«Դոլարի վերջ»` ամերիկյան փորձագետի պնդմամբ

Ու նո­րից ա­մեն ինչ գա­լիս է նույն խնդրին` ի՞նչ ելք կա­րող է ու­նե­նալ ռուս-ամե­րի­կյան այս գլո­բալ բա­խու­մը, ո­րի մեջ ար­դեն ան­թա­քույց է դար­ձել Չի­նաս­տա­նի մաս­նակ­ցու­թյու­նը (Տե´ս նաեւ https://iravunk.com/?p=251989&l=am): «Ժողովր­դա­վա­րու­թյան գա­գա­թա­ժո­ղո­վը» մեկ այլ հար­ցադ­րում եւս ա­ռաջ է բե­րում. նման բլոկ ստեղ­ծե­լով, ԱՄՆ-ն ի­րա­կա­նում ի՞նչ ռազ­մա­վա­րու­թյուն է փոր­ձում ի­րա­կա­նաց­նել:

Վե­րա­դառ­նանք Պատ­րու­շե­ւին, ո­րի գնա­հատ­մամբ, Վա­շինգ­տո­նի վերջ­նա­կան նպա­տա­կը բա­վա­կա­նին պարզ է. «Ի վեր­ջո, ժա­մա­նա­կա­կից Մի­ա­ցյալ Նա­հանգ­նե­րի քա­ղա­քա­կան ռե­ժի­մի հիմ­նա­կան խնդիրն է մո­լո­րեց­նել սե­փա­կան բնակ­չու­թյա­նը հա­մա­կար­գա­յին ճգնա­ժա­մի պայ­ման­նե­րում, ո­րում նրանք ի­րենք են հայտն­վել…»:

Ա­յո, հենց նե­րա­մե­րի­կյան ճգնա­ժամն է գլխա­վո­րը, քա­նի որ վեր­ջին հա­րյու­րա­մյա­կի այն քա­ղա­քա­կան կուր­սը, որն ա­ռաջ են տա­նում անգ­լո­սաք­սե­րը, եւ ո­րի մա­սին խո­սեց նա­եւ նա­խա­գահ Սին` Պու­տի­նի հետ վեր­ջին հան­դիպ­ման ա­վար­տին, բու­մե­րան­գի է­ֆեկ­տով վե­րա­դար­ձել է ԱՄՆ-ին: Պատ­րու­շե­ւի խոս­քով. «Առնվազն 1945 թվա­կա­նից ի վեր, գլո­բալ մասշ­տա­բով լար­վա­ծու­թյան ցան­կա­ցած սրման աղ­բյուր է դար­ձել ԱՄՆ իշ­խա­նու­թյուն­նե­րի ան­սանձ ցան­կու­թյու­նը՝ պահ­պա­նել ի­րենց ա­ռա­ջա­տար դերն աշ­խար­հում: Ինչ­պես տես­նում են, այժմ նրանց այս հար­ցում խան­գա­րում են եր­կու մեծ տե­րու­թյուն­ներ՝ Ռու­սաս­տանն ու Չի­նաս­տա­նը… Մի­ա­ցյալ Նա­հանգ­նե­րը մեծ տե­րու­թյան կար­գա­վի­ճակ ստա­ցավ տնտե­սա­կան ձեռք­բե­րում­նե­րով՝ հիմն­ված տա­րածք­նե­րի, ռե­սուրս­նե­րի, ժո­ղո­վուրդ­նե­րին շա­հա­գոր­ծե­լու եւ այլ պե­տու­թյուն­նե­րի ռազ­մա­կան ա­նա­խոր­ժու­թյուն­նե­րից  օգտ­վե­լու ցի­նիկ գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րի վրա: Մի­եւ­նույն ժա­մա­նակ նրանք մնա­ցին կար­կա­տա­նա­յին ծած­կոց, ո­րը հեշ­տու­թյամբ կա­րող է ցրվել կա­րե­րի վրա: Ա­սենք, ինչ­պես ի սկզբա­նե, բա­ժան­ված է հյու­սի­սի եւ հա­րա­վի: Ա­վե­լին, ոչ ոք չի կա­րող բա­ցա­ռել, որ հա­րա­վը կգնա դե­պի Մեք­սի­կա, ո­րի հո­ղե­րը ա­մե­րի­կա­ցի­նե­րը գրա­վե­ցին 1848 թվա­կա­նին…

