Ալիեւը բոլորից էլ լավ է հասկանում, որ Ա­ՄՆ-ն հե­ռու է, իսկ ՌԴ-ն ե­ւ Ի­րա­նը` հենց Ադր­բե­ջա­նի սահ­մա­նին

Այս­պի­սով, պետ­քար­տու­ղար Էն­թո­նի Բլին­քե­նը հաս­տա­տեց, որ իր «քա­վո­րու­թյամբ» ըն­թա­նում է Ադր­բե­ջա­նի ու Հա­յաս­տա­նի մի­ջեւ ակ­տիվ բա­նակ­ցա­յին գոր­ծըն­թաց, ո­րը շու­տով կա­րող է հաս­նել «խա­ղա­ղու­թյան հա­մա­ձայ­նագ­րի» ստո­րագր­ման: Բայց կա­րող է նա­եւ չհաս­նել. Սե­նա­տի ար­տա­քին հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րի հանձ­նա­ժո­ղո­վում կա­յա­ցած լսում­նե­րին Բլին­քենն այն­քան էլ վստահ չէր. «Կար­ծում եմ, որ կա հնա­րա­վո­րու­թյուն, չեմ ու­զում ուռ­ճաց­նել, բայց կա հնա­րա­վո­րու­թյուն, ո­րը թույլ է տա­լիս փաս­տա­ցի ա­վար­տին հասց­նել «խա­ղա­ղու­թյան հա­մա­ձայ­նագ­րի» նա­խա­պատ­րաս­տու­մը»:

ԻՆՉ ՀՈՒ­ՇԵՑ ԲԼԻՆ­ՔԵ­ՆԸ

Թե ինչ «խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նագ­րի» մա­սին է խոս­քը, Բլին­քե­նը մեկ­նա­բա­նում է մո­տա­վո­րա­պես այս­պես` Հա­մա­ձայ­նա­գիր, ո­րը «կկար­գա­վո­րի Բաք­վի եւ Ե­րե­ւա­նի մի­ջեւ հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րը», ինչ­պես նա­եւ կվե­րա­բե­րի «Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղում էթ­նիկ հա­յե­րի ի­րա­վունք­նե­րին եւ պաշտ­պա­նու­թյա­նը», «սահ­մա­նի սահ­մա­նա­զա­տմա­նը եւ այլն»: Նկա­տենք, սա այն է, ին­չի մա­սին տե­ւա­կան ժա­մա­նակ խո­սում ենք: Այ­սինքն, որ «Բրյու­սե­լի ձե­ւա­չա­փով» ըն­թա­ցող բա­նակ­ցությ­ուն­նե­րի ի­մաստն այն է, որ կնքվի մի հա­մա­ձայ­նա­գիր, ո­րով ոչ մի­այն «կար­գա­վոր­վեն» հայ-ադրբե­ջա­նա­կան հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րը, այլ մի­ա­ժա­մա­նակ, ընդ­հա­նուր փա­թե­թով, «լու­ծում» տրվի ար­ցա­խյան խնդրին: Իսկ այդ լու­ծում կոչ­վա­ծը ոչ այլ ինչ է, քան Ար­ցախն Ադր­բե­ջա­նի կազմ ճա­նա­չե­լով, պայ­մա­նագ­րում նա­եւ ինչ-որ խոս­տում­ներ նե­րա­ռել «Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղում էթ­նիկ հա­յե­րի ի­րա­վունք­նե­րին եւ պաշտ­պա­նու­թյա­նը» մա­սին: Ընդ ո­րում, Նի­կոլն ինքն է խոս­տո­վա­նում, որ Ա­լի­ե­ւի հետ կնքված ո­րե­ւէ պայ­մա­նագ­րի վրա հույս դնել չի կա­րե­լի: Այ­սինքն, որ նա­եւ նման «խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նագ­րում» նե­րառ­ված «հա­յե­րի ի­րա­վունք» աս­վածն Ա­լի­ե­ւը շատ ա­րագ զրո­յի կհա­վա­սա­րեց­նի, էս գլխից է հաս­կա­նա­լի:

