան գիծը: Սա տնտեսական և քաղաքական ռիսկերի տեսակետից ամենահավասարակշռված գիծն է և մեծ ներդումներ չի պահանջում: Ես սահմանազատման և ապաշրջափակման այս խնդիրներին ավելի առարկայորեն անդրրադարձել եմ դեռևս 2021թ հրապարակած ‹‹ Հայաստանը մուրճի և սալի արանքում: Ի՞նչ անել›› հոդվածում և խորհուրդ կտամ բաանակցողներին ուսումնասիրել այն:

 

Ինչևիցե, ակնհայտ է, որ արտգործնախարարների մոսկովյան համդիպումից հետո ձևավորվել է բանակցութունների միջոցով առկա արտաքին սպառնալիքները չեզոքացնելու ռեալ հնարավորություն: Չօգտագործել այն՝ դավաճանությանը համարժեք բան կլինի: