Տերն ու ծառան-2022

Եվ այս­պես, ի՞նչ է կա­տար­վում Լա­չի­նի մի­ջանց­քում: Հաս­կա­նա­լու հա­մար նախ պետք է մի քա­նի պարզ փաս­տեր ար­ձա­նագ­րել: Նախ, տե­ղի ու­նե­ցո­ղը, ա­վե­լորդ է ա­սել, ո­րե­ւէ առն­չու­թյուն չու­նի բնա­պահ­պա­նու­թյան հետ, ո­րի ան­վան տակ են ա­զե­րի­նե­րը հան­դես գա­լիս: Առավել եւս, երբ ճանապարհ փակելուն հաջորդեց գազամատակարարման դադարեցումը: Այն է, սա մա­քուր քա­ղա­քա­կան ակ­ցի­ա է, ուղղ­ված Ռու­սաս­տա­նի՞, Հա­յաս­տա­նի՞, թե՝ Ար­ցա­խի դեմ, եւ դա է պետք նախ պար­զել:

ԻՆՉ Է ԿԱ­ՏԱՐ­ՎՈՒՄ ԼԱ­ՉԻ­ՆՈՒՄ

Հա­ջորդ փաս­տե­րը: Ար­ցա­խյան իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը, ինչ­պես նա­եւ ե­րեկ­վա ԱԽ նիս­տը ցույց տվեցին, որ փոր­ձում են թի­րախն ուղ­ղել խա­ղա­ղա­պահ­նե­րի ուղ­ղու­թյամբ, թե՝ դա նո­յեմ­բե­րի 9-ի հա­մա­ձայ­նագ­րի խախ­տում է, ուս­տի ­եւ բա­րի ե­ղեք ա­պա­հո­վել, որ մի­ջանց­քը բաց­վի: Ի­հար­կե, այս­տեղ ճշմար­տու­թյուն կա: Բայց մե­դալն ու­նի նա­եւ հա­կա­ռակ կող­մը. իսկ ի՞նչ է ա­րել նույն պաշ­տո­նա­կան Ստե­փա­նա­կեր­տը, որ նման ի­րա­վի­ճա­կի բա­նը չհաս­նի: Առ­հա­սա­րակ, ին­չո՞վ են զբաղ­ված ար­ցա­խյան իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը, ե­թե մի կողմ ենք թող­նում ան­գամ այս կոր­ծա­նա­րար պա­հին ի­րա­րից ա­թոռ խլելն ու նման բա­նե­րը: Այս հա­մա­տեքս­տում՝ ինչ­պե՞ս հաս­կա­նանք Ռու­բեն Վար­դա­նյա­նի խոս­քը՝ «Ինձ հա­մար սկզբում անս­պա­սե­լի էր, որ անվ­տան­գու­թյա­նը զու­գա­հեռ շա­տե­րը, որ­պես խնդիր, ա­նար­դա­րու­թյան հարցն է­ին նշում»:

 Եվ կոնկ­րետ դեպ­քում, կապ­ված այս «բնա­պահ­պա­նա­կան ա­ղե­տի» հետ. այդ ի՞նչ տա­րօ­րի­նակ խա­ղե­րի մեջ են մտել, ո՞ւմ օգ­տին են խա­ղում, ին­չո՞ւ այս ա­մե­նը համընկ­ավ Ա­րա­յիկ Հա­րու­թյու­նյա­նի՝ «հույժ տա­րօ­րի­նակ» ֆրան­սի­ա­կան այ­ցի հետ, ո՞վ էր հրա­վի­րել նրան, ին­չո՞ւ: Սրա հետ մեկ­տեղ ինչ­պե՞ս հաս­կա­նանք Ար­ցա­խի ԱԺ խմբակ­ցու­թյուն­նե­րի մի­աս­նա­կան հայ­տա­րա­րու­թյան այս դրվա­գը. «Ռուս խա­ղա­ղա­պահ­նե­րին հոր­դո­րում ենք ե­ռա­կողմ հա­մա­ձայ­նագ­րի շրջա­նա­կում ա­ռա­վել կոշտ մի­ջոց­նե­րով կան­խել ադր­բե­ջան­ցի­նե­րի նմա­նօ­րի­նակ հա­կա­մարդ­կա­յին գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րը...»: Լո՞ւրջ են խո­սում, այդ դեպ­քում, ի՞նչ նկա­տի ու­նեն «ավե­լի կոշտ մի­ջոց­նե­րի» տակ, որ խա­ղա­ղա­պահ­նե­րը կրա՞կ բա­ցեն ցու­ցադ­րա­բար չզին­ված ա­զե­րի­ա­կան խառ­նամ­բո­խի վրա: Հաս­կա­նո՞ւմ են, թե դա մին­չեւ ուր կա­րող է հասց­նել: Ըստ այդմ էլ, իսկ պա­տա­հա­կա՞ն է, որ խա­ղա­ղա­պահ­նե­րը դեպ­քի վայ­րին մո­տե­նալ չեն թող­նում ար­ցա­խյան պատ­գա­մա­վոր­նե­րին, ինչն ար­դեն նման­վում է խո­րը անվս­տահ­ու­թյան:

Ֆիք­սենք նա­եւ, որ ոչ պա­կաս տա­րօ­րի­նակ են պաշ­տո­նա­կան Ե­րե­ւա­նի մո­տե­ցում­նե­րը: Նա­խօ­րե­ին Նի­կո­լը եր­կար-բա­րակ ա­պա­ցու­ցում էր, թե ար­ցա­խա­հա­յու­թյու­նը կանգ­նած է ցե­ղաս­պա­նու­թյան շե­մին: Ու դրան զու­գա­հեռ, թե կոնկ­րետ Հա­յաս­տանն ինչ պետք է ա­նի դրա հա­մար, կա զրո բա­ցատ­րու­թյուն եւ գոր­ծո­ղու­թյուն­ներ: Ա­վե­լին, ցե­ղաս­պան թուր­քե­րը Նի­կո­լի հա­մար մի­ան­գա­մայն ըն­դու­նե­լի հաս­կա­ցու­թյուն են: Ի դեպ, այս ա­մե­նի հետ մեկ­տեղ շատ կա­րե­ւոր հարց է նա­եւ, թե այս խառը օ­րե­րին այդ ին­չո՞ւ է զբաղ­ված ՀՀ Անվ­տան­գու­թյան խորհր­դի քար­տու­ղարի պաշ­տո­նը զբա­ղեց­նող Ար­մեն Գրի­գո­րյա­նը Բրի­տա­նի­ա­յում, այդ թվում՝ ի՞նչ էր կորց­րել բրի­տա­նա­կան հե­տա­խու­զու­թյան՝ MI6-ի ղե­կա­վար Ռի­չարդ Մու­րի մոտ...

Ու սրան էլ, թե­րեւս, պետք է ա­վե­լաց­նել այն փաս­տը, որ պա­տա­հա­բար հենց նույն օրն էլ Եվ­րո­պան ո­րո­շեց, որ Հա­յաս­տա­նի սահ­ման­նե­րին եր­կու ա­միս չգի­տես ին­չով զբաղ­վող իր դի­տորդ­նե­րի ժամ­կե­տը չի ա­վե­լաց­նե­լու, այն է՝ այդ ա­ռա­քե­լու­թյունն ա­վարտ­ված է: Այս կա­պակ­ցու­թյամբ, ի­հար­կե, ըն­դու­նե­լի է Ար­մեն Ա­շո­տյա­նի մեկ­նա­բա­նու­թյուն-եզրա­կա­ցու­թյու­նը, թե՝ «Փաս­տո­րեն, Պրա­հա­յի հան­դիպ­ման ժա­ռան­գու­թյու­նը գրե­թե ա­վարտ­վեց»:

Ա­հա, մոտա­վո­րա­պես այս ընդ­հան­րա­կան ֆոնն էր, գո­նե ե­րեկ­վա դրու­թյամբ, Լա­չի­նի մի­ջանց­քի շուրջ: Ա­ռա­ջին հա­յաց­քից այս պատ­կերն ակ­նար­կում է նման ի­րա­վի­ճա­կի մա­սին: Նախ, ե­թե «Պրա­հա­յի հան­դիպ­ման ժա­ռան­գու­թյու­նը գրե­թե ա­վարտ­վեց», ա­պա նա­եւ ա­վար­տվում է Ալ­մա-Աթա­յի հա­մա­ձայ­նագ­րի հի­ման վրա սահ­ման­նե­րը գծե­լու եւ դրա­նով Ար­ցախն Ադր­բե­ջա­նի կազ­մում թող­նե­լու սցե­նա­րը, ո­րը Ա­լի­ե­ւի հա­մար ե­րա­զանք­նե­րի գա­գաթ­նա­կետ էր: Այս դեպ­քում Լա­չի­նի մի­ջանց­քը «բնա­պահ­պան­նե­րով» փա­կե­լու գոր­ծըն­թա­ցը կա­րե­լի է ըն­կա­լել, որ­պես Ա­լի­ե­ւի ա­ռա­ջին ռե­ակ­ցի­ան ընդ­դեմ Մոսկ­վա­յի՝ «ձա­խո­ղե­ցիք այդ գոր­ծըն­թա­ցը, ու­րեմն ես էլ կհար­վածեմ նո­յեմ­բե­րի 9-ի հա­մա­ձայ­նագ­րին» սկզբուն­քով: Սա­կայն նման բա­ցատ­րու­թյան դեպ­քում մի քա­նի հարց բաց է մնում: Ա­լի­ե­ւը պրագ­մա­տիկ գոր­ծիչ է եւ հա­զիվ թե լրջո­րեն հա­վա­տա, որ ինչ-որ «ակտի­վիստ­նե­րով» ճա­նա­պարհ­ներ փա­կե­լով՝ լու­ծում­ներ կստա­նա: Նա­եւ հաշ­վի առ­նե­լով, որ այդ դեպ­քում ռուս­նե­րը եւս կա­րող են բա­զում այլ ադր­բե­ջա­նա­կան ճա­նա­պարհ­ներ փա­կել ու է­լի «ակտի­վիստ­նե­րով»: Օ­րի­նակ, դե­պի ՌԴ գնա­ցող եր­կա­թու­ղին, որն Ադր­բե­ջա­նին հսկա­յա­կան վնաս­ներ կտա: Կա­րող են նա­եւ ողջ Կաս­պից ծո­վը փա­կել, եւ այդ­պես շա­րու­նակ: Այ­սինքն, ճա­նա­պարհ փա­կե­լով, եր­կար չես «ձգի», նա­եւ հաշ­վի առ­նե­լով, որ նո­յեմ­բե­րի 9-ի հա­մա­ձայ­նագ­րով հենց Ադր­բե­ջանն է ե­րաշ­խա­վո­րել մի­ջանց­քի անվ­տան­գու­թյու­նը, այն է՝ ինքն է պար­տա­վոր իր «ակտի­վիստ­նե­րին» հե­ռաց­նել: Ե­թե ոչ, ա­պա դա կըն­դուն­վի, որ­պես հա­մա­ձայ­նագ­րից դուրս գա­լու քայլ, որն ար­դեն այլ ի­րա­վի­ճակ է են­թադ­րում: Այդ թվում, որ ռուս­ներն այդ ի­րա­վի­ճա­կում կա­րող են հայ­տա­րա­րել, թե պա­հում են խա­ղա­ղա­պահ ա­ռա­քե­լու­թյու­նը՝ Ար­ցա­խի բնակ­չու­թյա­նը ցե­ղաս­պան­վե­լուց փրկե­լու հա­մար, որն ար­դեն վե­րած­վում է Աբ­խա­զի­ա­յի կամ Մերձդ­նեստ­րի սցե­նա­րին: Այս դեպ­քում Ա­լի­ե­ւին կմնա ա­վե­լի ար­մա­տա­կան քայ­լե­րի անց­նել: Պատ­րա՞ստ է դրան Հեյ­դա­րո­վի­չը:

ՆԻ­ԿՈ­ԼԻՆ ՊԱՐ­ՏԱԴՐ­ՎՈՒՄ Է ՍՏՈ­ՐԱԳ­ՐԵ՞Լ

Այլ կող­մից գանք. իսկ ին­չի՞ կա­րող է հաս­նել Ա­լի­ե­ւը՝ ճա­նա­պարհ փա­կե­լով: Թե­րեւս, ա­ռա­վե­լա­գույ­նը, բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րի կոշ­տաց­ված դիր­քե­րից: Ու հենց դա էր, որ դեռ նա­խօ­րե­ից նկատ­վում է:

Այս­պես, այս մի­ջա­դե­պի հետ կապ­ված, նա­խօ­րե­ին Պու­տի­նը հե­ռա­խո­սազ­րույց ու­նե­ցավ ինչ­պես Ա­լի­ե­ւի, այն­պես էլ դրա­նից հե­տո նա­եւ Նի­կո­լի հետ: Այ­սինքն, ե­թե ըն­դու­նենք, որ տե­ղի ու­նե­ցողն ըն­դա­մե­նը Ա­լի­ե­ւի «կապ­րիզ­ներն» են, եւ այս­տեղ ո­րե­ւէ դեր Նի­կո­լը չու­նի, ա­պա Նի­կո­լի հետ Պու­տի­նի զրույ­ցը ա­վե­լորդ կլի­ներ: Բայց...

