ԱՀԵՂ ԶԳՈՒՇԱՑՈՒՄ ԿԱՊԻՏՈՒԼՅԱՆՏՆԵՐԻՆ

Սրըն­թաց վեր­ջին ի­րա­դար­ձու­թյուն­նե­րի առն­չու­թյամբ պրո­դյու­սեր Ռու­բեն Մխի­թա­րյա­նը գրել է. «Էսօր թուր­քը է­լի փա­կել է Ար­ցա­խի գա­զա­տա­րը: Նի­կոլն էլ ցա­վակ­ցել է թուր­քե­րին` երկ­րա­շար­ժի հետ կապ­ված, բայց չի ցա­վակ­ցում ար­ցախ­ցի­նե­րին, ու ի դեպ իր ֆրակ­ցի­ա­յի պատ­գա­մա­վորն էլ ա­սում է, որ 120.000 ար­ցախ­ցու կյան­քը 3.000.000 հա­յաս­տան­ցու հա­մար պատ­րաստ է զո­հել ու Թուր­քի­ա­յի հետ զար­գաց­նել հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րը: Երկ­րում ազ­գա­յին իշ­խա­նու­թյուն չկա: Բայց Աստ­ված կա: Հաս­տատ կա»:

Ի դեպ, շա­տե­րը Թուր­քի­ա­յին հար­վա­ծած երկ­րա­շար­ժե­րի շա­րա­նում «Աստծո ձեռք» են տես­նում: Այն­պես ստաց­վեց, որ երկ­րա­շար­ժը հար­վա­ծեց պատ­մա­կան Կի­լի­կի­ա­յի և Ա­րևմ­տյան Հա­յաս­տա­նի այն տա­րածք­նե­րին, ո­րոն­ցով 1915-ին ան­ցան հա­յե­րի մահ­վան քա­րա­վան­նե­րի մեծ մա­սը: Նա­և հե­տաքր­քիր դե­տալ` ա­ռա­ջին ա­վե­րիչ երկ­րա­շար­ժից հե­տո, երբ ա­զե­րի­նե­րը փա­կե­ցին Ար­ցա­խը սնու­ցող գա­զա­տա­րը, դրան հե­տև­եց երկ­րորդ ա­վե­րիչ երկ­րա­շար­ժը: Այդ­պի­սի բա­զում օ­րի­նակ­ներ կա­րե­լի է գտնել, որ հու­շում են «Աստծո ձեռ­քի» կամ «բու­մե­րան­գի» մա­սին, սա­կայն օ­րի­նակ «Ադեկ­վադ» մի­ա­բա­նու­թյան հիմ­նա­դիր Ար­թուր Դա­նի­ե­լյա­նը «Աստծո ձեռ­քին» վե­րագ­րում է ակն­հայտ աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան հատ­կա­նիշ­ներ. «ՆԱ­ՏՕ-ին մի­ա­նա­լու Շվե­դի­ա­յի հայ­տը սա­ռեց­նե­լուց հե­տո ա­րևմ­տյան դես­պա­նատ­նե­րը մե­կը մյու­սի հե­տև­ից սկսե­ցին փա­կել ի­րենց հյու­պա­տո­սու­թյուն­նե­րը: Սրան ի պա­տաս­խան Թուր­քի­ա­յի ներ­քին գոր­ծե­րի նա­խա­րա­րը հրա­պա­րա­կավ մատ թափ տվեց ա­մե­րի­կյան դի­վա­նա­գի­տա­կան ա­ռա­քե­լու­թյան ղե­կա­վա­րի վրա` նրա­նից պա­հան­ջե­լով «կեղ­տոտ ձեռ­քե­րը հե­ռու պա­հել» Թուր­քի­ա­յից ու դա­դա­րեց­նել հա­սա­րա­կու­թյա­նը գրգռել: Հա­ջորդ օ­րը մի հո­լան­դա­ցի աստ­ղա­գու­շակ կան­խա­տե­սում հրա­պա­րա­կեց, ըստ ո­րի Թուր­քի­ա­յի­ում Սի­րի­ա­յի սահ­մա­նին 7,5 բա­լա­նոց երկ­րա­շարժ պի­տի տե­ղի ու­նե­նա: Դրա հա­ջորդ օ­րը Կիպ­րո­սի շփման գծում փոխհ­րաձ­գու­թյուն է տե­ղի ու­նե­նում, իսկ դրա հա­ջորդ ա­ռա­վո­տը Թուր­քի­ան սկսում է ճոճ­վել բա­ռա­ցի­ո­րեն: Ընդ ո­րում, երկ­րա­շար­ժերն ու­նե­նում են բազ­մա­թիվ է­պի­կենտ­րոն­ներ, ո­րոնց հե­տև­ում են տա­րօ­րի­նակ պայ­թյուն­ներն ու հրդեհ­նե­րը ա­ռանց­քա­յին են­թա­կա­ռուց­վածք­նե­րի տա­րածք­նե­րում: Վնաս­վում են նավ­թա­մ­ու­ղներ ու գա­զա­մու­ղնե­րը, դա­դա­րում են աշ­խա­տանք­նե­րը նա­վա­հան­գիստ­ներն ու օ­դա­նա­վա­կա­յան­նե­րը»:

