Նիկոլն արդեն չդադարող երկկողմ հարվածների տակ է

Վեր­ջին ժա­մա­նակ­ներս տա­րօ­րի­նակ ի­րա­դար­ձու­թյու­ններ են նկատ­վում Հա­յաս­տա­նի ներ­սում: Օ­րեր ա­ռաջ մեր տե­ղա­կան ա­րեւմ­տա­մոլ­նե­րը բուռն ար­շավ է­ին ծա­վա­լել պաշտ­պա­նու­թյան նա­խա­րար Պա­պի­կյա­նի դեմ, ով իր բո­լոր մեղ­քե­րով հան­դերձ, ընդգծ­ված ա­րեւմ­տա­մո­լի հա­մա­րում չի ու­նե­ցել ու կար­ծես թե «վեր­ջին կա­մուրջ­նե­րը» ռուս­նե­րի հետ չի շտա­պում այ­րել: Մի պահ այն տպա­վո­րու­թյունն էր, որ Նի­կոլն էլ է մի­ա­ցել այդ ար­շա­վին, բայց հան­կարծ կտրուկ շրջա­դարձ` կա­ռա­վա­րու­թյու­նից հայ­տա­րա­րե­ցին, որ չեն պատ­րաստ­վում Պա­պի­կյա­նին հե­ռաց­նել:

«Ե՛Վ-Ե՛Վ»-Ն ԱՐ­ԴԵՆ ԱՆՀ­ՆԱՐ Է

Ու գրե­թե ան­մի­ջա­պես էլ հա­ջորդ դե­տալն ուր­վագծ­վեց. շրջա­նա­ռու­թյան մեջ մտան լու­րերն առ այն, որ նի­կո­լյան թի­մի մեկ այլ կար­կա­ռուն ներ­կա­յա­ցու­ցիչ, ով, ի տար­բե­րու­թյուն Պա­պի­կյա­նի, ոչ մի­այն ընդգծ­ված ա­րեւմ­տա­մո­լի, այլ նույ­նիսկ ա­մե­նա­բարձ­րաս­տի­ճան ա­րեւմ­տա­մոլ­նե­րից մե­կի հա­մա­րումն ու­նի: Մի­ա­ժա­մա­նակ սկսեց խոս­վել այլ «բարձ­րաս­տի­ճան ա­րեւմ­տա­մոլ­նե­րի» ուղ­ղու­թյամբ ճնշում­նե­րի մա­սին եւս: Այ­սինքն, այս ա­մենն ըն­դա­մե­նը ներ­քին «ռազ­բոր­կա­նե՞ր» են, այ­սինքն, որ Նի­կո­լը պար­բե­րա­բար հեն­վում է պա­պի­կյա­նա­կան, հե­տո` «մա­քուր սո­րո­սա­ծի­նա­կան» թե­ւի վրա` փոր­ձե­լով մյու­սին ճնշել եւ իր դիր­քերն ամ­րապն­դել: Թե՞ սրա տակ աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան կողմ­նո­րոշ­ման խնդիր կա:

Երկ­րորդ վար­կա­ծի մա­սով նկա­տի ու­նենք հե­տե­ւյա­լը: Այն, որ ներ­կա փու­լում Նի­կո­լը ՌԴ-ի կամ Ա­րեւ­մուտ­քի մի­ջեւ վերջ­նա­կան ընտ­րու­թյուն կա­տա­րե­լու հրա­մա­յա­կա­նի տակ է, կապ­ված ոչ մի­այն Ար­ցա­խի եւ հայ-ադրբե­ջա­նա­կան թե­մա­յի, այլ նա­եւ Հա­յաս­տա­նի աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան վեկ­տորն այս կամ մյուս կողմ ուղ­ղոր­դե­լու հետ, վեր­ջերս ներ­կա­յաց­նե­լու ա­ռիթ­ներ ու­նե­ցել ենք: Ա­մեն դեպ­քում, դժվար է այլ բա­ցատ­րու­թյուն տալ այն բուռն հար­ված­նե­րին, որ ար­դեն գրե­թե մի­ա­ժա­մա­նակ գա­լիս են ինչ­պես ռու­սա­կան, այն­պես էլ` ա­րեւմ­տյան ուղ­ղու­թյուն­նե­րից: Ռու­սա­կան հար­ված­նե­րը մի պահ նույ­նիսկ հա­սան գա­գաթ­նա­կե­տին. հի­շեց­նենք Լավ­րո­վի` «դա թող­նենք Փա­շի­նյա­նի խղճին» եւ Վո­լո­դի­նի` «պե­տու­թյուն կա­րող եք կորց­նել» աղ­մուկ հա­նած հայ­տա­րա­րու­թյուն­նե­րը: Այդ ֆո­նին էլ Նի­կո­լը մեկ­նեց Եվ­րո­պա, եւ ինչ­պես են­թադ­րե­լու ա­ռիթ ու­նե­ցել ենք, այն­տեղ, ըստ ա­մե­նայ­նի, նրան ա­ռա­ջադ­րել են ռու­սա­կան ուղ­ղությ­ո­ւնից վերջ­նա­կա­նա­պես հրա­ժար­վե­լու պա­հանջ, այդ թվում` ռու­սա­կան ին­տեգ­րա­ցի­ոն կա­ռույց­նե­րից դուրս գա­լու տես­քով: Դա ըն­դու­նե­լը՝ խա­րա­կի­րի­ի պես մի բան է, եւ ե­րե­ւի մեր­ժել է: Ա­մեն դեպ­քում, վեր­ջին օ­րե­րին ա­րեւմ­տյան ա­մե­նա­բազ­մա­զան հար­թակ­նե­րից Նի­կո­լին ուղղ­ված հար­ված­նե­րի պա­կաս չկա: Մի­այն վեր­ջին օ­րե­րին նախ` «Freedom House»-ը Հա­յաս­տա­նում «քա­ղա­քա­կան ի­րա­վունք­նե­րի եւ քա­ղա­քա­ցի­ա­կան ա­զա­տու­թյուն­նե­րի» ան­կում ար­ձա­նագ­րեց` դրա­նով խամ­րեցն­լով նի­կո­լյան «ժո­ղովր­դա­վա­րու­թյան փա­րո­սի» փայ­լը: Էլ ա­վե­լի ծանր հար­ված. «Հե­րի­թեյջ» հիմ­նադ­րա­մը Հա­յաս­տա­նի «տնտե­սա­կան ա­զա­տու­թյան ին­դեք­սը» ներ­կա­յաց­րեց նոր ան­կու­մով, եւ ներ­կա ցու­ցա­նիշն ա­մե­նա­վատն է 2001թ.-ից ի վեր: Ցնցող դե­տալ է. Նի­կոլն իշ­խա­նու­թյան ե­կավ «ժո­ղովր­դի ա­րյու­նը ծծող թա­լան­չի օ­լի­գարխ­նե­րին» պատ­ժե­լու, ա­զատ տնտե­սու­թյուն ստեղ­ծե­լու հա­մար, ե­րեկ­վա ա­սու­լի­սում ինչ-որ պայ­ծառ ցու­ցա­նիշ­ներ էր ներ­կա­յաց­նում ներ­կա վի­ճա­կի մա­սին, ու ա­րեւմ­տյան այդ գոր­ծիք­նե­րը ներ­կա­յաց­նում են ա­վե­լի վատ վի­ճակ, քան Քո­չա­րյա­նի կա­ռա­վար­ման սկզբնա­կան փու­լում, երբ Հա­յաս­տա­նը նոր-նոր էր սկսում հաս­կա­նալ, թե ինչ ա­սել է տնտե­սա­կան ա­զա­տու­թյուն:

Հաս­կա­նա­լի է, որ այս հա­մա­կող­մա­նի եւ ար­դեն մի­ա­ժա­մա­նակ դար­ձած ճնշում­ներն օ­դից չըն­կան: Ընդ ո­րում, դրանք կա­յին Նի­կո­լի կա­ռա­վար­ման նախ­նա­կան փու­լից ի վեր: Սա­կայն այն ժա­մա­նակ­նե­րում նման հար­ված­նե­րը հա­մե­մա­տա­բար մեծ ամպ­լի­տուդ ու­նե­ին. լի­նում էր մի կող­մից հար­ված, Նի­կո­լը ժա­մա­նակ ու­ներ այդ ուղ­ղու­թյամբ ինչ-որ բա­ներ ա­նե­լու, ու մի ո­րոշ ժա­մա­նակ անց լի­նում էր մյուս կող­մից հար­ված: Մի­այն թե ժա­մա­նա­կի ըն­թաց­քում այդ հար­ված­նե­րի հա­ճա­խա­կա­նու­թյու­նը փոք­րա­ցավ եւ հի­մա դար­ձել են գրե­թե մի­ա­ժա­մա­նա­կյա. նույն պա­հին հար­ված­նե­րը գա­լիս են ինչ­պես այն, այն­պես էլ` մյուս ուղ­ղու­թյու­նից: Իսկ սա ոչ այլ ինչ է, քան վերջ­նա­կան կողմ­նո­րոշ­ման պա­հանջ: Ու դա, ի­հար­կե, գա­լիս է նա­եւ ներ­կա գլո­բալ ի­րո­ղու­թյու­ննե­րից. ան­գամ Հռո­մի պապն է հաս­տա­տում, որ ըն­թա­նում է Եր­րորդ աշ­խար­հա­մար­տը: Իսկ երբ խո­շոր ու­ժե­րը կրա­կում են, դրան հա­մա­պա­տաս­խան գոր­ծո­ղու­թյու­ններ մշա­կում, ա­պա այս դեպ­քում՝ «այսօր քեզ հետ եմ, վա­ղը` մյու­սի», կամ «եւ քեզ հետ եմ եւ` մյու­սի» խա­ղը, ո­րով մի­գու­ցե կա­րող է ա­ռաջ­նորդ­վել ա­սենք` Վրաս­տա­նը, Հա­յաս­տա­նի հա­մար դար­ձել է անհ­նար: Կոնկ­րետ դեպ­քում այդ «կամ-կա­մը» հա­սել է շատ պարզ փու­լի` Հա­յաս­տա­նում պե՞տք է մնան ռու­սա­կան զոր­քե­րը, թե՞ դրանք կփո­խա­րին­վեն «եվրո­պա­ցի դի­տորդ­նե­րով»: Այս պա­հին եր­կուսն էլ կան, եւ այն, որ դա վե­րած­վել է Նի­կո­լի հա­մար երկ­կող­մա­նի հար­վա­ծի, թե­րեւս ակն­հայտ է:

Այս­պի­սով, ներ­քին ա­րեւմ­տա­մոլ­նե­րին հար­վա­ծե­լով, Նի­կո­լը փոր­ձում է մե­սի՞ջ հղել: Վրաս­տա­նի տար­բե­րա­կով նոր ուլտ­րա­ա­րեւմ­տյան բնույ­թի «հե­ղա­փո­խու­թյու­նի՞ց» է վա­խե­նում, թե՞ մեկ այլ բան: Սրանք հնա­րա­վոր տար­բե­րակ­ներ են, թե­եւ խո­շոր հաշ­վով ար­դեն ոչ ա­մե­նա­ա­ռաջ­նա­յին հար­ցեր են: Ներ­կա ի­րա­վի­ճա­կում ար­տա­քին ու­ժերն ար­դեն ա­ռաջ­նորդ­վում են ոչ թե մե­սիջ­նե­րով, այլ` կոնկ­րետ գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րով:

ՈՒ Ի՞ՆՉՆ ԷՐ ՆԻ­ԿՈ­ԼԻՆ ԱՅԴ­ՊԵՍ «ՄՏԱ­ՀՈ­ԳԵԼ»