Կրկնենք, Պու­տի­նը Նի­կո­լի հետ խո­սեց, երբ ար­դեն խո­սել էր Ա­լի­ե­ւի հետ: Այ­սինքն, կա՛մ Ա­լի­ե­ւի հետ ինչ-որ բան քննար­կե­ցին, ո­րը պետք էր շա­րու­նա­կել  քննար­կել Նի­կո­լի հետ՝ ընդ­հա­նուր եզ­րեր գտնե­լու հա­մար: Կա՛մ կա­րող է նա­եւ Ա­լի­ե­ւի հետ խո­սակ­ցու­թյու­նը լի­ո­վին ձա­խող­վեց, եւ Պու­տի­նը կապ­վեց Նի­կո­լի հետ՝ հե­տա­գա քայ­լե­րի հար­ցով պայ­մա­նա­վոր­վե­լու հա­մար:

Ո՞ր տար­բե­րակն է: Պա­տաս­խա­նը ստա­նա­լու հա­մար նախ պետք է կռա­հել, թե ին­չի՞ մա­սին կա­րող է­ին խո­սել Պու­տինն ու Ա­լի­ե­ւը:

Նկա­տենք, որ Լա­չի­նի մի­ջանց­քը փա­կե­լուն զու­գա­հեռ, Բայ­րա­մո­վը հայ­տա­րա­րեց. «Խա­ղա­ղու­թյան հա­մա­ձայ­նագ­րի տեքս­տի շուրջ երկ­կողմ բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րը սկսվել են... Ակն­կալ­վում է, որ բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րի հա­ջորդ փու­լը տե­ղի կու­նե­նա մո­տա­կա շա­բաթ­նե­րի ըն­թաց­քում»: Եվ երբ նման «հույժ լա­վա­տե­սա­կան» ֆո­նին Բա­քուն նման ար­մա­տա­կան քայ­լե­րի է գնում, նշա­նա­կում է, որ այդ «երկկողմ բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րի» ինչ-որ դե­տալ Ա­լի­ե­ւի սրտո­վը չէ: Իսկ դա կա­րող է վե­րա­բե­րել ա­մե­նա­ա­ռանց­քա­յին խնդրին՝ Ար­ցա­խի կար­գա­վի­ճա­կի թե­մա­յին:

Այս­պի­սով, ել­նե­լով նա­եւ այն ե­լա­կե­տա­յին տրա­մա­բա­նա­կան կե­տից, որ «Պրա­հա­յի հան­դիպ­ման ժա­ռան­գու­թյու­նը գրե­թե ա­վարտ­վեց», Պու­տի­նի եւ Ա­լի­ե­ւի քննար­կում­նե­րը պետք է որ կենտ­րո­նա­ցած լի­նեն մո­տա­վո­րա­պես այս մի­ջա­կայ­քում: Ռուս­ներն ա­ռաջ են տա­նում «խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նագ­րում» Ար­ցա­խի հետ կապ­ված՝ կար­գա­վի­ճա­կի հե­տաձգ­ված ո­րո­շե­լու մա­սին ռու­սա­կան ա­ռա­ջար­կը, իսկ Ա­լի­ե­ւը՝ Պրա­հա­յում ըն­դու­ված սահ­մա­նա­զատ­ման տար­բե­րա­կը: Այս եր­կու կե­տե­րի մի­ջեւ կա­րող են լի­նել մի քա­նի տար­բե­րակ­ներ, ո­րոն­ցից յու­րա­քան­չյու­րը, ո­րը կե­րաշ­խա­վո­րի ռու­սա­կան զոր­քե­րի ան­ժամ­կետ ներ­կա­յու­թյունն Ար­ցա­խում, Մոսկ­վա­յի հա­մար կա­րող է ըն­դու­նե­լի լի­նել: Ա­մեն դեպ­քում հաս­կա­նա­լի է, որ թե­ման պետք է քննարկ­վեր նա­եւ Նի­կո­լի հետ: Այ­սինքն, երբ նա հա­ջորդ ա­ռա­վո­տյան Անվ­տան­գու­թյան խորհր­դի նիստ է հրա­վի­րում, կա­րող է նշա­նա­կել, որ կա կոնկ­րետ ա­ռա­ջարկ, եւ պետք է տալ կոնկ­րետ պա­տաս­խան, այդ թվում՝ «խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նագ­րի» ժամ­կետ­նե­րի հետ կապ­ված, ո­րը նո­րից Նի­կո­լը սկսել էր «ծամծ­մել»:

Ա­մեն դեպ­քում այն, որ Պու­տի­նը Նի­կո­լի հետ Լա­չի­նի թե­ման քննար­կել է տա­րա­ծաշր­ջա­նում կո­մու­նի­կա­ցի­ա­նե­րի վե­րա­գոր­ծարկ­ման թե­մա­յի հա­մա­տեք­ստում, ո­րը «խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նագ­րի» գոր­ծըն­թա­ցը «ծամծ­մե­լու» հիմ­նա­կան պատ­ճառ­նե­րից մեկն է, թե­րեւս ակ­նարկ է այս վար­կա­ծի օգ­տին, որ այս ա­մե­նը միտ­ված է ա­րա­գո­րեն այդ պայ­մա­նա­գի­րը կնքե­լուն:

Ա­ԼԻ­ԵՎ-ՆԻ­ԿՈԼ ԽԱՂՆ ԸՆԴ­ԴԵՄ ՄՈՍԿ­ՎԱ­ՅԻ՞

Բայց, կրկնենք, մի­ան­շա­նակ չէ, որ Պու­տինն ու Ա­լի­եւն ինչ-որ կոնկ­րետ տար­բե­րա­կի շուրջ պայ­մա­նա­վոր­վել են: Բայ­րա­մո­վը, նկա­տենք, խո­սում է «երկկողմ բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րի», մա­սին, ո­րը, չմո­ռա­նանք, օ­րա­կարգ են բե­րել ա­մե­րի­կա­ցի­նե­րը: Եվ այն, որ նա այդ հայ­տա­րա­րու­թյունն ա­րեց իր հեր­թին ա­րեւմ­տյան ծա­գու­մնա­բա­նու­թյամբ մի­ջո­ցառ­ման ժա­մա­նակ՝ ԵՄ Ա­րե­ւե­լյան գոր­ծըն­կե­րու­թյան ԱԳ նա­խա­րար­նե­րի հան­դիպ­մա­նը, կա­րող է ակ­նարկ լի­նել, որ թե­եւ «Բրյու­սե­լի ձե­ւա­չա­փը» չի գոր­ծում, սա­կայն այն փո­խա­րին­վել է ա­մե­րի­կա­ցի­նե­րի ա­ռա­ջար­կած «երկկողմ բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րով», ո­րը եր­րորդ կող­մին՝ Ռու­սաս­տա­նին խա­ղից դուրս թող­նել է նշա­նա­կում: Ու ե­թե «երկկողմ բա­նակ­ցու­թյուն», ա­պա դա կնշա­նա­կի, որ տե­ղի ու­նե­ցո­ղը կա­րող է նա­եւ Ա­լի­ե­ւի եւ Նի­կո­լի հա­մա­տեղ խաղն է՝ ուղղ­ված այդ գոր­ծըն­թա­ցը կանգ­նեց­նող մի­ակ ու­ժին՝ ռու­սա­կան զոր­քե­րին Ար­ցա­խից դուրս մղե­լուն:

Ա­մեն դեպ­քում այն, որ ա­մե­րի­կա­ցի­ներն ար­դեն տե­ւա­կան ժա­մա­նակ ակ­տիվ խա­ղե­րի մեջ են, իր հեր­թին է խո­սում այս վար­կա­ծի օգ­տին: Գու­մա­րած, «քա­ղա­քա­կիրթ աշ­խար­հը», ինչ­պես միշտ, այս դեպ­քում էլ «չի տես­նում», որ մի ամ­բողջ ցե­ղաս­պա­նու­թյուն է հա­սու­նա­նում, ինչ­պես ե­ղավ 2020թ.-ին:

Բայց ե­թե ըն­դու­նենք, որ այս տար­բե­րակն է, ա­պա հաս­կա­նալ է պետք՝ ինչ­քա­նո՞վ այն թուր­քա­կան թե­ւի հա­մար է­ֆեկ­տիվ կա­րող է լի­նել: Ի վեր­ջո, գա­լիս ենք նույն բա­նին՝ Ա­լի­եւն ինչ­քա՞ն կա­րող է փակ պա­հել մի­ջանց­քը, եւ ձգձգման դեպ­քում ռուս­ներն ի՞նչ քայ­լե­րի են պատ­րաստ դի­մել: Մեկ բան հաս­տատ է. խա­ղա­ղա­պահ­նե­րը ե­րեկ­վա դրու­թյամբ դեռ սպա­սում է­ին վե­րին հրա­մա­նի՝ կոնկ­րետ գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րի հա­մար: Իսկ դա նշա­նա­կում է, որ «բա­զար­նե­րը» դեռ շա­րու­նակ­վում են:

ՔԵ­ՐՈԲ ՍԱՐԳ­ՍՅԱՆ