Բայց Նի­կո­լը վեր­ջերս Ա­լի­ե­ի հետ պայ­մա­նագ­րե­րի ան­հու­սա­լի­ու­թյան մա­սին խո­սե­լով` նա­եւ նման մի միտք հնչեց­րեց, թե, պետք են ե­րաշ­խիք­ներ, որ «հա­յե­րի ի­րա­վունք­նե­րի» այդ դրույթ­նե­րը չեն խախտ­վի: Այդ պնդու­մը նա կրկնեց նա­եւ կա­ռա­վա­րու­թյան ե­րեկ­վա նիս­տում. «Պայ­մա­նա­վոր­վա­ծու­թյուն­նե­րը խախ­տե­լու Ադր­բե­ջա­նի այս գոր­ծե­լա­կերպն է պատ­ճա­ռը, որ մենք շա­րու­նա­կում ենք պնդել, որ թե՛ Հա­յաս­տան-Ադրբե­ջան խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նագ­րի, թե՛ ԼՂ-ի ժո­ղովր­դի անվ­տան­գու­թյան եւ ի­րա­վունք­նե­րի հար­ցով  Ստե­փա­նա­կերտ-Բա­քու ֆոր­մա­տում ձեռք բեր­ված պայ­մա­նա­վոր­վա­ծու­թյուն­նե­րի ի­րա­գործ­ման հա­մար հու­սա­լի մի­ջազ­գա­յին մե­խան­միզմ­ներ են հար­կա­վոր»: Ըստ այդմ, թե­րեւս պա­տա­հա­կան չէ, որ Բլին­քե­նը «իրա­վունք­նե­րից զատ», խո­սեց նա­եւ «պաշտ­պա­նու­թյան» մա­սին:

Ու այս­տեղ, բնա­կա­նա­բար, շատ պարզ հարց է ա­ռաջ գա­լիս. Իսկ ինչ­պե՞ս, ի՞նչ մե­խա­նիզմ­նե­րով են կյան­քի կո­չե­լու «հա­յե­րին պաշտ­պա­նե­լու» այդ դրույ­թը: Ա­հա այս­տեղ է, որ պետք է վե­րա­դառ­նալ ծայ­րա­հեղ ուլտ­րա­լի­բե­րաս­տա­կան «Ջեյմս­տա­ուն» հիմ­նադ­րա­մի վեր­ջին ծրագ­րա­յին գնա­հատ­մա­նը, թե հա­րավ­կով­կա­սյան հար­թա­կում հար­կա­վոր է. «Վա­շինգ­տո­նը, ՆԱ­ՏՕ-ի նրա դաշ­նա­կից­նե­րը եւ ԵՄ գոր­ծըն­կեր­նե­րը  պետք է մո­բի­լի­զաց­նեն մի­ջազ­գա­յին ա­ջակ­ցու­թյու­նը՝ Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղում ռու­սա­կան զոր­քե­րը փո­խա­րի­նե­լու մի­ջազ­գա­յին խա­ղա­ղա­պահ ա­ռա­քե­լու­թյամբ (ՆԱ­ՏՕ) եւ օգ­նեն Հա­յաս­տա­նի եւ Ադր­բե­ջա­նի մի­ջեւ կա­յուն խա­ղա­ղու­թյան հա­մա­ձայ­նագ­րի կնքմա­նը»:

