Իրանի հիպերձայնային հրթիռները փոխում են խաղի կանոկները

Ա­մեն դեպ­քում, թե դե­պի ուր կգնա ընդ­հա­նուր մթնո­լոր­տը (տե´ս նաեւ https://iravunk.com/?p=241465&l=am), որ­քա­նով մեր տա­րա­ծաշր­ջա­նում շի­կա­ցում­ներ կպահ­պան­վեն, շատ բա­նով կախ­ված է նա­եւ նրա­նից, թե ինչ ուղ­ղու­թյամբ են ըն­թա­նա­լու Ի­րա­նի մյուս խո­շոր դաշ­նակ­ցի՝ Չի­նաս­տա­նի եւ ԱՄՆ-ի հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րը: Շատ բան կպարզ­վի այս օ­րե­րին ա­սի­ա­կան տա­րա­ծաշր­ջա­նում՝ Կոմ­բո­ջա­յում եւ Մա­լա­զի­ա­յում ըն­թա­ցող եր­կու ա­ռանց­քա­յին մի­ջո­ցա­ռում­նե­րի՝ ASEAN ու G20 գա­գաթ­ա­ժո­ղո­վում, ո­րոնց առն­չու­թյամբ ար­դեն իսկ ո­րոշ դրվագ­ներ տե­սա­նե­լի են:

Նախ, ինչ­պես մի­աս­նա­բար պնդում են չի­նա­կան, այն­պես էլ ռու­սա­կան աղ­բյուր­նե­րը, հիմ­նա­կան ստրա­տե­գի­ան, որն ա­մե­րի­կա­ցի­ներն ա­ռաջ է տա­նում, ցույց տալն է, որ պատ­րաստ են գնալ սրա­ցում­նե­րի, ան­գամ՝ խա­ղա­ղօվ­կի­ա­նո­սյան տա­րա­ծաշր­ջա­նում մեծ ու­ժեր կենտ­րո­նաց­նե­լով: Կարճ ա­սած, ա­մե­րի­կա­ցի­նե­րը փոր­ձե­լու են այդ գա­գա­թա­ժո­ղով­նե­րում եր­կու հիմ­նա­կան խնդիր լու­ծել: Հաս­նել Ռու­սաս­տա­նի մե­կու­սաց­մանն այդ հա­մա­կար­գից եւ պար­տադ­րել Պե­կի­նին՝ գնալ ա­մե­րի­կա­ցի­նե­րի նկատ­մամբ մի շարք կոնկ­րետ զի­ջում­նե­րի՝ սպառ­նա­լով տա­րա­ծաշր­ջա­նում ու­ժե­րի ա­վե­լաց­մամբ:

Թե ինչ­պես այդ ա­մե­նը կզար­գա­նա, դեռ ա­ռաջ չընկ­նենք, այ­սօր-վա­ղը պարզ կդառ­նա: Սա­կայն հենց այս գա­գա­թա­ժո­ղով­նե­րին զու­գա­հեռ «պա­տա­հա­բար» մեկ ու­շագ­րավ փաստ ար­ձա­նագր­վեց, որն ար­դեն իսկ ո­րո­շա­կի մտո­րում­նե­րի տե­ղիք տա­լիս է: Նախ, օ­րերս Ի­րա­նը հայ­տա­րա­րեց, թե ու­նի հի­պեր­ձայ­նա­յին հրթիռ­ներ եւ նա­խօ­րե­ին էլ, որ հա­ջո­ղու­թյամբ փոր­ձար­կում­ներ է անց­կաց­րել:

Ի­հար­կե, հի­պեր­ձայ­նա­յին հրթիռ փոր­ձար­կելն այն դեպ­քը չէ, երբ կա­րե­լի է «բլեֆ» ա­նել: Նման թռիչքն անմիջ­ա­պես ֆիքս­վում է, եւ ե­թե ա­մե­րի­կա­ցի­նե­րը չեն հեր­քում, նշա­նա­կում է, որ Ի­րանն ի­րոք նման հրթիռ ու­նի: Եվ ա­ռաջ է գա­լիս հա­ջորդ հար­ցը՝ ինչ­պե՞ս:

Աշ­խար­հում այս պա­հին սպա­ռա­զի­նու­թյան մեջ հի­պեր­ձայ­նա­յին հրթիռ­ներ ու­նեն Ռու­սաս­տա­նը եւ Չի­նաս­տա­նը: ԱՄՆ-ն դեռ փոր­ձար­կում­նե­րի մա­կար­դա­կում է, եւ փոր­ձա­գետ­նե­րը կար­ծում են, որ հա­ջո­ղու­թյամբ հի­պեր­ձայ­նը (ձայ­նի հնգա­պա­տիկ ա­րա­գու­թյու­նը) հաղ­թա­հա­րե­լու եւ ռուս­նե­րի մա­կար­դա­կին (ըստ հրա­պա­րա­կա­յին լու­րե­րի, ռու­սա­կան «Կին­ժա­լը» ձայ­նի ա­րա­գու­թյու­նը գե­րա­զան­ցում է 10-12 ան­գամ, իսկ «Ավան­գար­դը»՝ 25-27 ան­գամ) հաս­նե­լու հա­մար տա­րի­ներ են պետք:

Եվ ա­հա, Ի­րա­նը հայ­տա­րա­րում է, թե ու­նի նման տեխ­նո­լո­գի­ա: Ա­սել, թե սե­փա­կան գի­տա­տեխ­նի­կա­կան մտքի ար­դյուն­քում է թռել՝ ան­ցել ԱՄՆ-ից, մի­ամ­տու­թյուն կլի­ներ: Եվ ա­հա, մի շարք հեղ­ի­նա­կա­վոր աղ­բյուր­նե­րի տե­ղե­կու­թյու­նը, թե տեխ­նո­լո­գի­ան ստա­ցել է Ռու­սաս­տա­նից, կամ որ ա­վե­լի հա­վա­նա­կան են հա­մա­րում՝ Չի­նաս­տա­նից՝ Ռու­սաս­տա­նի հա­մա­ձայ­նու­թյամբ (թե­եւ կա դեռ այն հար­ցը, որ Չի­նաս­տանն էլ այդ տեխ­նո­լո­գի­ան ռուս­նե­րից է ստա­ցել), շատ բան ա­վե­լի հաս­կա­նա­լի է դարձ­նում:

Ա­վե­լին, այդ աղ­բյուր­նե­րի մի մա­սը նա­եւ վստահ է, որ դա ա­մե­նե­ւին էլ Թեհ­րա­նի մի­ակ ա­նակն­կա­լը չէ: Այ­սինքն, շատ հնա­րա­վոր է, որ ա­ռա­ջի­կա­յում նա­եւ հայ­տա­րա­րու­թյուն լի­նի, որ ի­րա­նա­կան հրթիռ­նե­րը զին­ված են «սե­փա­կան ար­տադ­րու­թյան» մի­ջու­կա­յին լից­քե­րով: Կարճ- ա­սած, որ Ի­րա­նի մի­ջու­կա­յին ծրա­գի­րը հա­ջո­ղու­թյամբ ա­վարտ­ված է:

Բայց ան­կախ մի­ջու­կա­յին լից­քից, մի­այն հի­պեր­ձայ­նա­յին տեխ­նո­լո­գի­ան ար­դեն շատ բան է փո­խում: Ա­ռա­վել եւս, երբ դրա հետ կապ­ված Սար­դար Հա­ջի­զա­դեն՝ Իս­լա­մա­կան հե­ղա­փո­խու­թյան պա­հա­պան­նե­րի կոր­պու­սի օ­դա­տի­ե­զե­րա­կան ու­ժե­րի հրա­մա­նա­տարը, հայ­տա­րա­րեց. «Մենք ստա­ցել ենք կա­տա­րե­լա­գործ­ված հի­պեր­ձայ­նա­յին բա­լիս­տիկ հրթիռ­ներ, ո­րոնք կա­րող են թա­փան­ցել ա­ռա­ջա­դեմ հա­կա­օ­դա­յին պաշտ­պա­նու­թյան հա­մա­կար­գեր: Այս նոր հրթիռն ու­նի մեծ ա­րա­գու­թյուն եւ կա­րող է մա­նեւ­րել ինչ­պես մթնո­լոր­տում, այն­պես էլ դրսում եւ անց­նում է հա­կահր­թի­ռա­յին պաշտ­պա­նու­թյան բո­լոր հա­մա­կար­գե­րով» (մի­ան­գա­մից կա­ռա­վար­վող հի­պեր­ձայ­նա­յին հրթիռ, սա եւս մեկ հաս­տա­տում է, որ տեխ­նո­լո­գի­ան ռու­սա­կանն է): Սա­կայն, ան­կախ ծա­գում­նա­բա­նու­թյու­նից, Իրանի՝ նման տեխ­նո­լո­գի­ա ու­նե­նա­լու փաս­տը նշա­նա­կում է հե­տե­ւյա­լը՝ հրթիռ­նե­րը Ի­րա­նից կա­րող են «Իսրա­յե­լին հաս­նել հաշ­ված րո­պե­նե­րի ըն­թաց­քում՝ 4-7 րո­պե­ի: Ընդ ո­րում, կա­ռա­վար­վող հի­պեր­ձայ­նա­յին հրթի­ռից ոչ մի «երկա­թե գմբե­թ» չի կա­րող փրկվել: Ա­սենք, նման հրթի­ռի դեմ ան­զոր է նա­եւ ա­մերի­կյան ցան­կա­ցած ա­վի­ա­կի­րա­յին խմբի հա­կա­օ­դա­յին պաշտ­պա­նու­թյու­նը...»:

 Այ­սինքն, ե­թե Ռու­սաս­տան-Չի­նաս­տան-Իրան ե­ռան­կյան ներ­սում հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րը հա­սել են նման գե­րա­ռաջ­նա­կարգ տեխ­նո­լո­գի­ա­նե­րի փո­խա­նա­կե­լու մա­կար­դա­կի, ա­պա, նույն փոր­ձա­գետ­նե­րը ա­ռաջ են քա­շում նա­եւ այս միտ­քը. «Պատ­կե­րաց­նու՞մ եք, թե Չի­նաս­տա­նը որ­քան եւ ինչ զենք կա­րող է տալ Ռու­սաս­տա­նին՝ գա­զի եւ նավ­թի հան­քա­վայ­րե­րի շա­հա­գործ­ման ի­րա­վուն­քի դի­մաց: Կամ պատ­կե­րաց­նո՞ւմ եք, թե ինչ նոր ռազ­մա­կան տեխ­նո­լո­գի­ա­ներ կա­րող է «ստեղ­ծել» Ի­րանն այս պա­հին, ե­թե դեռ չի «ստեղ­ծել»: Օ­րի­նակ` ջեր­մա­մի­ջու­կա­յին լիցք, ո­րը, ի դեպ, շատ հար­մար կլի­ներ տե­ղադ­րել այս նոր հի­պեր­ձայ­նա­յին հրթիռ­նե­րի վրա: Ուս­տի, պա­տե­րազ­մի շա­րու­նա­կու­թյունն այս փու­լում դա­դա­րում է ձեռն­տու լի­նել ԱՄՆ-ին: Նրանց գլխա­վոր նպա­տակն է` թու­լաց­նել ՉԺՀ-ի գլխա­վոր դաշ­նակ­ցին, սա­կայն հի­մա պետք է թու­լաց­նի նա­եւ երկ­րորդ գլխա­վոր դաշ­նակ­ցին: Բայց չէ՞ որ Հյու­սի­սա­յին Կո­րե­ան էլ իր հեր­թին է խո­սում հի­պեր­ձայ­նի մա­սին»:

Կարճ ա­սած, կար­ծես թե աշ­խար­հում ու­ժա­յին բա­լանսն է սկսել փոխ­վել, ո­րի ար­դյուն­քում ա­մե­րի­կյան ա­վի­ա­կիրն ար­դեն ա­ռաջ­վա ան­վի­ճե­լի հե­ղի­նա­կու­թյու­նը չէ: Զգու­շա­նա­լու խնդիր ու­նի ան­գամ Իս­րա­յե­լը: Իսկ դա ակ­նարկ է այն բա­նի մա­սին, որ Վա­շինգ­տո­նի հա­մար ի­րոք սկսում է ձեռն­տու դառ­նալ բա­նակ­ցա­յին տար­բե­րա­կը:

ՔԵ­ՐՈԲ ՍԱՐԳ­ՍՅԱՆ