Մեծ ճանապարհի ավազակները

Պա­տա­հա­կա՞ն էր, որ Նի­կոլն ապ­րի­լի 24-ի շե­մին, այ­սինքն՝ դրան նա­խոր­դող ԱԺ նստաշր­ջա­նում սկսեց խո­սել «Արցախն Ադր­բե­ջան է եւ վերջ» ո­ճով՝ ձեռ­քի հետ էլ ճոխ մե­սիջ­ներ հղե­լով Թուր­քի­ա­յին. հա­զիվ թե: Նա­եւ չի կա­րող պա­տա­հա­կան լի­նել, որ այդ հայ­տա­րա­րու­թյու­նից հաշ­ված օ­րեր անց, ար­դեն ապ­րի­լի 24-ի նա­խօ­րե­ին Ա­լիե­ւը ո­րո­շեց «պաշ­տո­նա­կան տեսք» տալ Ար­ցա­խի շրջա­փակմա­նը՝ շա­րու­նա­կե­լով տար­բեր աղ­բյուր­նե­րով քա­րո­զել «կա՛մ խո­նար­վեք, կա՛մ հե­ռա­ցեք» ցե­ղաս­պան սկզբուն­քը: Ա­մեն դեպ­քում, սա հեր­թա­կան փաստն էր, երբ Նի­կո­լի ու Ա­լի­ե­ւի հա­ջոր­դա­կան գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րը  նման է­ին սո­վո­րա­կան «պա­սե­րով խա­ղի»:

«ՊԱ­ՍԵ­ՐՈՎ ԽԱ­ՂԻ» ՆՈՐ ՍԵ­ՐԻ­ԱՆ

Ար­ցա­խի ան­մի­ջա­կան բլո­կա­դա­յին հա­ջոր­դած գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րը եւս նույն «պա­սե­րով խաղն» ա­ռաջ տա­նե­լու տեսքն ու­նե­ին: Նախ. շատ չան­ցած Հա­կա­րի­ի կա­մուր­ջը փա­կե­լուց, Նի­կո­լի ԱԳՆ-ն շտա­պեց հայ­տա­րա­րու­թյուն տա­րա­ծել, փոր­ձե­լով այս ան­գամ էլ ցույց տալ, թե ի­րենք ո­րե­ւէ մեղք չու­նեն: Նա­եւ, սո­վո­րա­կա­նի պես, պարզ հաս­կաց­նել տա­լով, թե «մե­ղա­վո­րը» ռուս­ներն են: Ըստ ԱԳՆ-ի. «Ադրբե­ջա­նի իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը, կոպ­տո­րեն խախ­տե­լով 2020թ. նո­յեմ­բե­րի 9-ի ե­ռա­կողմ հայ­տա­րա­րու­թյան 6-րդ կե­տը, ար­դեն պաշ­տո­նա­պես ար­գե­լա­փա­կել են Լա­չի­նի մի­ջանց­քը՝ քայ­լեր ձեռ­նար­կե­լով մի­ջանց­քում՝ ՌԴ խա­ղա­ղա­պահ զո­րա­կազ­մի պա­տաս­խա­նատ­վու­թյան գո­տում ան­ցա­կետ տե­ղադ­րե­լու ուղ­ղու­թյամբ»: Իսկ որ­պես լու­ծում՝ ԱԳՆ-ն սա է մատ­նան­շում. «Կոչ ենք ա­նում Ռու­սաս­տա­նի Դաշ­նու­թյանն ի վեր­ջո կա­տա­րել ե­ռա­կողմ հայ­տա­րա­րու­թյան 6-րդ կե­տով ստանձ­նած ի­րենց պար­տա­վո­րու­թյու­նը՝ վե­րաց­նե­լով մի­ջանց­քի ա­պօ­րի­նի ար­գե­լա­փա­կու­մը եւ ա­պա­հո­վե­լով ադր­բե­ջա­նա­կան ու­ժե­րի դուրս­բե­րու­մը Լա­չի­նի մի­ջանց­քի ողջ անվ­տան­գու­թյան գո­տուց...»:

Մի­այն թե մի քա­նի է­ա­կան հար­ցեր կան այս­տեղ:

1. Նո­յեմ­բե­րի 9-ի հա­մա­ձայ­նա­գի­րը ստո­րագ­րել է նա­եւ Նի­կո­լը, ընդ ո­րում, մի­ան­գա­մայն «տա­րօ­րի­նակ» պայ­ման­նե­րում՝ մինչ այդ մեր­ժե­լով զի­նա­դա­դա­րի ռու­սա­կան ա­ռա­ջարկ­նե­րը, ո­րոնք կա­րող է­ին ա­վե­լի լավ ի­րա­վի­ճակ ստեղ­ծել` բա­ցա­ռե­լով Ար­ցա­խի բլո­կա­դա­յի ա­մեն մի հնա­րա­վո­րու­թյուն: Նա­եւ ինք­նա­կամ. այդ փաս­տա­թուղթն ի­րե­նից ներ­կա­յաց­նում է միջ­պե­տա­կան պայ­մա­նա­գիր, այն էլ՝ ճա­կա­տագ­րա­կան նշա­նա­կու­թյուն ու­նե­ցող, ո­րը պետք է վա­վե­րա­ցում անց­նի: Դա չի ե­ղել, այ­սինքն` ստո­րագր­վել է ա­պօ­րի­նա­բար:

2. Պայ­մա­նագ­րի շատ ա­վե­լի լուրջ կետ Նի­կոլն ինքն է խախ­տել, դրա­նով թույլ տա­լով, որ ներ­կա ի­րա­վի­ճակն ա­ռա­ջա­նա: Խոս­քը ա­մե­նա­կա­րե­ւոր՝ 1-ին կե­տի մա­սին է, ո­րը, հի­շեց­նենք, սահ­մա­նում է. «Հայ­տա­րար­վում է Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղի հա­կա­մար­տու­թյան գո­տում ամ­բող­ջա­կան հրա­դա­դա­րի եւ բո­լոր ռազ­մա­կան գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րի դա­դա­րի մա­սին՝ 2020 թվա­կա­նի նո­յեմ­բե­րի 10-ի՝ Մոսկ­վա­յի ժա­մա­նա­կով ժա­մը 00:00-ից: Ադր­բե­ջա­նի Հան­րա­պե­տու­թյու­նը : Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թյու­նը, այ­սու­հետ՝ Կող­մեր, ԿԱՆԳ ԵՆ ԱՌ­ՆՈՒՄ Ի­ՐԵՆՑ ԶԲԱ­ՂԵՑ­ՐԱԾ ԴԻՐ­ՔԵ­ՐՈՒՄ (ընդգծու­մը մերն է- հեղ.)»: Հե­տա­գա կե­տե­րը սահ­մա­նում են Աղդա­մի, Քել­բա­ջա­րի եւ Լա­չի­նի շրջան­նե­րի հանձ­նու­մը: Սա­կայն զի­նա­դա­դա­րի պա­հին, հի­շենք, հայ­կա­կան ու­ժե­րի «զբա­ղեց­րած դիր­քեր» կա­յին այդ տա­րածք­նե­րից դուրս եւս, եւ դրանք, հի­շա­տակ­ված 1-ին կե­տը պահ­պա­նե­լու դեպ­քում, Ադր­բե­ջա­նին ո­րե­ւէ հնա­րա­վո­րու­թյուն չէ­ին տա­լիս Ար­ցա­խը շրջա­փա­կել: Նի­կո­լը սե­փա­կան մի­անձ­նյա ո­րոշ­մամբ, նախ­կին նա­խա­րար Վա­ղո­յի ձեռ­քով այդ տա­րածք­նե­րը հանձ­նել է՝ դրա­նով ուղ­ղա­կի­ո­րեն խախ­տե­լով ե­ռա­կողմ պայ­մա­նա­գի­րը եւ Ար­ցա­խը շրջա­փա­կե­լու հնա­րա­վո­րու­թյուն ստեղ­ծե­լով: Թե ինչ է սա նշա­նա­կում, ան­գամ մեկ­նա­բա­նե­լու կա­րիք չկա:

3. Այս­քա­նով հան­դերձ, Նի­կոլն ինքն է ստո­րագ­րել ե­ռա­կողմ պայ­մա­նա­վոր­վա­ծու­թյուն կոչ­վա­ծը, այ­սինքն, նա­եւ ինքն է պար­տա­վոր ա­պա­հո­վել, որ ողջ պայ­մա­նա­գի­րը, այդ թվում` ՀՀ ԱԳՆ-ի ա­սած 6-րդ կե­տը կա­տար­վի: Իր ստո­րագ­րու­թյամբ նա այդ պայ­մա­նագ­րի լի­ա­կա­տար կա­տար­ման պա­տաս­խա­նատ­վու­թյունն է ստանձ­նել Ար­ցա­խի եւ ողջ հայ ժո­ղովր­դի ա­ռաջ: Եվ հի­մա, ե­թե չի կա­րո­ղա­նում իր այդ պատ­մա­կան նշա­նա­կու­թյան ստո­րագ­րու­թյան ի­րա­կա­նա­ցու­մը, ան­կախ պատ­ճառ­նե­րից, ա­պա­հո­վել, պար­տա­վոր է հայ­տա­րա­րել, թե՝ ստո­­րագ­րել եմ մի բան, ո­րի ի­րա­կա­նաց­ման հետ կապ­ված ո­րե­ւէ հնա­րա­վո­րու­թյուն չու­նե­ի, կամ որ սխալ փաս­տա­թուղթ է ստորագ­րել, ա­նի­րա­տե­սա­կան եւ այլն: Յու­րա­քան­չյուր բա­րո­յա­կան ղե­կա­վա­րի հա­մար դա կնշա­նա­կեր հրա­ժա­րա­կան տալ եւ սե­փա­կան ոտ­քով բանտ գնալ:

4. Վեր­ջա­պես, այն բա­նից հե­տո, երբ Նի­կո­լը, կրկնենք, հրա­պա­րա­կավ Ար­ցախն Ադր­բե­ջա­նի մաս է ճա­նա­չում, հի­մա ՀՀ ԱԳՆ-ն այդ ին­չի՞ց է բո­ղո­քում: Ե­թե «Ադրբե­ջա­նի մաս» է, Ադր­բե­ջանն էլ «իր տա­րած­քում» ան­ցա­կետ է դնում, ու ռուս­ներն ի՞նչ ա­նեն այս դեպ­քում: Ա­վե­լին, մի՞թե կաս­կա­ծող կա, որ Ա­լի­ե­ւը հենց Նի­կո­լի այդ հայ­տա­րա­րու­թյան հի­մա վրա է այս վեր­ջին քայլն ա­նում, ու հի­մա Միր­զո­յան Ա­րո­յի կան­տո­րան էլ ռու­սա­կան կող­մից է պա­հան­ջում, որ հե­տո նո­րից ա­սի` տե­սա՞ք, թե ռուս­ներն ինչ ա­րե­ցին:

Նույն «պա­սով» շարժ­վեց նա­եւ Ադր­բե­ջա­նը: Ըստ Ադր­բե­ջա­նի սահ­մա­նա­յին ծա­ռա­յու­թյան հա­ղոր­դագ­րու­թյան՝ ի­րենք «պաշ­տո­նա­պես տե­ղե­կաց­րել են ռուս խա­ղա­ղա­պահ զո­րա­կազ­մի հրա­մա­նա­տա­րու­թյա­նը եւ թուրք-ռու­սա­կան հա­մա­տեղ մո­նի­տո­րին­գի կենտ­րո­նին՝ Լա­չի­նի մի­ջանց­քի մուտ­քի մոտ ան­ցա­կետ տե­ղադ­րե­լու մա­սին»: Փոր­ձում են ներշն­չել այն միտ­քը, որ ե­թե «պաշ­տո­նա­պես տե­ղե­կաց­րել են», ու­րեմն՝ ի­րենց քայ­լը հա­մա­ձայ­նեց­րել են ռուս­նե­րի հետ:

ՍՏԵ­ՓԱ­ՆԱ­ԿԵՐ­ՏԸ ՆՈ­ՐԻՑ «ՋՈՒՐ Է ԾԵ­ԾՈՒՄ»

Ռու­սա­կան կող­մը, բնա­կա­նա­բար, ա­րա­գո­րեն հեր­քեց՝ ԱԳՆ-ի նա­եւ ՊՆ-ի մի­ջո­ցով հայ­տա­րա­րե­լով. «2023 թվա­կա­նի ապ­րի­լի 23-ին մի­ա­կող­մա­նի եւ չհա­մա­ձայ­նեց­ված գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րի ար­դյուն­քում ադր­բե­ջա­նա­կան կող­մը ար­գե­լա­փա­կել է եր­թեւ­ե­կու­թյու­նը Լա­չի­նի մի­ջանց­քով՝ ռու­սա­կան խա­ղա­ղա­պահ զո­րախմ­բի թիվ 1 դի­տա­կե­տի տա­րած­քում»: Սա­կայն փաս­տը, որ կա­մուր­ջը փա­կե­լուց հե­տո Նի­կո­լից ո­րե­ւէ հո­դա­բաշխ բա­ցատ­րու­թյուն չկա, իսկ ներ­հա­յաս­տա­նյան քա­րոզ­չա­դաշ­տում ակ­տի­վո­րեն ա­ռաջ են տա­նում «ռուս­ներն են մե­ղա­վո­րը» քա­րոզ­չու­թյու­նը, հեր­թա­կան ա­պա­ցույցն է, որ գործ ու­նենք նույն սխե­մա­յի հետ՝ Նի­կոլն ինչ որ բան է ա­սում, Ա­լի­եւն ան­մի­ջա­պես ա­ռաջ է շարժ­վում, մի­աց­նում են՝ «ռուս­ներն են մե­ղա­վո­րը» քա­րոզ­չու­թյու­նը: Մի փոքր դա­դար, ա­պա նույ­նը…