Թե­րեւս, մին­չեւ վերջ պարզ է ինչ­պես Բլին­քե­նի ա­սա­ծի, այն­պես էլ, խո­շոր հաշ­վով, մեզ հետ կապ­ված անգ­լո­սաք­սո­նա­կան ծրագ­րե­րի իս­կա­կան ի­մաս­տը. հե­ռաց­նել ռու­սա­կան ու­ժե­րի, նրանց փո­խա­րի­նել ՆԱ­ՏՕ-ի «խա­ղա­ղա­պահ­նե­րով», կնքել հայ-ադրբե­ջա­նա­կան «խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նա­գիր»` Ար­ցա­խը թող­նե­լով Ադր­բե­ջա­նին: Ընդ որում, Բլինկենը գնաց մաքսիմալ բաց խաղի` հայտարարելով Ադրբեջանին ՆԱՏՕ-ական օգնություն տրամադրելու խիստ անհրաժեշտության մասին, թե իբր Իրանի հետ մեծ սահման ունի: Ընդ որում, դրանով ավելարդ անգամ նաեւ ցույց տալով նաեւ, թե Նիկոլը, խոսելով Ադրբեջանին նման խոստումներ տվող ԱՄՆ-ի միջնորդությամբ, ավելի ճիշտ` հրահանգով «խաղաղության պայմանագրի» մասին, իրականում ինչ կեղտոտ խողի մեջ է: 

ՆԻ­ԿՈ­ԼԸ ՊԱՏ­ՐԱՍՏ Է, Ա­ԼԻ­Ե­ՎԸ ՉԻ՞ ՍՏՈ­ՐԱԳ­ՐՈՒՄ

Թե ԱՄՆ-ի ին­չին է պետք ՌԴ-ի եւ Ի­րա­նի ա­րան­քում ՆԱ­ՏՕ-ի նման «խա­ղա­ղա­պահ ա­ռա­քե­լու­թյու­նը», հայտ­նի պատ­մու­թյուն է, չկրկնենք: «Մենք դա չենք պար­տադ­րում Հա­յաս­տա­նին: Մենք ար­ձա­գան­քում ենք Հա­յաս­տա­նի ար­տա­հայ­տած մեծ ցան­կու­թյա­նը…»,- իր խոս­քը շա­րու­նա­կեց Բլին­քե­նը: Ի­հար­կե, այս­տեղ ուղ­ղե­լու կա­րիք կա. դա ոչ թե Հա­յաս­տա­նի, այլ` նի­կո­լյան խուն­տա­յի ցան­կու­թյունն է: Ա­մեն դեպ­քում, կա­ռա­վա­րու­թյու­նում ե­րեկ­վա իր ե­լույ­թը Նի­կո­լը հենց դրա­նով էլ ա­վար­տեց, թե` «խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նա­գիր» լի­նե­լու է:

Բայց այս­տեղ բո­լո­րո­վին այլ ի­րո­ղու­թյան ենք բախ­վում: Այն, ինչ ա­ռա­ջար­կում է ԱՄՆ-ն, պետք է, որ Ա­լի­ե­ւի հա­մար մի­ան­գա­մայն ըն­դու­նե­լի լի­ներ: Հաշ­վի առ­նե­լով, որ նման ի­րա­վի­ճա­կում մի­ան­գա­մից լուծ­վում է նա­եւ իր հա­մար այդ­քան ցան­կա­լի «Զան­գե­զու­րի մի­ջանց­քի» հար­ցը: Վեր­ջին հաշ­վով, դժվար չէ հաս­կա­նալ, թե ինչ պետք է հաս­կա­նալ «ՆԱ­ՏՕ-ի խա­ղա­ղա­պահ­ներ» ար­տա­հայ­տու­թյան տակ, հաշ­վի առ­նե­լով, որ այդ ա­ռա­քե­լու­թյան գո­տին ՆԱ­ՏՕ-ի թիվ 2 ան­դա­մի հա­րե­ւա­նու­թյամբ է: Նի­կոլն էլ, ինչ­պես հաս­կաց­վում էր ե­րեկ­վա իր ե­լույ­թի տրա­մա­բա­նու­թյու­նից, այն մե­սիջն է ուղ­ղում ա­մե­րի­կա­ցի­նե­րին, թե` ես պատ­րաստ եմ ստո­րագ­րել, ի՞նչ ա­նեմ, Ա­լի­ե­ւը չի ստո­րագ­րում, նա է մե­ղա­վոր…

