Ում պարն են պարում արցախյան իշխանությունները

ԻՆՉ Է ԿԱ­ՏԱՐ­ՎՈՒՄ ԱՐ­ՑԱ­ԽՈՒՄ

Այս­պի­սով, ի՞նչ է այս պա­հին կա­տար­վում Ար­ցա­խում (տե´ս նաեւ https://iravunk.com/?p=251149&l=am): Այս­պես, նա­խօ­րե­ին ոչ մի­այն Ար­ցա­խի ԱԺ-ի օ­րա­կարգ վե­րա­դարձ­վեց, այլ նա­եւ ա­ռա­ջին ըն­թերց­մամբ ըն­դուն­վեց Ար­ցա­խի Սահ­մա­նադ­րու­թյան փո­փո­խու­թյան չար­չարկ­ված նա­խա­գի­ծը: Դրա­նում մեկ ա­ռանց­քա­յին հարց է է­ա­կա­նը. այսկերպ փոր­ձում են թույլ տալ, որ Ար­ցա­խի նա­խա­գահ ընտր­վի ԱԺ-ի կող­մից: Մեկ­նա­բա­նու­թյու­նը սա է` պե­տա­կան կա­ռա­վար­ման հա­մա­կար­գի ճկու­նու­թյունն ա­պա­հո­վե­լու նպա­տա­կով: Ի­մաստն էլ է հաս­կա­նա­լի. որ­պես­զի Ա­րա­յիկ Հա­րու­թյու­նյա­նը կա­րո­ղա­նա հե­ռա­նալ պաշ­տո­նից, սա­կայն այս պա­հին անհ­նար նա­խա­գա­հա­կան ընտ­րու­թյուն­նե­րի կա­րիք չլի­նի:

Ի­հար­կե, ընդ­հա­նուր առ­մամբ, ըն­դու­նե­լի մո­տե­ցում է: Սա­կայն ա­ռանց­քա­յին հար­ցեր կան: Ին­չո՞ւ նա­խա­գի­ծը շրջա­նա­ռու­թյու­նից հան­վեց, երբ Ար­ցա­խում պետ­նա­խա­րար էր Ռու­բեն Վար­դա­նյա­նը, եւ օ­րա­կարգ բեր­վեց այն պա­հին, երբ նրան փո­խա­րի­նել է սո­րո­սա­ծին­նե­րի հետ կա­պե­րի մեջ մե­ղադր­վող Գուր­գեն Ներ­սի­սյա­նը: Ճիշտ է, նա պնդում է, թե դա սուտ է, ոչ մի նման կապ չկա, ռուս­նե­րի հետ էլ շատ լավ հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րի մեջ է, իսկ վեր­ջին բա­ցա­հայտ դա­վա­ճա­նա­կան հա­կա­ռու­սա­կան ցույ­ցին գնա­ցել էր նա­խա­գա­հի հանձ­նա­րա­րու­թյամբ եւ այլն: Բայց որ նա նշա­նակ­վել է Նի­կո­լի «դաբ­րո­յով», ին­չի մա­սին հրա­պա­րա­կա­յին պնդում­նե­րի պա­կաս չկա, այդ մեկն ար­դեն չի հերք­վել:

Այս­պի­սով, չի՞ նման­վում նրան, որ ա­րագ ըն­թաց­քի մեջ է Ադր­բե­ջա­նին «ինտեգր­վե­լու» հարցն այդ­պես էլ լու­ծել չկա­րո­ղա­ցող Ա­րա­յի­կին այլ, ա­վե­լի կա­ռա­վա­րե­լի մե­կով փո­խա­րի­նե­լու, ա­վե­լի կոնկ­րետ` Ար­ցա­խը վերջ­նա­կա­նա­պես ծա­խե­լու գոր­ծըն­թա­ցը, ո­րի մա­սին եւս վեր­ջին ժա­մա­նակ­ներս շատ է խոս­վում: Բայց չէ՞ որ հենց դա է դար­ձել «Բրյու­սե­լի ձե­ւա­չա­փի» շրջա­նակ­նե­րում Ա­լի­ե­ւի հիմ­նա­կան պա­հան­ջը, թե` Ար­ցախն ան­վե­րա­պա­հո­րեն իմն է: Ու ա­ռանց դրա լուծ­ման, հարցն ա­ռաջ չի գնա:

Բայց ե­թե ան­գամ դա է ներ­կա ծրա­գի­րը, մեկ է, ան­գամ դրա դեմ ռուս­ներն ու­նեն հա­կա­քայլ: Ար­ցա­խի նա­խա­գա­հը, ա­ռա­վել եւս` նոր կար­գով ընտր­վե­լու դեպ­քում, մնա­ցած իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը, հա­մա­ձայն չճա­նաչ­ված կար­գա­վի­ճա­կի, ի­րենց հեր­թին են ար­տա­քին խա­ղա­ցող­նե­րի կող­մից ըն­կալ­վում, որ­պես ոչ լե­գի­տիմ, այն է` ար­ցա­խա­հա­յու­թյան հա­վա­քա­կան տե­սա­կե­տը  չներ­կա­յաց­նող մար­մի­ն­ներ: Ա­վե­լի կոնկ­րետ, այդ մո­տեց­ման դեպք­ում Ար­ցա­խի նա­խա­գահն ու ցան­կա­ցած շար­քա­յին հո­ղա­գործ նույն կար­գա­վի­ճակն ու­նեն` «Արցա­խի բնա­կիչ»: Ար­ցա­խա­հա­յու­թյան մի­աս­նա­կան կամ­քի ար­տա­հայ­տումն այն եր­կու-երեք հայտ­նի զանգ­վա­ծա­յին հան­րա­հա­վաք­ներն է­ին, ո­րոնք ընդ­հան­րա­կան կար­ծիք հայտ­նել են` դեմ են Ադր­բե­ջա­նի կազմ աս­վա­ծին: Այ­սինքն, ցան­կա­ցած նոր նա­խա­գահ, ե­թե ո­րո­շի հայ­տա­րա­րել, թե` կողմ ենք, ռուս­նե­րը դա կըն­դու­նեն՝ որ­պես մաս­նա­վոր կար­ծիք: Մի խոս­քով, ե­թե այս ամ­բողջ օ­պե­րա­ցի­ա­յի ի­մաս­տը ռու­սա­կան զոր­քե­րին հե­ռաց­նելն է, ա­պա սա էլ լու­ծում չէ, ինչ­պես որ լու­ծում չի կա­րող լի­նել Ա­լի­ե­ւի եւ Նի­կո­լի ստո­րագ­րած ցան­կա­ցած «խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նա­գիր»:

Վերջ­նա­կան լու­ծու­մը ե­ղել եւ մնում է սա` ռուս­նե­րը հա­մա­պա­տաս­խան ու­ժա­յին բա­ղադ­րիչ ու­նե՞ն, որ զոր­քե­րին պա­հեն, թե` ոչ: Իսկ այդ հար­ցի պա­տաս­խա­նը, հի­շեց­նենք, ո­րոշ­վում է ոչ թե Ար­ցա­խում կամ Ադր­բե­ջան-Հա­յաս­տա­նում, այլ` Ուկ­րա­ի­նա­յում:

Ու­րեմն, գլո­բալ ի­մաս­տով ռուս­ներն ու­նե՞ն այն անհ­րա­ժեշտ ու­ժա­յին բա­ղադ­րի­չը կամ պատ­րա՞ստ են այն մին­չեւ վերջ կի­րա­ռել, որ­պես­զի բո­լոր խա­ղե­րից ան­կախ, կա­րո­ղա­նան պա­հել Ար­ցա­խում վե­րահս­կո­ղու­թյու­նը: Հար­ցը, ի­հար­կե, հռե­տո­րա­կան տեսք ու­նի, սա­կայն ո­րոշ նյո­ւանս­ներ հնա­րա­վո­րու­թյուն տա­լիս են հաս­կա­նալ, թե ինչ պատ­կեր ու­նենք այս պա­հին:

Ա­մե­րի­կյան MQ-9 ա­նօ­դա­չո­ւի պատ­մու­թյու­նը, թե­րեւս, պա­տա­հա­կան չէր, որ ի հայտ ե­կավ հենց այս պա­հին, երբ բո­լո­րը կենտ­րո­նա­ցել էին նա­խա­գահ Սի­ի` Մոսկ­վա սպաս­վող այ­ցի վրա: Այ­սինքն, նման լրտե­սա­կան թռիչք­ներ ա­մե­րի­կա­ցի­նե­րը մինչ այս էլ կա­նո­նա­վոր կեր­պով ի­րա­կա­նաց­նում է­ին, սա­կայն հենց այս պա­հին էր, որ ռու­սա­կան կոր­ծա­նի­չը դի­մա­վո­րեց ա­նօ­դա­չո­ւին, եւ այն ծովն ըն­կավ:

Այն ու­շադ­րու­թյու­նը, որն աշ­խար­հով մեկ իր վրա հրա­վի­րեց այս մի­ջա­դե­պը, իր հեր­թին է հաս­տա­տում, որ ի­րա­վի­ճակն ի­րոք ծայ­րա­հեղ լուրջ է: Ան­մեղ-մե­ղա­վո­րին մի կողմ թող­նե­լով` ըն­դա­մե­նը ֆիք­սենք. սա ռուս-ամե­րի­կյան ու­ղիղ ռազ­մա­կան բախ­ման փաստ է, այ­սինքն, եր­կու մի­ջու­կա­յին գեր­տե­րու­թյու­ննե­րի հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րը, ան­կախ դրանք ծնող-սնող պատ­ճառ­նե­րից, հա­սել է մի այն­պի­սի գա­գաթ­նա­կե­տի, երբ նման փաս­տեր կա­րող են լի­նել: Իսկ ե­թե կա մեկ օ­րի­նա­կը, ա­պա կա­րող է լի­նել երկ­րոր­դը, եր­րոր­դը եւ… Իսկ դրանց վերջ­նար­դյուն­քը մի­ջու­կա­յին զենքն է:

Այս­պի­սով, ակն­հայտ է մեկ բան` այս մի­ջա­դե­պով ռուս­նե­րը ցույց տվե­ցին, որ նախ` ա­մե­րի­կա­ցի­նե­րը հա­տել են բո­լոր հնա­րա­վոր եւ անհ­նար կար­միր գծե­րը: Երկ­րոր­դը, որ Մոսկ­վան ի­րեն պատ­րաստ է հա­մա­րում հե­տա­գա սրա­ցում­նե­րին, ինչ­պի­սին էլ որ դրանք լի­նեն: Ին­չո՞ւ նա­խա­գահ Սի­ի այ­ցի շե­մին. ազ­դակ­նե­րը, ո­րոնք վեր­ջին օ­րե­րին գա­լիս են Չի­նաս­տա­նից, Մեր­ձա­վոր Ա­րե­ւել­քից եւ այլն, հիմք են տա­լիս եզ­րա­կաց­նել, որ հա­մա­պա­տաս­խա­ն  թի­կուն­քա­յին ա­ջակ­ցու­թյուն Մոսկ­վան շատ ա­վե­լի հստակ է զգում:

Գու­մա­րած՝ ուկ­րա­ի­նա­կան պա­տե­րազ­մի ըն­թաց­քը: Այս ան­գամ ըն­թա­ցիկ ման­րա­մաս­նե­րը շրջան­ցե­լով՝  նշենք մի­այն, որ ռու­սա­կան ու­ժե­րը բա­վա­կա­նին խոս­տում­նա­լից  հար­ձա­կում­նե­րի մեջ են, եւ ե­թե Կի­ե­ւը չկա­րո­ղա­նա ինչ-որ բան փո­խել, ա­սենք, այդ­քան խոս­տա­ցած հա­կա­հար­ձակ­ման մի­ջո­ցով, ա­պա ընդ­հուպ` կսկսի տե­սա­նե­լի դառ­նալ պա­տե­րազ­մի վեր­ջը:

Իսկ ա­րեւմ­տյան աշ­խար­հը նույն պա­հին խրվել է հեր­թա­կան մեծ ճգնա­ժա­մի մեջ, մշու­շոտ է ա­մե­րի­կյան ֆի­նան­սա­կան հա­մա­կար­գի, էլ չա­սած` գոր­ծող իշ­խա­նու­թյուն­նե­րի ճա­կա­տա­գի­րը: Կան նա­եւ մի շարք ար­տա­քին խնդիր­ներ` կապ­ված Չի­նաս­տա­նի վեր­ջին քայ­լե­րի հետ: Եվ դա, ի­հար­կե, ու­զեն, թե` ոչ, լրջո­րեն թու­լաց­նե­լու է Վա­շինգ­տո­նի ու­շադ­րու­թյունն ուկ­րա­ի­նա­կան ուղ­ղու­թյու­նից:

Ար­դյուն­քում, ա­նօ­դա­չո­ւի պատ­մու­թյու­նը Վա­շինգ­տո­նի հա­մար փոր­ձա­քա­րի պես մի բան դար­ձավ` ինչ­պե՞ս ար­ձա­գան­քել: Ինչ­պես եւ են­թադ­րել է­ինք, ե­ղավ այն ար­ձա­գան­քը, թե ա­ռանձ­նա­պես բան չկա, պա­տա­հա­կա­նու­թյուն է, միշտ էլ հնա­րա­վոր է: Հա­կա­ռա­կը պետք է լի­ներ Մոսկ­վա­յին ռազ­մա­կան հար­վա­ծի մեջ մե­ղադ­րե­լը` հե­տե­ւանք­նե­րով հան­դերձ: Բայց փո­խա­րե­նը, ա­մե­րի­կա­ցի­ներն ա­րա­գո­րեն Սեր­գեյ Շոյ­գո­ւի հետ կա­պի մեջ մտան Պեն­տա­գո­նի ղե­կա­վար Լլոյդ Օս­թի­նի մա­կար­դա­կով, ո­րին էլ հա­ջոր­դեց ՌԴ ԶՈՒ գլխա­վոր շտա­բի պետ Վա­լե­րի Գե­րա­սի­մո­վի եւ ԱՄՆ ԶՈՒ ԳՇ պե­տե­րի կո­մի­տե­ի նա­խա­գահ Մարկ Մի­լի զրույ­ցը: Այ­սինքն, նա­խա­րար­ներն ինչ-որ բան են պայ­մա­նա­վոր­վել` այն փո­խան­ցե­լով ԳՇ պե­տե­րի կա­տար­մա՞նը: Դեռ ստույգ ա­սել չի լի­նի, բայց ի­րա­վի­ճա­կի ամ­բողջ տրա­մա­բա­նու­թյու­նը հու­շում է, որ ե­կել է կամ գա­լիս է պայ­մա­նա­վոր­վե­լու փու­լը:

Ու ե­թե լի­նի գո­նե մի­ջան­կյալ ռուս-ամե­րի­կյան պայ­մա­նա­վոր­վա­ծու­թյուն, ա­պա դա չի կա­րող մի­ան­գա­մից  չազ­դել նա­եւ մեր տա­րա­ծաշր­ջա­նի վրա` հան­դար­տեց­ման տե­սան­կյու­նից: Ա­մեն դեպ­քում, ակն­հայ­տո­րեն հան­գու­ցա­լու­ծու­մա­յին փու­լը մոտ է, եւ այդ փաս­տը ո՛չ Ա­լի­ե­ւը եւ ո՛չ էլ Նի­կո­լը չեն կա­րող շրջան­ցել:

ՔԵ­ՐՈԲ ՍԱՐԳ­ՍՅԱՆ