Մոսկվան ունի՞ Վաշինգտոնի «հեղափոխական» գրոհների դեմն առնելու տարբերակներ

Ի­հար­կե, Մոսկ­վան հստակ գի­տակ­ցում է, թե իր դեմ ուղղ­ված ներ­կա մասշ­տա­բա­յին ար­շավն ուր է տա­նում (տե´ս նաեւ https://iravunk.com/?p=250600&l=am): Ա­մեն դեպ­քում, Մար­տի 8-ի կա­պակ­ցու­թյամբ Կրեմ­լում՝ կա­նանց պե­տա­կան մրցա­նակ­նե­րի հանձն­ման ժա­մա­նակ Ռու­սաս­տա­նի Դաշ­նու­թյան նա­խա­գահ Վլա­դի­միր Պու­տի­նը խո­սեց այդ մա­սին. «Այժմ, երբ Ռու­սաս­տա­նը եւս մեկ ան­գամ բախ­վել է իր անվ­տան­գու­թյան եւ ինք­նիշ­խա­նու­թյանն ուղղ­ված ուղ­ղա­կի սպառ­նա­լիք­նե­րին…»:

Գի­տակ­ցե­լը մեկ բան է, դրանց դեմն առ­նելը` այլ բան: Ըստ այդմ, ի՞նչ պա­տաս­խան կա­րող է տալ Ռու­սաս­տա­նը՝ թվարկ­ված ա­մե­րի­կյան գրոհ­նե­րին:

Ա­մե­նա­կա­րե­ւո­րը, ի­հար­կե, թուր­քա­կան իշ­խա­նա­փո­խու­թյունն է: Սա­կայն այս­տեղ դեռ կա այն հար­ցը, թե կկա­րո­ղա­նա՞ ԱՄՆ-ն Թուր­քի­ա­յում հաս­նել իշ­խա­նա­փո­խու­թյան: Շան­սե­րը, ի­հար­կե, մեծ են, հաշ­վի առ­նե­լով Էր­դո­ղա­նի ներ­կա­յիս վար­կա­նի­շը:

Բայց մյուս կող­մից էլ նկա­տե­լի է, որ ինչ­քան էլ Ժո­ղովր­դա-հան­րա­պե­տա­կան կու­սակ­ցու­թյան ա­ռաջ­նորդ Քե­մալ Քը­լըչ­դա­րօղ­լուն հռչակ­վեց ընդ­դի­մա­դիր «Ժո­ղովր­դա­կան դա­շին­քի» մի­ակ թեկ­նա­ծուն` Թուր­քի­ա­յում մա­յի­սի 14-ին նշա­նակ­ված հա­մընդ­հա­նուր ընտ­րու­թյուն­նե­րում, սա­կայն նա Էր­դո­ղա­նի հա­մար ե­ղած­նե­րից ա­մե­նա­հար­մար մրցա­կիցն է: Քը­լըչ­դա­րօղ­լուն, ի­հար­կե, ու­նի վար­կա­նիշ, նա­եւ ներ­կա դե­րով Ա­րեւ­մուտ­քի եւ ԱՄՆ-ի հո­վա­նա­վո­րյալն է: Բայց նա­եւ ու­նի մի շարք խո­ցե­լի կե­տեր: Ա­ռա­ջին հեր­թին, նրան վե­րագր­վող ծա­գում­նա­բա­նու­թյու­նը` հայ հոր եւ հրե­ա մոր որ­դի: Այ­սինքն, նրան Թուր­քի­ա­յում ըն­կա­լեն հայ, թե` հրե­ա, եր­կու դեպ­քում էլ ընտ­րող­նե­րի մի պատ­կա­ռե­լի մա­սի հա­մար դա ըն­կալ­վում է, որ­պես թշնա­մի, ու այդ խա­ղա­քար­տն Էր­դո­ղա­նը, ի­հար­կե, ա­ռա­վե­լա­գույնս կօգ­տա­գոր­ծի: Նա­եւ` ԱՄՆ-ի եւ Իս­րա­յե­լի դրա­ծո (էլ չա­սած` հրե­ա) լի­նե­լու փաս­տը, ել­նե­լով այն հան­գա­ման­քից, որ լայ­նո­րեն տա­րած­վում է երկ­րա­շար­ժը ԱՄՆ-ի եւ Իս­րա­յե­լի կող­մից կազ­մա­կերպ­ված լի­նե­լու ծա­վալ­վող թե­զից, Էր­դո­ղա­նի հա­մար եւս մեկ հաղ­թա­թուղթ է:

