ԽՈՒՆ­ՏԱՆ ԲՈ­ԼՈ­ՐԻՍ Է ԳԺԻ ՏԵՂ ԴՐԵԼ

Ժա­մա­նա­կին կա­տա­կում է­ինք, որ օմ­բուդս­մե­նի գրա­սե­նյա­կը մտցվե­լու է դա­տա­խա­զու­թյան կազ­մի մեջ: Կա­տակն ի­րա­կա­նու­թյուն դար­ձավ` գլխա­վոր դա­տա­խա­զի տե­ղա­կալն ա­ռա­ջադր­ված է ՄԻՊ թեկ­նա­ծու: Բնա­կա­նա­բար, ՔՊ-ի քվե­նե­րով կարգ­վե­լու է ՄԻՊ, իսկ Էդ­գար Ղա­զա­րյա­նի մաս­նակ­ցու­թյունն ընտ­րու­թյա­նը բան չի փո­խե­լու: Ըն­դա­մե­նն ար­ձա­նագ­րե­լու է ընդ­դի­մա­դիր ման­դատ­նե­րի քա­նա­կը: Իսկ, դա­տե­լով պատ­գա­մա­վոր Ագ­նե­սա Խա­մո­յա­նի պար­զա­բա­նու­մից, Ղա­զա­րյա­նին ա­ռա­ջադ­րել են, քան­զի ու­րիշ հա­մա­ձայ­նու­թյուն տվող չի գտնվել:

ՀԱ­ՅԱՍ­ՏԱ­ՆՈՒՄ ԸՆՏ­ՐՈՒ­ԹՅՈՒՆ­ՆԵ­ՐՈՎ ԻՇ­ԽԱ­ՆՈՒ­ԹՅՈՒՆ ՉԻ ՓՈԽ­ՎՈՒՄ

Իսկ Սի­սի­ա­նի և Մա­րա­լի­կի ընտ­րու­թյուն­նե­րի ար­դյունք­նե­րով, բա­ցի տո­տալ ընտ­րա­կեղ­ծա­րա­րու­թյան ար­ձա­նագ­րու­մից, նա­և քննա­դա­տու­թյուն է հնչել ընդ­դի­մու­թյան հաս­ցե­ին: Թե` քիչ եք աշ­խա­տել ժո­ղովր­դի հետ, կամ սխալ եք աշ­խա­տել: Բայց քննա­դա­տող­նե­րը մո­ռա­նում են մի պարզ ճշմար­տու­թյուն` Հա­յաս­տա­նում եր­բև­է ընտ­րու­թյուն­նե­րով իշ­խա­նու­թյուն չի փոխ­վել: Իսկ իշ­խա­նու­թյուն պա­հե­լը կյան­քի ու մահ­վան գերխն­դիր սար­քած խուն­տա­յի պա­րա­գա­յում «ընտրու­թյուն­նե­րը կրե­լու» մա­սին խո­սակ­ցու­թյուն­նե­րը դա­տար­կա­բա­նու­թյուն է: Նա­խա­դե­պեր ե­ղել են, որ այս կամ այն հա­մայն­քում ընդ­դի­մու­թյունն է հաղ­թել, սա­կայն սրանք հաղ­թա­ծին կա­լա­նա­վո­րել են, տե­ղը ժ/պ նշա­նա­կել, իսկ հե­տո այդ ժ/պ-ին զոռ­բա­յու­թյամբ սար­քել հա­մայն­քա­պետ: Եվ օ­րի­նա­կան հարց է ծա­գում` ի­մաստ ու­նի՞ ար­դյոք ՏԻՄ ընտ­րու­թյուն­նե­րում ռե­սուրս­նե­րի գեր­լար­ման, ե­թե շա­րու­նա­կու­թյունն այդ­պի­սին է: Ուս­տի, այն ար­դյունք­նե­րը, որ գրան­ցել է ընդ­դի­մու­թյու­նը Սի­սի­ա­նում և Մա­րա­լի­կում, մի­նի­մալ ռե­սուրս­նե­րի պայ­ման­նե­րում լավ էլ ար­դյունք են:

Իսկ բնակ­չու­թյան կրա­վո­րա­կա­նու­թյու­նը մե­ծա­պես պայ­մա­նա­վոր­ված է մշտա­կան շատ ին­տեն­սիվ ու­ղե­ղալ­վա­ցու­մով, ին­չը բնո­րոշ է բո­լոր սպին-դիկ­տա­տու­րա­նե­րին: Եվ, ի դեպ անգ­լե­րե­նում քաղ­տեխ­նո­լոգ­նե­րը կոչ­վում են սպին-դոկ­տոր, այ­սինքն անգ­լո­սաք­սո­նա­կան մշա­կույ­թում չի էլ թաքց­վում, որ այդ ա­մե­նը հիմն­ված է մարդ­կանց «ֆռաց­նե­լու» վրա (սպին նշա­նա­կում է պտտել): Դա­սա­կան ու­ղե­ղալ­վաց­ման մի­ջո­ցը` հե­ռուս­տա­ցույ­ցը, ի­զուր չէ, որ ռուս­ներն ան­վա­նում են зом­бо­я­щик, իսկ Հա­յաս­տա­նի պայ­ման­նե­րում դրան ա­վե­լա­նում են նա­և պրի­մի­տի­վա­գույն, կա­րե­լի է ա­սել` նույ­նիսկ դե­բի­լա­կան առ­ցանց հար­թակ­նե­րը, ո­րոնք հա­մա­կարգ­ված նույն աղբն են լցնում մարդ­կանց գլու­խը: Իսկ «Հ1-ի տակ» եր­կար մնա­ցած­նե­րի մոտ միտ­քը կա­ղա­պար­վում է, ձև­ա­վոր­վում են այն նա­րա­տիվ­նե­րը, ո­րոնք ա­ռաջ են մղվում խուն­տա­յի կող­մից: ՀՀԿ-ական Ար­թուր Թով­մա­սյա­նը օ­րերս առն­վազն 10 կետ հաշ­վեց, ո­րոն­ցով նի­կո­լա­կան և գե­բել­սյան քա­րոզ­չու­թյուն­նե­րը նույ­նա­նում են:

Իսկ ինչ­պե՞ս Գեր­մա­նի­ան ա­զատ­վեց նա­ցիզ­մից, թե­և Ա­դոլֆ Ա­լո­ի­զիչն ու­ներ քվե­նե­րի հա­վեր­ժա­կան մե­ծա­մաս­նու­թյուն: Ա­զատ­վեց դե­նա­ցի­ֆի­կա­ցի­ա­յի մի­ջո­ցով: Հա­յաս­տանն էլ նի­կո­լիզ­մից պի­տի ա­զատ­վի դե­նի­կո­լի­զա­ցի­ա­յի մի­ջո­ցով: Այ­սինքն` ա­ռաջ­նա­յինն է­լի մնում է Նի­կո­լից ա­զատ­վե­լը: Իսկ այդ­տեղ ընտ­րու­թյուն­նե­րը պիտա­նի գոր­ծիք չեն, ընտ­րու­թյուն­նե­րը մի­այն հե­տո կա­րող են ծա­ռա­յել ար­դյունքն ամ­րագ­րե­լուն: Իսկ Նի­կո­լի դիր­քե­րը կա­րող են սա­սան­վել մի­այն, ե­թե այդ ու­նի­վեր­սալ կա­մա­կա­տարն այ­լևս չբա­վա­րա­րի դրսի խա­ղա­ցող­նե­րից ո­րև­է մե­կին, կամ մի­գու­ցե մե­կից ա­վե­լի­ին: Ին­չը և տես­նում ենք հի­մա:

Ա­ռա­ջին ա­հա­զան­գե­րը մի­ջազ­գա­յին ո­րոշ կա­ռույց­նե­րի և ԱՄՆ Պետ­դե­պի վատ զե­կույց­ներն է­ին: Դրան ա­վե­լա­ցավ նա­և ՔՊ թի­մի պա­ռակտ­ման մեկ­նար­կը: Սա­կայն այդ ա­մե­նին խուն­տան ար­ձա­գան­քեց պե­տա­կա­նու­թյունն ինք­նաս­պա­նու­թյան տա­նե­լու փոր­ձե­րով: Այն տրա­մա­բա­նու­թյամբ, որ ե­թե պի­տի Հա­յաս­տա­նում կորց­նեն իշ­խա­նու­թյու­նը, ա­պա Հա­յաս­տան էլ չպի­տի լի­նի:

ԹՇՆԱ­ՄԻ­ՆԵՐ ԲԱԶ­ՄԱ­ՊԱՏ­ԿԵ­ԼՈՒ ՏԵԽ­ՆՈ­ԼՈ­ԳԻ­ԱՆ

Կա մի 40 տար­վա վա­ղե­մու­թյան ա­նեկ­դոտ: Թե` ԱՄՆ-ի պես բա­րե­կե­ցիկ ապ­րե­լու հա­մար ԱՄՆ-ին պա­տե­րազմ հայ­տա­րա­րենք ու մի­ան­գա­մից հանձն­վենք: Սա­կայն հի­միկ­վա «անեկ­դո­տը» շատ ա­վե­լի վատն է:

2018-ից սկսած կա­պի­տու­լյանտ­նե­րը հե­տև­ո­ղա­կա­նո­րեն փչաց­նում են ՀՀ հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րը բո­լո­րի հետ` ՌԴ-ի, Ի­րա­նի, Չի­նաս­տա­նի... Պարզ­վում է` նա­և ԱՄՆ-ի, վկան` Պետ­դե­պի «հոգ­նան»: Մեզ ոչ մի մեծ տե­րու­թյան հետ թշնա­մա­նա­լը պետք չէ, մեզ լի­ու­լի բա­վա­րար է բնա­կան կեն­սա­բա­նա­կան թշնա­մին` թուր­քը: Սա­կայն թուր­քի հետ «խա­ղա­ղու­թյան օ­րա­կարգ» են խա­ղում, իսկ բո­լոր ե­ղած և պո­տեն­ցի­ալ դաշ­նա­կից­նե­րի հետ` հա­րա­բե­րու­թյուն փչաց­նում: Ինչ­պես դեռ 2021-ին ի ցուց էր դրել Սերժ Սարգ­սյա­նը` Նի­կոլն Ար­ցա­խի բա­նակ­ցա­յին գոր­ծըն­թա­ցում մեծ տե­րու­թյուն­նե­րի ղե­կա­վար­նե­րի մոտ ի­րեն «գժի տեղ էր դրել»: Իսկ հի­մա գժի տեղ է դրել մեզ բո­լո­րիս, մի­տում­նա­վոր թշնա­մաց­նե­լով մի­ջու­կա­յին գեր­տե­րու­թյուն Ռու­սաս­տա­նի հետ: Հան­կարծ Հա­ա­գա­յի դա­տա­րա­նի` Պու­տի­նին կա­լա­նա­վո­րե­լու ո­րո­շու­մից հե­տո սրանք շտա­պե­ցին ճա­նա­չել այդ դա­տա­րա­նի հիմ­նա­րար «Հռո­մի կա­նո­նագ­րի» սահ­մա­նադ­րա­կա­նու­թյու­նը:

ԱԺԲ-ն խան­դա­վառ­վեց և հույս հայտ­նեց, որ ՔՊ մե­ծա­մաս­նու­թյու­նը չի տա­պա­լի դրա վա­վե­րա­ցումն ԱԺ-ում: Իսկ ող­ջա­միտ ու­ժերն ու գոր­ծիչ­նե­րը տագ­նա­պե­ցին, դեմ ար­տա­հայտ­վե­ցին: Խորհր­դա­րա­նում ներ­կա­յաց­ված ու­ժե­րից ՀՀԿ-ն էլ հարկ հա­մա­րեց ԳՄ հա­տուկ հայ­տա­րա­րու­թյամբ հան­դես գա­լու: Հայ­տա­րա­րու­թյու­նում մաս­նա­վո­րա­պես աս­ված է. «ՀՀ Սահ­մա­նադ­րա­կան դա­տա­րա­նը կա­ռա­վա­րու­թյան դի­մու­մի հի­ման վրա ըն­դու­նել է ո­րո­շում, ըստ ո­րի Մի­ջազ­գա­յին քրե­ա­կան դա­տա­րա­նի Հռո­մի կա­նո­նադ­րու­թյու­նում ամ­րագր­ված պար­տա­վո­րու­թյուն­նե­րը հա­մա­պա­տաս­խա­նում են ՀՀ Սահ­մա­նադ­րու­թյա­նը:

Հա­յաս­տա­նի իշ­խա­նու­թյուն­նե­րի այս ո­րո­շու­մը ներ­կա աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան ի­րա­վի­ճա­կում ծայ­րա­հեղ քա­ղա­քա­կան կու­րու­թյուն է եւ հղի է ան­կա­խա­տե­սե­լի հե­տե­ւանք­նե­րով: Գաղտ­նիք չէ, որ Մի­ջազ­գա­յին քրե­ա­կան դա­տա­րա­նը չա­փա­զանց քա­ղա­քա­կա­նաց­ված մար­մին է եւ բո­լո­րո­վին էլ պա­տա­հա­կան չէ, որ նույ­նիսկ ՄԱԿ Անվ­տան­գու­թյան խորհր­դի մշտա­կան ան­դամ­ներ հան­դի­սա­ցող այն­պի­սի հզոր տե­րու­թյուն­ներ, ինչ­պի­սիք են ԱՄՆ, Չի­նաս­տա­նը եւ Ռու­սաս­տա­նը, չեն ստո­րագ­րել կամ վա­վե­րաց­րել այդ կա­նո­նադ­րու­թյու­նը եւ նման մտադ­րու­թյուն չու­նեն նա­եւ ա­պա­գա­յում:

Ակն­հայտ քա­ղա­քա­կան կար­ճա­տե­սու­թյուն է կար­ծե­լը, որ այդ դա­տա­րա­նին մի­ա­նա­լը կա­րող է եր­բե­ւէ օգ­տա­գործ­վել Հա­յաս­տա­նի շա­հե­րի պաշտ­պա­նու­թյան հա­մար: Մի­ա­ժա­մա­նակ հարկ է նա­եւ ար­ձա­նագ­րել, որ Հա­յաս­տա­նի Սահ­մա­նադ­րա­կան դա­տա­րա­նը, ո­րը 2020 թ. Սահ­մա­նադ­րու­թյան հա­կա­սահ­մա­նադ­րա­կան փո­փո­խու­թյուն­նե­րի ար­դյուն­քում ա­պօ­րի­նի կազմ ու­նի, բա­ցա­հա­տո­րեն վե­րա­զան­ցել է իր լի­ա­զո­րու­թյուն­նե­րը եւ կա­յաց­րել ակն­հայտ ա­պօ­րի­նի ո­րո­շում»: Մատ­նանշ­վում է այդ գոր­ծըն­թա­ցի ևս մեկ ա­պա­լե­գի­տիմ հան­գա­մանք. «Սահ­մա­նադ­րա­կան դա­տա­րանն ի­րա­վա­սու չէր քննու­թյան ըն­դու­նել Մի­ջազ­գա­յին քրե­ա­կան դա­տա­րա­նի կա­նո­նադ­րու­թյու­նում ամ­րագր­ված պար­տա­վո­րու­թյուն­նե­րի սահ­մա­նադ­րա­կա­նու­թյան գոր­ծը, այն պա­րա­գա­յում, երբ նույն հար­ցի վե­րա­բե­րյալ Սահ­մա­նադ­րա­կան դա­տա­րա­նը դե­ռեւս 2004 թ. ար­դեն իսկ կա­յաց­րել էր բա­ցա­սա­կան ո­րո­շում»:

Քա­ղա­քա­գետ Ստե­փան Դա­նի­ե­լյանն էլ ար­ձա­նագ­րում է. «Այս փոր­ձան­քի հե­ռաց­ման հար­ցը մեզ հա­մար ճա­կա­տագ­րա­կան է դառ­նում: Ամ­բողջ մի եր­կիր ըն­դա­մե­նը մեկ ան­ձի պա­տանդ է դար­ձել, եւ, չգի­տենք, թե դրա գլխում ինչ է կա­տար­վում: Սա ան­հա­վա­նա­կան վի­ճակ է ու, չգի­տեմ, պատ­մու­թյան մեջ նման դեպք ե­ղել է, թե ոչ»: Այս փոր­ձան­քը` Նի­կոլ ա­նու­նով, ե­րա­զում է իր դա­վա­ճա­նա­կան իշ­խա­նա­վար­ման հետ մի­ա­սին գե­րեզ­մա­նել նա­և պե­տա­կա­նու­թյու­նը: Սա­կայն կար­ծում ենք` նրան ու նրա տե­սա­կին ե­րա­զա­խաբ ա­նե­լու գոր­ծի­քա­կազմ գտնե­լու պա­հը մո­տե­ցել է:

ՀՈՎ­ՀԱՆ­ՆԵՍ ԳԱ­ԼԱ­ՋՅԱՆ