Ինչ կանի Ալիեւը, երբ աշխարհն աչքի առաջ փոխվում է

Չնա­յած, այն պատ­կե­րը, ո­րը ներ­կա­յաց­րինք (Տե´ս https://iravunk.com/?p=252117&l=am) վե­րե­ւում, վե­րա­բե­րում է Հա­յաս­տա­նից բխող ազ­դակ­նե­րից սպաս­վող ի­րո­ղու­թյուն­նե­րին: Բայց մեկ հան­գա­մանք եւս պետք է աչ­քա­թող չա­նել. ինչ­քան էլ որ մեր տե­ղի խուն­տան դե­պի ան­դունդն է շարժ­վում, սա­կայն վա­ղուց ար­դեն Հա­յաս­տա­նի ո­րո­շե­լի­քը  չէ՝ կհայտն­վի՞ ան­դուն­դում, թե՝ ոչ: Կո­րուստ­նե­րի եւ մեծ կո­րուստ­նե­րի մեր տե­ղա­կան խուն­տան կա­րող է հաս­նել, բայց ոչ եր­կի­րը վերջ­նա­կա­նա­պես ան­դուն­դը գցե­լու. դա նրանց ո­րո­շե­լի­քը չէ:

Ա­ռա­վել եւս, որ այս պա­հին նա­խան­ձե­լի չէ նա­եւ Ադր­բե­ջա­նի վի­ճա­կը: Ճիշտ է, նա­խօ­րե­ին Բայ­րա­մո­վը հան­դի­պեց Իս­րա­յե­լի ԱԳ նա­խա­րար Է­լի Քո­հե­նի հետ, վեր­ջինս պետք է որ հեր­թա­կան մեծ-մեծ խոս­տում­նե­րը հղած լի­նի Ա­լի­ե­ւին: Հաշ­վի առ­նե­լով, որ հա­մա­տեղ ա­սու­լի­սում Քո­հե­նը հպար­տո­րեն խո­սում էր, թե. «Մենք պետք է հա­մա­տեղ գոր­ծենք Ի­րա­նի դեմ: Մենք չպետք է թույլ տանք Ի­րա­նին ընդ­լայ­նել իր մի­ջու­կա­յին նե­րու­ժը»: Իսկ դա, հաս­կա­նա­լի է, գնում-հաս­նում է Ի­րա­նի հյու­սի­սա­յին սահ­ման­նե­րին ՆԱ­ՏՕ-ական բա­զա­ներ լցնե­լու խնդրին:

Սա­կայն այդ խոս­տում­նե­րով հան­դերձ, մեկ այլ հարց կա, ո­րը Ա­լի­ե­ւի կար­գի աղ­վե­սը մի կողմ չի թող­նի. իսկ ար­դյոք վա­ղը-մյուս օ­րը Քո­հե­նը եւ նրա շե­ֆը՝ Նե­թա­նյա­հուն, կլի­նե՞ն ի­րենց ա­թոռ­նե­րին, որ այդ խոս­տա­ցա­ծը կա­տա­րեն: Ճիշտ է, Իս­րա­յե­լում, ինչ­պես ըն­դուն­ված է հա­մա­րել, ան­ձե­րի փո­փո­խու­թյու­նը պե­տա­կան ռազ­մա­վա­րու­թյան վրա չի ազ­դում: Բայց ամ­բողջ խնդիրն այն է, որ այն ի­րա­վի­ճա­կը, որ այս պա­հին տի­րում է Իս­րա­յե­լում, երբ ար­դեն խո­սում են ընդ­հուպ՝ քա­ղա­քա­ցի­ա­կան պա­տե­րազ­մի մեծ հա­վա­նա­կա­նու­թյան մա­սին, օ­րա­կար­գում է պա­հում ոչ թե մի­այն ան­ձանց, այլ նա­եւ՝ պե­տա­կան ա­մե­նա­խո­շոր ռազ­մա­վա­րու­թյուն­նե­րի լի­նել-չլի­նե­լու թե­ման:

Ա­ռա­վել եւս, որ Իս­րա­յե­լի ար­տա­քին քա­ղա­քա­կա­նու­թյունն այս ըն­թաց­քում մի քան­ի խո­շոր ձա­խո­ղում ու­նե­ցավ: Նախ, խո­րը ա­նո­րո­շու­թյան մեջ է Մեծ Քուր­դիս­տան ստեղ­ծե­լու գա­ղա­փա­րը, ո­րը ծրագր­վում էր վե­րա­ծել Իս­րա­յե­լի հա­մար «թնդա­նո­թի մսի» մեծ պա­հես­տա­րա­նի: Վեր­ջին դեպ­քը՝ Ի­րա­նի եւ Սա­ու­դյան Ա­րա­բի­ա­յի հա­րա­բե­րու­թյու­ննե­րի ներ­կա շրջա­դարձն իր հեր­թին է դար­ձել ոչ մի­այն ԱՄՆ-ին տա­րա­ծաշր­ջա­նից դուրս մղե­լու ու­նակ գոր­ծոն, այլ նա­եւ, դրա­նով, կաս­կա­ծի տակ է դնում իս­լա­մա­կան աշ­խար­հի հետ Իս­րա­յե­լի եր­կա­րա­մյա բախ­ման հե­ռան­կա­րը: Ու երբ հի­մա փոր­ձում են խա­ղի մեջ ներ­քա­շել Ադր­բե­ջա­նին, դա, ի­հար­կե, մի կող­մից, կա­րող է Ա­լի­ե­ւին ո­գե­ւո­րել, թե վա­ղը-մյուս օ­րը Ի­րա­նի տա­րած­քի մի մեծ մա­սին տեր կդառ­նամ: Բայց երբ ԱՄՆ-ի փո­խա­րեն տա­րա­ծաշր­ջա­նում սկսել են հար­ցեր լու­ծել Չի­նաս­տանն ու ՌԴ-ն, ո­րոնց հա­մար Ի­րա­նը մեր­ձա­վոր դաշ­նա­կից է, որ­քա­նո՞վ են ռե­ալ իս­րա­յե­լյան այդ խոս­տում­նե­րը. այս հարցն Ա­լի­ե­ւը մի­ան­շա­նակ չի շրջան­ցի՝ իր հաշ­վարկ­նե­րը կա­տա­րե­լիս:

Ա­մե­րի­կյան ի­րո­ղու­թյուն­նե­րից քա­ջա­տե­ղյակ մի­ջազ­գայ­նա­գետ, «Ամե­րի­կյան հե­տա­զո­տու­թյուն­նե­րի հայ­կա­կան կենտ­րո­նի» տնօ­րեն Սու­րեն Սարգ­սյա­նը ի­րա­վի­ճա­կը պատ­կե­րաց­նում է այս­պես. «Խոսք էր գնում Ի­րա­նի դեմ լայն կո­ա­լի­ցի­ա­յի ձեւա­վոր­ման, ինչ­պես նա­եւ ռազ­մա­կան գոր­ծո­ղու­թյուն­ներ սկսե­լու մա­սին: Դրա խայ­ծը հա­մար­վում էր եւ շա­րու­նա­կում է հա­մար­վել Ադր­բե­ջա­նը, ո­րից պետք է օգտ­վեն Թուր­քի­ան, Իս­րա­յե­լը, ԱՄՆ-ն, եւ դրա մա­սին բա­ցե­ի­բաց հայ­տա­րա­րում են բո­լո­րը: Սա­կայն, հե­տաքր­քիր զու­գա­դի­պու­թյամբ, Ի­րա­նի շուրջ սեղմ­վող օ­ղա­կը ճա­քեր տվեց մի շարք ի­րո­ղու­թյուն­նե­րի ձեւա­վոր­մամբ, եւ նման «մի­աս­նա­կան օ­պե­րա­ցի­ա­յի» հա­վա­նա­կա­նու­թյու­նը մի փոքր նվա­զեց, բայց ի­հար­կե չվե­րա­ցավ...»: Նոր ի­րո­ղու­թյուն­ներ ա­սե­լով՝ քա­ղա­քա­գե­տը նկա­տի ու­նի Թուր­քի­ա­յի երկ­րա­շար­ժը եւ նա­խա­տես­ված ընտ­րու­թյուն­նե­րը, Չի­նաս­տա­նի տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին գե­րակ­տի­վա­ցու­մը, Իս­րա­յե­լի ի­րա­վի­ճա­կը, ԱՄՆ-ին սպաս­վող ծանր ընտ­րու­թյուն­նե­րը, Ռու­սաս­տան-Իրան հա­րա­բե­րու­թյուն­ներն ու եր­կու երկր­նե­րի վճռա­կան տրա­մադր­վա­ծու­թյու­նը՝ կով­կա­սյան հար­թա­կում: Սրանք բո­լորն էլ, ի­րոք, շատ լուրջ գոր­ծոն­ներ են, ո­րոնց հետ կապ­ված զար­գա­ցում­նե­րը ստա­ցել են «ամե­նօ­րյա ռե­ժիմ»:

Այդ թվում, շատ բան հու­շեց Ի­րա­նի արտ­գործ­նա­խա­րար Հո­սեյն Ա­միր Աբ­դոլ­լա­հի­յա­նի՝ նա­խօ­րե­ին Մոսկ­վա կա­տա­րած այ­ցը: Դրա շրջա­նակ­նե­րում մի շարք գոր­ծոն­ներ ա­վե­լի ցայ­տուն դար­ձան: Նախ, որ Ի­րա­նի պատ­կե­րաց­մամբ՝ Ռու­սաս­տա­նը մի­ակ ուժն է, որ այս պա­հին կա­րող է կար­գա­վո­րիչ  ֆունկ­ցի­ա ու­նե­նալ Ի­րան-Թուր­քի­ա-Ադրբե­ջան-Հա­յաս­տան հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րում: Ա­վե­լին, ակ­տիվ ըն­թաց­քի մեջ է Ռու­սաս­տան-Սի­րի­ա-Թուր­քի­ա-Իրան ձե­ւա­չա­փը, իսկ դա նշա­նա­կում է, որ Ան­կա­րան եւս շա­հագրգռ­ված է տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին հար­ցե­րը տա­րա­ծաշր­ջա­նի ներ­սում լու­ծե­լու սկզբուն­քին, որն ա­մեն կերպ ա­ռաջ է տա­նում Թեհ­րա­նը: Եվ այն, որ Էրդողանը խոսում է Պուտինի հնարավոր այցի մասին Թուրքիա, իսկ Լավրովն այդետ կլինի մի քանի օրից, խոսում է նույն բանի մասին:

Այլ դե­տալ­ներ եւս կա­րե­լի է ա­վե­լաց­նել այս ներ­կա­պ­նա­կին: Բե­լա­ռու­սում մի­ջու­կա­յին զենք տե­ղա­կա­յե­լով, Մոսկ­վան փաս­տո­րեն ցույց տվեց, որ կա­րող է նա­եւ այլ դաշ­նա­կից­նե­րի մոտ այն տե­ղա­կա­յել: Իսկ Ի­րա­նը վա՞տ թեկ­նա­ծու է: Վեր­ջա­պես, գնա­լով շա­տա­նում են երկր­նե­րը, ո­րոնք անց­նում են յո­ւա­նով ա­ռեւտ­րի: Սա­ու­դյան Ա­րա­բի­ան, Ի­րա­քը ու­նեն նման պայ­մա­նա­վոր­վա­ծությ­ուն­ներ Չի­նաս­տա­նի հետ՝ նավ­թի հար­ցով: Ի­րա­նը, Ռու­սաս­տա­նը եւս նավ­թը գնում են յո­ւա­նով: Բրա­զի­լի­ան յու­ա­նով ա­ռեւտ­րի պայ­մա­նա­գիր կնքեց, ան­գամ ֆրան­սիան յո­ւա­նով Չի­նաս­տա­նից ռու­սա­կան հե­ղուկ գա­զի ներկր­ման խո­շոր պայ­մա­նա­գիր կնքեց:

Այս բո­լոր գոր­ծոն­ներն ակ­տիվ տեմ­պե­րով փո­խում են ա­շխար­հի դեմ­քը, եւ ա­ռա­ջին հեր­թին Ա­լի­եւն այս­տեղ պետք է մտա­ծի՝ գնա՞ նշված ու­ժե­րի հետ թշնա­մու­թյան ճա­նա­պար­հով՝ Իս­րա­յե­լից ե­կած խոս­տում­նե­րից ել­նե­լով: Չնայած, հաշվի առնելով, որ Հայաստանում դեռ նրա հարազատ ՆԻկոլն է դեռ վարչապետի աթոռին, կփորձի առավելագունը քաղել:

ՔԵ­ՐՈԲ ՍԱՐԳ­ՍՅԱՆ