Սա­կայն մի կողմ թող­նենք միս­թի­կան և ար­ձա­նագ­րենք, որ Թուր­քի­ա­յում կա­տար­վա­ծը քա­ղա­քա­գի­տա­կան լեզ­վով կոչ­վում է «սև կա­րապ»` ի­րա­դար­ձու­թյուն, ո­րը չէր կա­րող հաշ­վարկ­վել, բայց մի­ան­գա­մայն հնա­րա­վոր էր, և ո­րը ա­ղե­տա­լի­ո­րեն խա­փա­նում է հա­ջո­ղու­թյամբ ի­րա­գործ­վող մեծ խա­ղը: Իսկ Էր­դո­ղա­նի Թուր­քի­ան հա­վակ­նում էր պան­թուր­քիս­տա­կան նա­խա­գի­ծը կյան­քի կո­չող գեր­տե­րու­թյուն դառ­նալ, և հա­նուն ստույգ վե­րընտր­վե­լու, Թուր­քի­ա­յի բռնա­պե­տը ա­ռաջ տվեց ընտ­րու­թյուն­նե­րը դե­պի մա­յիս: Բայց թար­սի պես ե­ղավ փետր­վա­րի «սև կա­րա­պը», ո­րը շրջան­ցեց բռնա­պե­տին քվե չտվող մեծ քա­ղաք­նե­րը և հար­վա­ծեց այն շրջան­ներն, ուր ապ­րում է ա­մե­նա­հե­տա­դի­մա­կան, կրո­նա­մոլ և պո­պու­լիս­տա­կան խայ­ծե­րը խան­դա­վառ ու­տող զանգ­վա­ծը: Ե­թե օգ­տա­գոր­ծենք հա­յաս­տա­նյան քա­ղա­քա­կան սլեն­գը` դա այն շրջան­ներն են, ուր ապ­րում է Էր­դո­ղա­նի «ընտրա­ժե­խը»: Եվ հի­մա պի­տի հարց տան` այդ ի՞նչ ա­նո­րակ տներ է կա­ռու­ցել, որ դար­ձել են ի­րենց հա­մար գե­րեզ­ման...

Ե­թե չեր­կա­րաց­նենք Թուր­քի­ա­յի թե­ման, ա­պա դա նշան է Նի­կո­լին և նի­կո­լա­կան­նե­րին, թե Հա­յաս­տա­նում «բու­մե­րան­գը» հատ­կա­պես ում է հար­վա­ծե­լու: Ի դեպ, ՀՀԿ փոխ­նա­խա­գահ Ար­մեն Ա­շո­տյա­նը հի­շեց­րեց Հա­յաս­տա­նի «գո­յա­բա­նա­կան երկ­րա­շար­ժին» նա­խոր­դած ի­րա­դար­ձու­թյուն­նե­րը. «2020 թվա­կա­նի մա­յի­սի 22-ին, պա­տե­րազ­մից 4 ա­միս ա­ռաջ Նի­կոլն Ար­ցա­խի նա­խա­գա­հի երդմ­նա­կա­լու­թյան ա­րա­րո­ղու­թյա­նը Շու­շի­ում ամ­պա­գոռ­գոռ բար­բա­ջում էր. «Թավ­շյա հե­ղա­փո­խու­թյունն ան­խու­սա­փե­լի­ո­րեն պի­տի՛ բե­րի Ար­ցա­խի ինք­նո­րոշ­ման մի­ջազ­գա­յին ճա­նաչ­մա­նը»: Թավ­շյա իշ­խա­նա­զավ­թու­մից ար­դեն ան­ցել էր եր­կու տա­րի, եւ ան­զեն աչ­քով էլ տե­սա­նե­լի էր Ար­ցա­խի եւ Հա­յաս­տա­նի վրա ե­կող երկ­րա­շար­ժը: Կի­սա­հար­բած, կի­սագ­րա­գետ, կի­սալ­վա կիս­տու­կը, սա­կայն, շա­րու­նա­կում էր Ար­ցա­խը «խո­սա­ցած» պա­տե­րազ­մով հանձ­նե­լու իր սրի­կա ծրա­գի­րը, որ ար­դեն 2022-ի սեպ­տեմ­բե­րին «ք*ք եմ կե­րել, լավ եմ ա­րել, է­լի եմ ու­տե­լու» դեմ­քով եւ մո­ռա­նա­լով, թե ինչ է խոս­տա­ցել եր­կու տա­րի ա­ռաջ Շու­շի­ում, վերջ­նա­կա­նա­պես ձեռ­քե­րը լվա Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղից»:

Վերջ­նա­կա­նա­պես ձեռ­քե­րը լվա­լու եզ­րա­փա­կի­չը շատ մոտ է, սա­կայն տա­րեր­քի տես­քով «սև կա­րա­պը» ա­հա­վոր հար­ված հասց­րեց Նի­կո­լի տի­րո­ջը, և այդ հար­վա­ծի աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան հե­տև­անք­նե­րը դեռ առ­ջև­ում են: Իսկ կա­պի­տու­լյանտ­նե­րի թի­մը ներ­քին գզվռտոց­նե­րի մեջ է` օ­րի­նակ ին­չո՞ւ Նի­կո­լին շտապ պա­հանջ­վեց ստի­պել Ա­լե­նին փո­խել ԱԺ աշ­խա­տա­կազ­մի ղե­կա­վա­րի պես ֆի­գու­րին: Դրան էլ հա­վել­վեց Սեյ­րան Օ­հա­նյա­նին և Ար­մեն Չար­չյա­նին պատ­գա­մա­վո­րա­կան ան­ձեռնմ­խե­լի­ու­թյու­նից զրկե­լու կրկե­սը:

Ի­րոք կրկես էր: Պարզ­վում է, որ «Հա­յաս­տան» խմբակ­ցու­թյան ղե­կա­վա­րին և խմբակ­ցու­թյան պատ­գա­մա­վո­րին բավ էր միջ­նոր­դու­թյուն ներ­կա­յաց­նել` վա­ղե­մու­թյան ժամ­կե­տի հիմ­քով, և քրե­ա­կան հե­տապն­դումն ան­խու­սա­փե­լի­ո­րեն կանգ կառ­ներ: Նրանք դա չա­րե­ցին, և ՔՊ-ն սար­քեց «անձեռնմ­խե­լի­ու­թյու­նից զրկե­լու» կրկե­սը, ո­րի ըն­թաց­քում գլխա­վոր դա­տա­խա­զը ա­նե­րև­ա­կա­յե­լի հա­կա­ի­րա­վա­կան քայլ ա­րեց` հրա­պա­րա­կեց նա­խաքն­նա­կան ցուց­մունք­նե­րը... Ե­րև­ի այդ աղջ­նա­կը գլխա­վոր դա­տա­խա­զի գոր­ծա­ռույ­թը շփո­թել էր «Հայ­կա­կան ժա­մա­նա­կի» թղթակ­ցու­հու գոր­ծա­ռույ­թի հետ, և քա­ղա­քա­կան դաշ­տը վե­րապ­րեց «Երկիր-«ՀԺ»-ի ևս մեկ ա­մո­թա­լի դրվագ: Դե պարզ է, ին­չի հա­մար` որ լրատ­վա­դաշտ նե­տեն «կո­ռուպ­ցի­ա» բա­ռը, Սեյ­րան Օ­հա­նյա­նին ներ­կայաց­նեն որ­պես «կո­ռուպ­ցի­ո­ներ»: Ինչ­պես 1998-ին ա­սել էր եր­ջան­կա­հի­շա­տակ մուլ­տիպ­լի­կա­տոր Ռո­բերտ Սա­հա­կյան­ցը` «Ну и ՀՀՇто?», այդ դրվագ­նե­րը ի­րա­վա­կան ա­ռու­մով աղբ են: Աղբ են նա­և տե­ղե­կատ­վա­կան ա­ռու­մով, զի դրանց մի­ակ դե­րը հան­րու­թյան ու­շադ­րու­թյու­նը շե­ղելն է: Սեյ­րան Օ­հա­նյա­նի կար­ծի­քով` շե­ղում են 15 զին­վոր­նե­րի ող­ջա­կիզ­ման ան­մար­սե­լի պատ­մու­թյու­նից, իսկ մեր կար­ծի­քով` թե­րևս ա­վե­լի մեծ ու ա­հա­վոր բա­նից, ո­րը ծրագ­րել են Էր­դո­ղա­նը, Ա­լի­և­ը և Նի­կո­լը` բրի­տա­նա­կան «քա­վո­րու­թյամբ» կամ ա­ռանց դրա...

Հա­մե­նայն­դեպս, նման է, որ կա­պի­տու­լյանտ­նե­րի խուն­տա­յի «սև կա­րա­պը» մոտ է, և կա­րև­որ է բաց չթող­նել պա­հը և չթող­նել, որ դա դառ­նա երկ­րի «սև կա­րա­պը»: Իսկ քա­ղա­քա­կան գրոս­մայս­թե­րը կար­ծես լավ է տի­րա­պե­տում գոր­ծըն­թաց­նե­րին և սառ­նա­սիրտ է: Սերժ Սարգ­սյա­նը «ՀՀ ար­տա­քին քա­ղա­քա­կա­նու­թյունն ու անվ­տան­գու­թյան ճար­տա­րա­պե­տու­թյու­նը 2008-2018 թվա­կան­նե­րին» թե­մա­յով բա­նա­խո­սու­թյամբ հան­դես է ե­կել: 140 փոր­ձա­գետ­նե­րի հա­մար, 4 ժամ շա­րու­նակ...

ՀՈՎ­ՀԱՆ­ՆԵՍ ԳԱ­ԼԱ­ՋՅԱՆ