Ու­րեմն, ին­չո՞ւ Ա­լի­ե­ւի, չնա­յած ու­նե­նա­լով «Պրա­գա­յի պայ­մա­նա­վոր­վա­ծու­թյուն­նե­րը», շա­րու­նա­կում է ա­ռաջ գնալ ինչ-որ ա­նո­րոշ «պատ­մա­կան քար­տեզ­նե­րով» սահ­մա­նագ­ծում ի­րա­կա­նաց­նե­լու ուղ­ղու­թյամբ, ին­չի մա­սին Նի­կո­լը ե­րեկ մի ամ­բողջ ճառ կար­դաց:

Այս վեր­ջին հար­ցի հետ կապ­ված, ի­հար­կե, կա­րե­լի է տար­բեր վար­կած­ներ ա­ռաջ քա­շել: Այդ թվում, որ Ա­լի­ե­ւը, դի­տա­վո­րու­թյամբ ծանր պայ­ման­ներ ա­ռաջ քա­շե­լով, փոր­ձում է թե­թե­ւաց­նել Նի­կո­լի գոր­ծը, որ նա կա­րո­ղա­նա Հա­յաս­տա­նի հա­մար դա­վա­ճա­նա­կան «Պրա­գա­յի պայ­մա­նա­վոր­վա­ծու­թյուն­նե­րը» վե­րա­ծել պայ­մա­նագ­րի` դա ներ­կայԱց­նե­լով, թե, տե­սաք ոնց Ա­լի­ե­ւի ա­նի­րա­տե­սա­կան պա­հանջ­նե­րը չկա­տա­րե­ցինք եւ նրան «խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նա­գիր» կնքել պար­տադ­րե­ցինք: Կամ այլ վար­կած, որ Ա­լի­ե­ւը ցան­կա­նում է, քա­նի դեռ հնա­րա­վո­րու­թյուն կա, Սյու­նիքն ի­րե­նով ա­նել, եւ այլն: Այդ բո­լոր վար­կած­նե­րը, ի­հար­կե, հա­վա­նա­կա­նու­թյան ո­րո­շա­կի բա­ժին ու­նեն: Բայց նա­եւ կա այլ գոր­ծոն, ո­րոնք ստի­պում է այդ վար­կած­նե­րին այլ տե­սան­կյու­նից դի­տար­կել:

ՌՈՒՍ-ԻՐԱ­ՆԱ­ԿԱՆ «ՀԱՍՏ ԿԱՐ­ՄԻՐ ԳԻ­ԾԸ»

Այս­պես, ի­րա­վի­ճա­կի սրաց­ման տպա­վո­րու­թյուն կստեղ­ծի Ա­լի­ե­ւը, թե` ոչ, դա Նի­կո­լի գոր­ծը չի թե­թե­ւաց­նում: Այն ի­մաս­տով, որ նա «Պրա­գա­յի պայ­մա­նա­վոր­վա­ծու­թյուն­նե­րը» կյան­քի կո­չե­լու հա­մար ոչ թե գեր­պա­սիվ ներ­հա­յաս­տա­նյան ընդ­դի­մու­թյան հետ խնդիր ու­նի, այլ` Ռու­սաս­տա­նի եւ Ի­րա­նի, ո­րոնք դա հա­մա­րում են ա­մե­նա­հաստ «կար­միր գծե­րից» մե­կը: Ու այս­տեղ խնդիրն ա­մե­նե­ւին էլ Հա­յաս­տա­նի «սի­րուն աչ­քե­րը» չեն, այլ բուն փաս­տը, որ տա­րա­ծաշր­ջա­նում ՆԱ­ՏՕ-ական «խա­ղա­ղա­պահ­նե­րի» ի հայտ գա­լը կտրուկ կփո­խի աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան ներ­կա ստա­տուս-քվոն` լրջա­գույն սպառ­նա­լիք դառ­նա­լով ինչ­պես Ի­րա­նի, այն­պես էլ` ՌԴ-ի անվ­տան­գու­թյան հա­մար: Կլի­նի դա Ադր­բե­ջա­նի` Սյու­նիք ներ­խուժ­ման թե «խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նագ­րի» մի­ջո­ցով ՆԱ­ՏՕ-ական­ներ բե­րե­լու կամ ինչ-որ այլ տես­քով, է­ա­կա­նը դա չէ, այլ բուն փաս­տը` ցան­կա­ցած մե­խա­նիզ­մով ՆԱ­ՏՕ-ական­ներ բե­րե­լը կդառ­նա ռուս-իրա­նա­կան այդ «հաստ կար­միր գծի» խախ­տում:

Ընդ ո­րում, հատ­կա­պես վեր­ջին օ­րե­րին Ռու­սաս­տա­նի եւ Ի­րա­նի պա­տաս­խան ռե­ակ­ցի­ան տե­սա­նե­լի է: Ռուս­նե­րի հետ կապ­ված այս դե­տա­լը ընդգ­ծենք` նա­խօ­րե­ին Սյու­նի­քի սահ­ման­նե­րին 102-րդ ռազ­մա­բա­զա­յի ռուս զին­ծա­ռա­յող­նե­րի վնաս­վե­լու փաս­տը: Թե ինչ կա­տար­վեց, ինչ­պես, խոսքն այդ մա­սին չէ, այլ` բուն փաս­տի, որ Սյու­նի­քում` ադր­բե­ջա­նա­կան սահ­ման­նե­րի հա­րե­ւա­նու­թյամբ ռուս զին­ծա­ռա­յող­նե­րը հենց այն­պես, օ­դից այդ պա­հին չըն­կան. Նրանք տե­ղում են, եւ դա ար­դեն շատ բան է հու­շում: Ի­րա­նի պա­րա­գա­յում պատ­կերն էլ ա­վե­լի ցայ­տուն է: Հատ­կա­պես վեր­ջին օ­րե­րին ի­րա­նա­կան աղ­բյուր­նե­րը, այդ թվում` իշ­խա­նա­կան հա­մա­կար­գի հետ ու­ղիղ կա­պե­րի միջ գտնվող, ակ­տի­վո­րեն ա­ռաջ են տա­նում եր­կու թեզ: Նախ, թե Ա­լի­ե­ը պատ­րաստ­վում է հար­ձակ­ման: Եվ երկ­րոր­դը, որ այդ դեպք­ւոմ Ի­րա­նը մի­ան­շա­նակ կմի­ջամ­տի: Ա­վե­լի հա­մոզ­իչ դառ­նա­լու հա­մար հյու­սի­սա­յին ուղղ­ությամբ Ի­րա­նը կտրուկ բարձ­րաց­րեց իր ռազ­մա­կան ակ­տի­վու­թյու­նը, այդ թվում` օ­դա­յին վե­րահս­կո­ղու­թյան տակ վերց­նե­լով Ադր­բե­ջա­նում զոր­քե­րի տե­ղա­շար­ժը:

Զու­գա­հե­ռա­բար, Հա­յաս­տան այ­ցե­լեց Ի­րա­նի ԱԳ նա­խա­րա­րի տե­ղա­կալ Ա­լի Բա­ղե­րի Քա­նին: Դրա շե­մին ի­րա­նա­կան աղ­բյուր­ներն ակ­տիվ շրջա­նա­ռու­թյան մեջ դրե­ցին այն լու­րը, թե. «Նոր տար­վա ա­ռա­ջին օր­վա­նից մի քա­նի ժամ անց դի­վա­նա­գի­տա­կան ​​ա­պա­րա­տը սկսեց ա­րագ շարժ­վել՝ շեշ­տը դնե­լով «հա­րե­ւա­նու­թյան քա­ղա­քա­կա­նու­թյան ամ­րապնդ­մա­ն եւ կով­կա­սյան տա­րա­ծաշր­ջա­նի ա­ռաջ­նա­հեր­թու­թյան վրա: Ի­րա­նը պաշ­տո­նա­կան ներ­կա­յա­ցու­ցիչ Հա­յաս­տան ու­ղար­կե­լու հիմ­նա­կան պատ­ճա­ռը պա­տե­րազ­մը կան­խելն է»:

Նա­եւ ի­րա­նա­կան նույն կա­ռա­վա­րա­մերձ աղ­բյուր­նե­րը սկսե­ցին «դի­տակ­տիկ նյու­թեր» տա­րա­ծել, ո­րոնք շատ ա­րագ կրկնե­ցին նա­եւ ռու­սա­կան աղ­բյուր­նե­րը: Ա­սենք, Ա­լի­ե­ւի եւ Զե­լենս­կու` ի­րար կողք լու­սան­կար­նե­րի տես­քով` գրառ­մամբ. «Բաք­վի նա­խա­գահ Իլ­համ Ա­լի­ե­ւի հա­մար­ձակ ե­լույթ­նե­րը՝ իր հա­րև­ան­նե­րին ուղղ­ված սպառ­նա­լիք­նե­րով, հի­շեց­նում են Զե­լենս­կու սպառ­նա­լիք­նե­րը Ռու­սաս­տա­նի հետ պրոք­սի պա­տե­րազ­մի սկզբում: Տա­րա­ծաշր­ջա­նում ստեղծ­ված ի­րա­վի­ճա­կում Բաք­վի Հան­րա­պե­տու­թյան ցան­կա­ցած ռազ­մա­կան գոր­ծո­ղու­թյուն իր հա­րե­ւան­նե­րի դեմ կնշա­նա­կի Ուկ­րա­ի­նա­յի ող­բեր­գու­թյան նոր գլուխ, բայց ա­վե­լի ին­տեն­սիվ…»: Թե­րեւս, Հեյ­դա­րո­վի­չի հա­մար սա պետք է, որ հեր­թա­կան ազ­դա­կը լի­նի. երբ նրան հա­մե­մա­տում են Զե­լենս­կու հետ, ա­պա ա­ռաջ գնա­լը դառ­նում է ծայ­րա­հեղ ռիս­կա­յին: Հաս­կա­նա­լի է, խոսքն այս­տեղ մի­այն պա­տե­րազմ սկսել-չսկսե­լու մա­սին չէ, այլ` ընդ­հա­նուր ի­մաս­տով: Այ­սինքն, պա­տե­րազ­մով թե «խա­ղա­ղու­թյան հա­մա­ձայ­նագ­րի» տես­քով ե­թե նպաս­տեց տա­րա­ծաշր­ջան ՆԱ­ՏՕ-ական ո­ւժեր մտցնե­լուն, հե­տե­ւանք­ներ կլի­նեն:

Այս ի­րա­վի­ճա­կում Ա­լի­ե­ւը կգնա՞ «խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նա­գիր» ստո­րագ­րե­լու: Շատ կու­զե­նար, բայց շատ վտան­գա­վոր է: Իսկ Նի­կո­լը շատ ա­վե­լի բաց է խա­ղում` պարզ հայ­տա­րա­րե­լով` կգնա: Մի­այն թե Մյուն­խե­նում, ինչ­պես ին­քը հայ­տա­րա­րեց օ­րերս, պատ­րաստ էր ստո­րագ­րել, սա­կայն Ա­լի­ե­ւը չստո­րագ­րեց: Հի­մա էլ Նի­կո­լը պատ­րաստ է, բայց է­լի Ա­լի­եւն իր «հինգ քար­տեզ­նե­րը» մեյ­դան բե­րե­լով, փաս­տա­ցի է­լի չի ստո­րագ­րում: Մնում է, որ Բլին­քե­նը կա­րո­ղա­նա «հա­մո­զել»: Բայց ինչ­քան էլ հա­մո­զի, ՆԱՏՕ-ի օգնություն խոստանա, Ալիեւը բոլորից էլ լավ է հասկանում, որ Ա­մե­րի­կան հե­ռու է, իսկ ՌԴ-ն ե­ւ Ի­րա­նը` հենց Ադր­բե­ջա­նի սահ­մա­նին…

Ու ի՞նչ կա­նի Նի­կո­լը, ե­թե Ա­լի­ե­ւը շա­րու­նա­կի հա­մա­ռել…

ՔԵ­ՐՈԲ ՍԱՐԳ­ՍՅԱՆ