Կա՞ն Նի­կո­լի կող­մից կոնկ­րետ քայ­լեր` վերջ­նա­կան աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան կողմ­նո­րոշ­ման գնա­լու հետ կապ­ված: Այդ մա­սին հու­շում կա­րող էր լի­նել նա­խօ­րե­ին նրա զան­գը Պու­տի­նին, ո­րի հետ կապ­ված ման­րա­մաս­ներ ե­րեկ­վա ա­սու­լի­սում նա, բնա­կան է, չհայտ­նեց: Չնա­յած, ո­րոշ դե­տալ­նե­րի մա­սին խո­սեց` նշե­լով, թե մտա­հոգ­ված էր Ար­ցա­խում ռու­սա­կան հրա­մա­նա­տա­րու­թյան շտա­բի դի­մաց կազ­մա­կերպ­ված բո­ղո­քի ակ­ցի­ա­յից: Նրա խոս­քով. «Ինձ հա­մար Հա­յաս­տան-Ռու­սաս­տան հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րի հա­մա­տեքս­տում ա­մե­նա­կա­րե­ւոր խնդի­րը այն է, որ շատ անս­պա­սե­լի բան է տե­ղի ու­նե­ցել ԼՂ-ում, երբ ռուս խա­ղա­ղա­պահ զո­րախմ­բի կենտ­րո­նա­կա­յա­նի դի­մաց ԼՂ բնա­կիչ­նե­րի բո­ղո­քի ակ­ցի­ա է տե­ղի ու­նե­ցել: Սա մտա­հո­գու­թյուն է, եւ ես հարկ եմ հա­մա­րել Ռու­սաս­տա­նի Դաշ­նու­թյան նա­խա­գա­հին այդ մտա­հո­գու­թյուն­նե­րը փո­խան­ցել»:

Ու այդ ի՞նչ մի ար­տա­ռոց բան է, Նի­կոլն ու­զում է պնդել, թե սա նման ա­ռա­ջին ցույցն է, եւ նա ցնցվա՞ծ էր: Ան­լուրջ կլի­ներ, քա­նի որ նման ակ­ցի­ա­ներ քա­նիցս ե­ղել են, ընդ ո­րում, շատ ա­վե­լի բազ­մա­մարդ:

Կամ մի­գու­ցե այս դեպ­քում նա «մտա­հոգ­վել» է, քա­նի որ այս վեր­ջին բո­ղո­քի ակ­ցի­ան ու­ղիղ կապ­վում է ար­ցա­խյան սո­րո­սա­ծին­նե­րի հե՞տ, եւ տա­րած­վել են խո­սակ­ցու­թյուն­ներ, որ կազ­մա­կեր­պիչն Ա­րա­յիկ Հա­րու­թյու­նյա­նի նշա­նա­կած նոր պետ­նա­խա­րարն է, ո­րի ա­նունն իր հեր­թին է կապ­վում  ար­ցա­խյան ա­րեւմ­տա­մոլ­նե­րի հետ: Բայց հա­վաքն ինք­նին մտա­հո­գիչ  չէր. հա­զիվ մի քա­նի «30 ար­ծա­թա­սե­րի» է­ին բե­րել: Ու դրա­նի՞ց է Նի­կո­լը այն­քան  «մտա­հոգ­վել», որ զան­գա­հա­րել է Պու­տի­նին: Ինչ է, թե` ես կապ չու­նե՞մ դրա հետ: Այ­սինքն, Մոսկ­վա­յում կա­րող է այդ վար­կա՞ծը  քննարկ­վել, թե` Նի­կոլն է կազ­մա­կեր­պել …

Ե­թե այս տրա­մա­բա­նու­թյամբ ենք ա­ռաջ գնում, ա­պա հաս­նում ենք այն են­թադ­րու­թյա­նը, որ Մոսկ­վա­յում պատ­ճառ­ներ ու­նեն մտա­ծել, թե Նի­կոլն Ար­ցա­խում ա­րեւմ­տա­մետ ուղղ­վա­ծու­թյան «հե­ղա­փո­խու­թյուն» է սար­քում, ա­ռա­վել եւս, երբ շրջա­նառ­վել է նա­եւ այն լու­րը, որ Ա­րա­յիկ Հա­րու­թյու­նյա­նը Գուր­գեն Ներ­սի­սյա­նին նշա­նա­կել է Նի­կո­լի «դաբ­րո­յով»:

Այն, որ Ար­ցա­խում «հե­ղա­փո­խու­թյուն» սար­քե­լու ծրագ­րեր ի­րոք կան, թե­րեւս կաս­կած չի հա­րու­ցում: Ա­մեն դեպ­քում, Ա­րա­յիկ Հա­րու­թյու­նյա­նի հրա­ժա­րա­կա­նի թե­ման պար­բե­րա­բար օ­րա­կարգ բե­րե­լը եւ այդ բնույ­թի մի շարք այլ փաս­տեր հենց այդ մա­սին են վկա­յում, եւ մեկ ան­գամ չէ, որ հրա­պա­րա­կավ այդ գոր­ծըն­թա­ցը կապ­վել է Նի­կո­լի ան­վան հետ: Սա­կայն ե­թե մինչ այս Նի­կո­լի մոտ «մտա­հո­գու­թյուն» չէր նկատ­վում, որ հրա­պա­րա­կավ  նման կապ է մատ­նանշ­վում, եւ ա­մեն ան­գամ չէր զան­գա­հա­րում Պու­տի­նին, ա­պա այս դեպ­քում այդ ի՞նչ ե­ղավ, որ «մտա­հոգ­վեց»: Բայց նա­եւ նկա­տենք, որ կան խո­սակ­ցու­թյուն­ներ, որ այդ հա­վա­քի հետ կապ­ված մտա­հոգ­վել է նա­եւ ռու­սա­կան կող­մը, նա­եւ, որ շատ լուրջ խո­սակ­ցու­թյուն են ու­նե­ցել Ա­րա­յի­կի հետ: Իսկ դա նշա­նա­կում է, որ ռուս­նե­րի մոտ սրվել են մտա­վա­խու­թյուն­նե­րը, որ ար­ցա­խա­հա­յու­թյան կար­ծի­քի վրա` ի­րենց հո­ղում մնալ-չմնա­լու հար­ցով ակ­տի­վո­րեն աշ­խա­տում է ոչ մի­այն Բա­քուն, այլ նա­եւ Ստե­փա­նա­կեր­տում եւ Ե­րե­ւա­նում դա ոչ մի­այն ա­ռաջ տա­նող­ներ կան, այլ այդ մե­խա­նիզ­մը հա­սել է ռիս­կա­յին փու­լի:

Մոսկ­վա­յի նման են­թադ­րու­թյո՞ւնն է փոր­ձում իր «մտա­հո­գու­թյամբ» իր վրա­յից շե­ղել Նի­կո­լը: Բայց դա ի՞նչ մի մեծ բան է, ե­թե մոս­կո­վյան ա­մե­նա­բարձր աղ­բյուր­նե­րից նրա հաս­ցե­ով շատ ա­վե­լի լուրջ մե­ղադ­րանք­ներ ե­ղան: Թե՞ Նի­կո­լի «մտա­հո­գու­թյու­նը» պետք է այլ կերպ հաս­կա­նանք: Որ այդ մա­սին զան­գել, Պու­տի­նին հայտ­նում է, թե, կո­պիտ ա­սած, ու­շա­դիր ե­ղեք, «մտա­հոգ­ված» եմ, որ, ա­սենք, Ա­լի­ե­ւի կող­մից կա­շառ­ված սո­րո­սա­ծին­ներն ու­զում են «հեղա­փո­խու­թյուն» սար­քել: Բայց այդ դեպ­քում, կրկնենք, ար­դեն եր­կար ժա­մա­նակ կան նման «հե­ղա­փո­խու­թյան» մա­սին խո­սակ­ցու­թյուն­ներ, ին­չո՞ւ հենց հի­մա Նի­կո­լը «մտա­հոգ­վեց»: Այ­սինքն, ա­ռաջ դա «մտա­հո­գիչ» չէր, հի­մա դար­ձել է «մտա­հո­գի՞չ»: Ինչ է, եվ­րո­պա­ցի «դի­տորդ­ներ» բե­րե­լուց հե­տո բա՞ն է փոխ­վել…

ՔԵ­ՐՈԲ ՍԱՐԳ­ՍՅԱՆ