Սրա­նից զատ, քրդա­մետ ու­ժերն ընտ­րու­թյուն­նե­րի կգնան ա­ռան­ձին, այ­սինքն՝ նրանց ընտ­րա­զանգ­վա­ծը, ո­րը ո­րե­ւէ պա­րա­գա­յում Էր­դո­ղա­նին չէր ա­ջակ­ցե­լու, այլ կա­րող էր հա­վաք­վել հա­կա­էր­դո­ղա­նա­կան «ընդհա­նուր կաթ­սա­յում», մի բան էլ ձայ­ներ է «փախց­նե­լու» այդ «կաթ­սա­յից»: Քը­լըչ­դա­րօղ­լո­ւի դեմ դուրս կգա նա­եւ ողջ իս­լա­միս­տա­կան զանգ­վա­ծը, ո­րը թե­եւ զի­ջել է դիր­քե­րը, բայց է­լի պատ­կա­ռե­լի քա­նակ է: Քը­լըչ­դա­րօղ­լո­ւի դեմ հան­դես կգա նա­եւ հա­մա­ա­մե­րի­կյան տար­րը, ո­րը Թուր­քի­ա­յում ա­ճի մեջ է: Մինչ­դեռ այս ա­մե­նը կա­րող էր հո­սել դե­պի ընդ­դի­մու­թյուն, ե­թե մի­աս­նա­կան թեկ­նա­ծուն լի­ներ Ան­կա­րա­յի կամ Ստամ­բու­լի քա­ղա­քա­պե­տը, ո­րոնց ընդ­դի­մա­դիր դա­շին­քը մեր­ժեց:

Բայց այլ է­ա­կան դե­տալ­ներ եւս կան: Ինչ­պես Ի­րա­նում, այն­պես էլ Ռու­սաս­տա­նում հաս­կա­նում են, թե Քը­լըչ­դա­րօղ­լո­ւի ընտր­վելն ինչ հե­տե­ւանք­ների կա­րող է տա­նել: Թեհ­րա­նը, ինչ խոսք, նա­եւ պարզ գի­տակ­ցում է, որ առն­վազն ներ­կա­յիս տես­քով գո­յա­տեւ­ման խնդի­րը եւս կա: Ա­մեն դեպ­քում, նա­խօ­րե­ին Չա­վու­շօղ­լո­ւի հետ բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րին հա­ջոր­դած ա­սու­լի­սում Ի­րա­նի ԱԳ նա­խա­րար Հո­սեյն Աբ­դոլ­լա­հի­ա­նի հայ­տա­րա­րու­թյու­նը եւս այդ մա­սին է ակ­նար­կում: Ըստ Աբ­դոլ­լա­հի­ա­նի` Ի­րա­նի Իս­լա­մա­կան Հան­րա­պե­տու­թյու­նը նա­խազ­գու­շաց­նում է, որ բո­լոր պե­տու­թյուն­նե­րը պետք է խե­լա­միտ գոր­ծեն իս­րա­յե­լա­կան ռե­ժի­մի վար­քագ­ծի նկատ­մամբ եւ թույլ չտան Իս­րա­յե­լին ոտք դնել կով­կա­սյան տա­րա­ծաշր­ջան: Չնա­յած, այս­տեղ մի­այն մտա­հո­գու­թյուն եւ սպառ­նա­լիք չէ, որ կա­րե­լի է տես­նել: Երբ նման հայ­տա­րա­րու­թյուն ար­վեց Չա­վու­շօղ­լո­ւի ներ­կա­յու­թյամբ, ու նա չսկսեց հա­կա­ռա­կի մա­սին խո­սել, դա նա­եւ ակ­նարկ է, որ ա­վե­լի վաղ այս գերխն­դի­րը քննար­կել են եւ, մեծ հա­վա­նա­կա­նու­թյամբ, ե­կել ընդ­հա­նուր հայ­տա­րա­րի:

Ին­չե­ւէ, ու­նենք մի ի­րա­վի­ճակ, երբ Թեհ­րա­նին եւ Մոսկ­վա­յին այլ տար­բե­րակ պար­զա­պես չի մնում, քան ի­րենց ռե­սուրս­նե­րը Էր­դո­ղա­նին օգ­նու­թյան հա­մար ներդ­նե­լը: Իսկ նման ռե­սուրս­ներ, ինչ խոսք, եր­կուսն էլ ու­նեն:

Ռու­սաս­տա­նի հա­մար ա­մե­րի­կյան հար­ձա­կում­նե­րի մյուս ուղ­ղու­թյուն­նե­րը, վտանգ­նե­րը դեռ կախ­ված են Թուր­քի­ա­յից: Բայց, ի­հար­կե, ա­մե­նա­կա­րե­ւորն այս պա­հին մնում է նախ` ուկ­րա­ի­նա­կան ուղ­ղու­թյու­նը եւ ա­պա` Չի­նաս­տա­նի հետ հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րը:

Մոսկ­վա­յի եւ Պե­կի­նի հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րի ան­նա­խա­դեպ դրա­կան դի­նա­մի­կա­յի մա­սին խո­սում են ան­գամ ա­մե­րի­կյան եւ եվ­րո­պա­կան հար­թակ­նե­րը: Ընդ ո­րում, այս­տեղ եւս մեկ դե­տալ կա, ո­րին պետք է հա­տուկ ու­շադ­րու­թյուն դարձ­նել:

Այս­պես, մի­այն Չի­նաս­տա­նից վե­րա­դառ­նա­լուց հե­տո Լու­կա­շեն­կոն հստակ ար­ձա­գանք տվեց Մինս­կի մեր­ձա­կա Մա­չու­լիշ­չի­ի օ­դա­նա­վա­կա­յա­նում փետր­վա­րի 26-ին տե­ղի ու­նե­ցած ուկ­րա­ի­նա­կան հար­ձակ­մա­նը: Նախ, կա­լա­նա­վոր­վեց հար­ձակ­ման բուն կազ­մա­կեր­պի­չը: Փաս­տը, որ ուկ­րա­ի­նա­կան գրո­հա­յի­նի տեղն ի­մա­նա­լով, նրան բռնե­ցին մի­այն Լու­կա­շեն­կո­յի վե­րա­դառ­նա­լուց հե­տո, նշա­նա­կում է, որ նա­եւ չի­նա­կան այ­ցի ար­դյունք­նե­րի հի­ման վրա է ո­րոշ­վել, թե ինչ ըն­թացք են տա­լիս Կի­ե­ւի հետ հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րին: Եվ ո­րոշ­վել է ա­մե­նա­կոշտ ըն­թաց­քը տալ, հաշ­վի առ­նե­լով, որ Լու­կա­շեն­կոն Զե­լենս­կուն հրա­պա­րա­կավ «ոջիլ» հռչա­կեց:

Եվ ե­թե չի­նա­կան այ­ցից հե­տո, ա­պա սա ա­նուղ­ղա­կի­ո­րեն հեր­թա­կան ան­գամ է ակ­նար­կում Ռու­սաս­տան-Չի­նաս­տան-Բե­լա­ռուս ակ­տիվ, դա­շին­քա­յին կար­գի հա­րա­բե­րու­թյու­ննե­րի մա­սին: Եվ դրան, ի­հար­կե, պետք է ա­վե­լաց­նել նա­եւ Ի­րա­նին: Գու­մա­րած, թե ուր կշարժ­վի Էր­դո­ղա­նը, ե­թե հա­ջող­վի խու­սա­փել ԱՄՆ-ի ծրագ­րած իշ­խա­նա­փո­խու­թյու­նից, դա էլ է ա­ռա­ջին պլա­նի հարց:

Վեր­ջա­պես, երբ Պու­տի­նը խո­սում է «Ռու­սաս­տա­նի ինք­նիշ­խա­նու­թյանն ուղղ­ված ուղ­ղա­կի սպառ­նա­լիք­ներ» տեր­մի­նա­բա­նու­թյամբ, ա­պա դրա տակ չմո­ռա­նանք նա­եւ ինչ կա: Ռու­սաս­տա­նի ինք­նիշ­խա­նու­թյանն ուղղ­ված ուղ­ղա­կի սպառ­նա­լիք­ներն այն դեպ­քե­րի թվում են, երբ պե­տու­թյու­նը ոչ մի­այն կա­րող է, այլ պար­տա­վոր է մի­ջու­կա­յին ուժ գոր­ծադ­րել` նման վտանգ­նե­րը  չե­զո­քաց­նե­լու հա­մար կամ, որ­պես պա­տաս­խան, փո­խոչն­չաց­նող հար­ված: Վա­շինգ­տոնն այդ մա­սին չպետք է մո­ռա­նա:

ՔԵ­ՐՈԲ ՍԱՐԳ­ՍՅԱՆ