Սա­կայն այս ան­գամ ո­րո­շա­կի տար­բե­րու­թյուն­ներ կան: Նախ, այս ան­գամ Ա­լի­ե­ւը գնաց ե­ռա­կողմ հա­մա­ձայ­նագ­րի բա­ցա­հայտ եւ ցու­ցադ­րա­կան խախտ­ման: Թե ին­չու, դեռ կհաս­նենք: Սա­կայն մեկ եզ­րա­կա­ցու­թյան ա­մեն դեպ­քում այս­տե­ղից կա­րե­լի է հան­գել. ակն­հայ­տո­րեն Հեյ­դա­րո­վի­չը շտա­պե­լու խնդիր ու­նի: Ա­սենք փաս­տը, որ նման սուր դրվագ­ներն այս­քան հա­ճա­խա­կի­ա­ցել են, ար­դեն իսկ այդ շտա­պո­ղա­կա­նու­թյան մա­սին խո­սում է:

Հա­ջոր­դը, շա­րու­նա­կում է Ստե­փա­նա­կեր­տից, այս­պես ա­սենք, մեկ­նա­բա­նու­թյան կա­րոտ ռե­ակ­ցի­ա գալ: Մինչ այս Ստե­փա­նա­կերտն ա­ռանց այդ էլ բա­վա­կա­նին թույլ ար­ձա­գանք էր տվել Ար­ցախն Ադր­բե­ջա­նի կազ­մում ճա­նա­չե­լու մա­սին Նի­կո­լի հայ­տա­րա­րու­թյա­նը: Իսկ ա­հա այս հեր­թա­կան դեպ­քի հետ կապ­ված, ո­րը խոս­տա­նում է ամ­բող­ջա­կան բլո­կա­դա, Ստե­փա­նա­կերտն ար­ձա­գան­քեց. «...Դի­մում ենք Ե­ռա­կողմ հայ­տա­րա­րու­թյան կող­մե­րին եւ հատ­կա­պես Ռու­սաս­տա­նի Դաշ­նու­թյա­նը՝ ան­հա­պաղ քննար­կում­ներ սկսե­լու Ար­ցա­խի շրջա­փակ­ման վե­րաց­ման, ադր­բե­ջա­նա­կան ան­ցա­կե­տի տե­ղադր­ման կան­խար­գել­ման եւ Ար­ցա­խի ժո­ղովր­դի անվ­տան­գու­թյան ի­րա­կան ե­րաշ­խիք­նե­րի ա­պա­հով­ման շուրջ: Ակն­կա­լում ենք ա­մե­նա­կարճ ժամ­կե­տում գոր­ծուն քայ­լեր Ար­ցա­խի ժո­ղովր­դի առ­ջեւ ծա­գած անվ­տան­գա­յին եւ հու­մա­նի­տար հիմ­նախն­դիր­նե­րի լուծ­ման ուղ­ղու­թյամբ, ո­րոնց բա­ցա­կա­յու­թյու­նը թույլ կտա Ար­ցա­խի իշ­խա­նու­թյուն­նե­րին ու ժո­ղովր­դին ո­րո­շե­լու ի­րենց հե­տա­գա ա­նե­լիք­նե­րը»,- գրել է ԱՀ նա­խա­գա­հը` ներ­կա­յաց­նե­լով  այդ կո­չը:

Այ­սինքն, Ստե­փա­նա­կեր­տում դեռ չե՞ն հաս­կա­ցել, որ «ան­հա­պաղ քննար­կում­ներ սկսե­լու» մա­սին պա­հանջ­նե­րը ճա­նա­պարհ են՝ ոչ մի տեղ չտա­նող: Ա­վե­լին, ա­ռանց այդ պա­հան­ջի էլ քննար­կում­ներ բո­լոր հար­ցե­րով լի­նում են, սա­կայն ար­դյունք­նե­րը տե­սա­նե­լի չեն: Այս վեր­ջին դե­պքի հետ կապ­ված՝ եւս քննար­կում­ներն ըն­թա­նում են: Բայց այն ի­րա­վի­ճա­կում, երբ Նի­կո­լը հա­մա­ռո­րեն ա­ռաջ է տա­նում «Արցախն Ադր­բե­ջան է եւ վերջ» սկզբուն­քը, նա­եւ բա­ցա­հայ­տո­րեն հրա­ժար­վե­լով ե­ռա­կողմ հա­մա­ձայ­նագ­րի իր ստո­րագ­րու­թյամբ տված ե­րաշ­խիք­նե­րին տեր կանգ­նել, պարզ չէ՞, որ «ան­հա­պաղ քննար­կում­ներ սկսե­լու» պա­հանջն այս դեպ­քում էլ խոս­տա­նում է զրո ար­դյու­նա­վե­տու­թյուն:

Բա­ցի այդ, ի՞նչ ա­սել է՝ «թույլ կտա Ար­ցա­խի իշ­խա­նու­թյուն­նե­րին ու ժո­ղովր­դին ո­րո­շե­լու ի­րենց հե­տա­գա ա­նե­լիք­նե­րը»: Այ­սինքն, նո՞ր պետք է ո­րո­շեն, թե ինչ են ա­նե­լու, երբ ար­դեն եր­կու տա­րի է, որ նման ի­րա­վի­ճա­կում են: Ա­վե­լին, երբ հա­սել են մի պա­հի, երբ նրան­ցից հստակ պա­հան­ջում են՝ ճա­նա­չել Ադր­բե­ջա­նին կամ հե­ռա­նալ: Այս եր­կու տար­վա ըն­թաց­քում չե՞ն հաս­կա­ցել, որ ա­մեն ինչ հենց դրան է տա­նում, եւ պետք էր դեռ էն գլխից «հե­տա­գա ա­նե­լիք­նե­րը» ո­րո­շել: Այն դեպ­քում, երբ կան հաշ­ված քայ­լե­րի հնա­րա­վո­րու­թյուն. կա՛մ ըն­դու­նել Ա­լի­ե­ւի պա­հան­ջը, ո­րը նա­եւ Նի­կոլն է ար­դեն բա­ցա­հայ­տո­րեն ա­ռաջ տա­նում, կա՛մ՝ թող­նել սե­փա­կան տներն ու հե­ռա­նալ, կա՛մ էլ անց­նել զին­ված դի­մադ­րու­թյան, ին­չը, չմո­ռա­նանք, են­թադ­րում է ա­զե­րի­նե­րի ա­մեն մի քայ­լին պա­տաս­խան: Ընդ ո­րում, այս ե­րեք տար­բե­րակն էլ, թե­րեւս ակն­հայտ է, որ նույն ար­դյուն­քին են տա­նե­լու: Եվ մնում է վեր­ջին շան­սը՝ Մոսկ­վա­յին բո­լո­րո­վին այլ խնդրան­քով դի­մե­լը, որ Ար­ցա­խը վերց­նեն ՌԴ-ի պրո­տեկ­տո­րա­տի տակ՝ ժո­ղովր­դին սպառ­նա­ցող բա­ցա­հայտ հայ­րե­նազր­կու­մը կան­խե­լու հա­մար, ե­թե մի­այն հա­մա­ձայն­վի: Թե՞ մտա­ծում են, որ ե­թե մի փոքր էլ ժա­մա­նա­կի վրա խա­ղան, մի­գու­ցե ինչ-որ բան կփոխ­վի: Ինչ է, Ար­ցա­խում գոր­ծող սո­րո­սա­ծի­նա­կան ու­ժերն ար­դեն այն­քան զո­րե՞ղ են, որ կա­րո­ղա­նում են բլո­կա­վո­րել փրկվե­լու այդ մի­ակ ճա­նա­պար­հը:

Ա­մեն դեպ­քում, ե­րեկ հայտ­նի դար­ձավ, որ ՌԴ-ն փո­խում է խա­ղա­ղա­պահ ու­ժե­րի հրա­մա­նա­տա­րին: Ընդ ո­րում, ինչ­պես ռու­սա­կան աղ­բյուր­ներն են հու­շում, այս ան­գամ նշա­նակ­վել է Շոյ­գո­ւի վստա­հե­լի ան­ձան­ցից մե­կը՝ փոր­ձա­ռու գե­նե­րալ-գնդա­պետ Ա­լեք­սանդր Լեն­ցո­վը: Իսկ դա, ըստ նույն ռու­սա­կան աղ­բյուր­նե­րի, լուրջ նա­խազ­գու­շա­ցում է ոչ մի­այն ար­ցա­խյան սո­րո­սա­ծին­նե­րին, այլ, որ ա­վե­լի է­ա­կան է, Ա­լի­ե­ւին եւ Նի­կո­լին: 

ՔԵ­ՐՈԲ ՍԱՐԳ­ՍՅԱՆ