Հան­րա­պե­տա­կան­նե­րի եւ դե­մոկ­րատ­նե­րի մի­ջեւ հա­կադ­րու­թյու­նը գնա­լով ա­վե­լի է վա­տա­նում: Հա­կա­սու­թյուն­ներ են ա­ճում տար­բեր ֆի­նան­սա­կան կա­ռույց­նե­րի եւ անդ­րազ­գա­յին կոր­պո­րա­ցի­ա­նե­րի մի­ջեւ, ո­րոնք մտա­ծում են մի­այն ի­րենց կա­պի­տա­լի­զա­ցի­ա­յի մա­սին, այլ ոչ թե Ա­մե­րի­կա­յի բա­րե­կե­ցու­թյան մա­սին: ԱՄՆ է­լի­տա­նե­րը, ով­քեր ի­րենց ան­ձեռնմ­խե­լի է­ին պատ­կե­րաց­նում, եր­բեք ի­րենց չեն ա­սո­ցաց­րել ա­մե­րի­կյան ժո­ղովր­դի հետ… Ա­մե­րի­կա­ցի­նե­րի մեջ սնուց­վող ին­դի­վի­դո­ւա­լիզ­մը եւ սպա­ռո­ղա­կա­նու­թյու­նը դա­ժան կա­տակ կխա­ղան ի­րենց երկ­րի վրա: Հա­սա­րակ քա­ղա­քա­ցի­նե­րը մա­տը չեն բարձ­րաց­նի հա­նուն Ա­մե­րի­կա­յի ամ­բող­ջա­կա­նու­թյան պահ­պան­ման՝ գի­տակ­ցե­լով, որ ի­րենք պետք չեն ի­րենց իշ­խա­նու­թյուն­նե­րին: ԱՄՆ իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը, չի­մա­նա­լով, թե ինչ են ա­նում, քայլ առ քայլ ոչն­չաց­նում են ի­րենց… Տպա­րա­նի հաշ­վին կա­ռուց­ված ա­մե­րի­կյան ֆի­նան­սա­կան բուր­գը կրկին ու կրկին շո­շա­փե­լի ձա­խո­ղում­ներ է տա­լիս: Չվե­րահսկ­վող ար­տա­նե­տում­նե­րի մո­դե­լը, որ­տեղ ցան­կա­ցած տնտե­սա­կան խնդիր բա­ռա­ցի­ո­րեն ո­ղող­ված է փո­ղով, չի կա­րող հա­վերժ գոր­ծել: Ա­վե­լի քան 31,5 տրի­լի­ոն դո­լար ար­տա­քին պարտ­քով ԱՄՆ-ն գնա­լով ա­վե­լի է շարժ­վում դե­պի դե­ֆոլտ: Դո­լա­րի նկատ­մամբ վստա­հու­թյան մա­կար­դա­կի ան­կու­մը, որն ա­պա­հով­ված չէ ի­րա­կան ապ­րանք­նե­րով, ինչ­պես նա­եւ ար­ժեթղ­թե­րի շու­կա­յում ուռ­ճաց­ված սպե­կու­լյա­տիվ գոր­ծարք­նե­րի հա­մա­կար­գը պե­տու­թյուն­նե­րին կհան­գեց­նի հզոր ֆի­նան­սա­կան ճգնա­ժա­մի…»:

Հի­մա մի­ակ ելք է մնա­ցել Ռու­սաս­տա­նի եւ Չի­նաս­տա­նի «հա­խից գա­լը»: Ընդ ո­րում, Պատ­րու­շե­ւը նա­եւ վստահ է, որ. «Եվրա­մի­ու­թյան փլու­զու­մը հե­ռու չէ: Ի­հար­կե, եվ­րո­պա­ցի­նե­րը չեն հան­դուր­ժի այս վե­րազ­գա­յին վեր­նա­շեն­քը, ո­րը ոչ մի­այն ի­րեն չի ար­դա­րաց­նում, այ­լեւ Հին աշ­խար­հին մղում է մեր երկ­րի հետ բա­ցա­հայտ հա­կա­մար­տու­թյան: ԱՄՆ-ը պատ­րաստ է Ռու­սաս­տա­նի դեմ պայ­քա­րել ոչ մի­այն մին­չեւ վեր­ջին ուկ­րա­ի­նա­ցին, այ­լեւ մին­չեւ վեր­ջին եվ­րո­պա­ցին…»:

Բայց նա­եւ «վեր­ջին եվ­րո­պա­ցուն» զո­հա­բե­րե­լով՝ ԱՄՆ-ն ու­նի՞ հաղ­թե­լու շան­սեր: Ե­թե խոս­քը ռազ­մա­կան աս­պեկ­տի մա­սին է, ա­պա այս­տեղ մի­ակ ել­քը ոչ-ոքին կա­րող է լի­նել. մի­ջու­կա­յին բա­լանսն այլ տար­բե­րակ չի թող­նում:

Ե­թե ԱՄՆ-ն ու­զում է ա­ռաջ գնալ հիբ­րի­դա­յին պա­տե­րազ­մով` գոր­ծը չհասց­նե­լով մի­ջու­կա­յին զեն­քի, այս­տեղ էլ վի­ճա­կը փո­խում է Չի­նաս­տա­նը: ԱՄՆ ֆի­նանս­նե­րի նա­խա­րա­րի նախ­կին օգ­նա­կան Մո­նի­կա Քրո­ու­լին` «Ի՞նչ կլի­նի, ե­թե զար­գա­ցող տնտե­սու­թյուն­նե­րը  ԱՄՆ դո­լա­րից տե­ղա­փոխ­վեն չի­նա­կան յո­ւա­նի» հար­ցին պա­տաս­խա­նել է այս­պես. «Վեր­ջին 50 տա­րի­նե­րի ըն­թաց­քում դո­լարն այ­լեւս չի ա­պա­հով­վում ո­րե­ւէ ռե­ալ ակ­տիվ­նե­րով: Բայց դրան ա­ջակ­ցում է­ին նա­եւ Մի­ա­ցյալ Նա­հանգ­նե­րի հզո­րու­թյունն ու տնտե­սա­կան հզո­րու­թյու­նը եւ այն փաս­տը, որ նավ­թը միշտ վա­ճառ­վել է դո­լա­րով: Ե­թե ​​սա ա­վարտ­վի, դա կնշա­նա­կի ԱՄՆ դո­լա­րի վերջ: Տե­սեք, հի­մա «կա­տա­րյալ փո­թո­րիկ» է տե­ղի ու­նե­նում… Բայ­դե­նի թու­լու­թյու­նը, նրա պա­տե­րազ­մը ա­մե­րի­կյան ներ­քին է­ներ­գի­ա­յի ար­տադ­րու­թյան դեմ, պա­տե­րազմն Ուկ­րա­ի­նա­յում: Այս ա­մե­նի պատ­ճա­ռով Ա­մե­րի­կա­յի թշնա­մի­նե­րը՝ Չի­նաս­տա­նի գլխա­վո­րու­թյամբ, ստեղ­ծում են նոր տնտե­սա­կան բլոկ: Եվ այն ա­մե­նը, ինչ այժմ կպա­հանջ­վի, քա­նի որ մենք գտնվում ենք այս շրջա­դար­ձա­յին պա­հին, այն է, որ Սա­ու­դյան Ա­րա­բի­ան ա­սի, որ ին­քը բաց է դրա հա­մար, այլ ար­ժույթ­նե­րով նավ­թի ա­ռեւ­տուր ա­նե­լու հա­մար: Ե­թե ​​դա տե­ղի ու­նե­նա, ա­պա տե­ղի կու­նե­նա հա­մաշ­խար­հա­յին տնտե­սա­կան հա­մա­կար­գի ամ­բող­ջա­կան պայ­թյուն: Ա­ռա­ջին հեր­թին, ի­հար­կե, ա­մե­րի­կյան տնտե­սա­կան հա­մա­կար­գը: Եվ ե­թե դա տե­ղի ու­նե­նա, դուք կբախ­վե­իք ան­հա­վա­տա­լի բարձր գնա­ճի: Բայց ա­վե­լի կա­րե­ւոր է, որ մենք կկորց­նենք մեր տնտե­սա­կան գե­րա­կա­յու­թյու­նը եւ կկորց­նենք մեր գեր­տե­րու­թյան կար­գա­վի­ճա­կը…»:

Իսկ Սա­ու­դյան Ա­րա­բի­ան ար­դեն ա­սել է, որ պատ­րաստ է նավ­թը յու­նա­ով վա­ճա­ռել…

Կարճ ա­սած, քա­նի դեռ Մոսկ­վան եւ Պե­կի­նը մի­ա­սին են, այ­սինքն` ի ցույց են դնում, որ «բա­ժա­նիր, որ տի­րես» քա­ղա­քա­կա­նու­թյու­նը չի աշ­խա­տում, ԱՄՆ-ը պար­զա­պես մնում է իր ներ­քին խնդիր­նե­րի հետ դեմ առ դեմ: Ընդ ո­րում, աչ­քի ա­ռաջ սրվող խնդիր­նե­րի, ո­րոնք ա­ռա­վել քան լավ են ի ցույց դնում Թրամ­փի հետ ներ­կա­յիս ներ­քին պայ­քա­րը: Ու թե դա ին­չի կվե­րած­վի ար­դեն փաս­տա­ցի մեկ­նար­կած նա­խա­գա­հա­կան ընտ­րու­թյուն­նե­րի հա­մա­տեքս­տում, դա ար­դեն այլ հարց է:

ՔԵ­ՐՈԲ ՍԱՐԳ­ՍՅԱՆ