ՄՈՍԿ­ՎԱ­ՅԻ ԶԳՈՒ­ՇԱ­ՑՈՒՄ­ՆԵ­ՐԸ ԿԱԶ­ԴԵ՞Ն ԲՐՅՈՒ­ՍԵ­ԼԻ ՀԱՆ­ԴԻՊ­ՄԱՆ ԱՐ­ԴՅՈՒՆՔ­ՆԵ­ՐԻ ՎՐԱ

Բրյու­սե­լում այ­սօր նա­խա­տես­վում է Նի­կոլ Փա­շի­նյա­նի եւ Իլ­համ Ա­լի­ե­ւի հեր­թա­կան հան­դի­պու­մը՝ Եվ­րո­պա­կան խորհր­դի նա­խա­գահ Շառլ Մի­շե­լի քա­վո­րու­թյամբ: Մի­այն այն փաս­տը, որ հան­դիպ­ման մա­սին հայտ­նի դառ­նա­լու փու­լում Ա­լի­ե­ւի եւ Նի­կո­լի հետ Շառլ Մի­շե­լի շփում­նե­րի մա­սին չի խոս­վել, ար­դեն իսկ հիմ­նա­վո­րում է, որ այս հան­դի­պամ կազ­մա­կերպ­ման հետ Եվ­րա­խորհր­դի նա­խա­գա­հը ո­րե­ւէ կապ չու­նի: Այն է՝ կազ­մա­կեր­պիչ­ներն այլ ու­ժա­յին կենտ­րոն­ներն են, ա­վե­լի կոնկ­րետ՝ Վա­շինգ­տո­նը:

ԽԱ­ՂԸ ԴԱՐ­ՁԵԼ Է ՇԱՏ Ա­ՎԵ­ԼԻ ԲԱՑ

Ա­սենք, նշվա­ծն ի սկզբա­նե էլ պարզ էր, որ ուլտ­րա­լի­բե­րա­լիզ­մի եվ­րո­պա­կան սո­վո­րա­կան կա­տա­րա­ծու Շառլ Մի­շե­լը «Բրյու­սե­լյան ձե­ւա­չա­փում» եւս նույն՝ կա­տա­րա­ծո­ւի ֆունկ­ցի­ա­յի մեջ է,  իսկ ի­րա­կան կազ­մա­կեր­պիչ­նե­րը Վա­շինգ­տո­նում են: Բայց ե­թե ժա­մա­նա­կին Մի­շե­լին փոր­ձում  է­ին ցու­ցադ­րա­բար մղել ա­ռա­ջին պլան, այն է՝ զան­գում էր Նի­կո­լին, Ա­լի­ե­ւին, հե­տո հայ­տա­րա­րում, թե հան­դիպ­ման պայ­մա­նա­վոր­վա­ծու­թյուն է ձեռք բե­րել, ա­պա հի­մա այդ ման­րուք­նե­րին ի­րա­կան կազ­մա­կեր­պիչ­ներն ար­դեն ու­շադ­րու­թյուն չեն դարձ­նում: Այ­սինքն, խա­ղը դար­ձել է շատ ա­վե­լի ան­թա­քույց, բաց, ինչ­պես այլ ուղ­ղու­թյուն­նե­րով ըն­թա­ցող հա­ման­ման խա­ղե­րը: Ընդ ո­րում, նշված գոր­ծըն­թաց­նե­րում այս խա­ղա­ոճն է՝ մի կողմ թող­նել բո­լոր ձե­ւա­կա­նու­թյուն­նե­րը եւ խնդի­րը խա­ղա­ցող­նե­րին ներ­կա­յաց­նել ծայ­րա­հե­ղո­րեն պարզ՝ ում կող­մից  ես՝ Վա­շինգ­տո­նի՞, Մոսկ­վա­յի՞, թե ինչ:

Այս ի­րա­վի­ճա­կը մեր պա­րա­գա­յում է­ա­կան է նրա­նով, որ մեծ հա­վա­նա­կա­նու­թյամբ բրյու­սե­լյան այս նոր հան­դի­պու­մը եւս կըն­թա­նա նույն «կամ-կամ» տրա­մա­բա­նու­թյամբ՝ ա­մե­րի­կյա՞ն, թե՝ ռու­սա­կան վե­րահս­կո­ղու­թյամբ եք շա­րու­նա­կե­լու գոր­ծըն­թա­ցը: Ընդ ո­րում, տեխ­նի­կա­կան ի­մաս­տով այս եր­կու մո­տե­ցում­նե­րի տար­բե­րու­թյու­նը մի «չնչին բան» է: Ա­մե­րի­կյան սխե­ման նա­խա­տե­սում է «Խա­ղա­ղու­թյան հա­մա­ձայ­նա­գիր», որ­տեղ պար­զա­պես չի հի­շա­տակ­վի Ար­ցա­խի հար­ցը, այ­սինքն՝ նման փաս­տաթղ­թի ստո­րագր­ման դեպ­քում հա­կա­մար­տու­թյու­նը կհա­մար­վի կար­գա­վոր­ված, ո­րից  հե­տո կող­մե­րին կմնա շնոր­հա­կա­լու­թյուն հայտ­նել ռուս­նե­րին՝ օգ­նու­թյան հա­մար եւ կխնդրեն զոր­քե­րը հե­ռաց­նել: Ռու­սա­կան սցե­նարն է­լի նույն «Խա­ղա­ղու­թյան հա­մա­ձայ­նա­գիրն» է են­թադ­րում: Մի­այն ընդգծ­մամբ, որ դա Ար­ցա­խի հետ ո­րե­ւէ կապ չու­նի, այլ ըն­դա­մե­նը Հա­յաս­տա­նի եւ Ադր­բե­ջա­նի հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րի թե­ման է՝ դի­վա­նա­գի­տա­կան հա­րա­բե­րու­թյուն­ներ, սահ­ման­նե­րի հստա­կե­ցում, ճա­նա­պարհ­նե­րի գոր­ծար­կում եւ այլն: Այ­սինքն, այն ա­մե­նը, ինչ նա­խա­տես­ված է ե­րեք ե­ռա­կողմ հա­մա­ձայ­նագ­րե­րով՝  նո­յեմբ­ե­րի 9-ի, Մոսկ­վա­յի եւ Սո­չի­ի: Իսկ սա  են­թադ­րում է, որ ռու­սա­կան զոր­քե­րը պետք է մնան Ար­ցա­խում:

Այ­սինքն, ո՞ր ուղ­ղու­թյամբ են ա­ռաջ գնա­լու Ա­լի­ե­ւը եւ Նի­կո­լը, թե­րեւս հենց այս հարցն է, որ կդառ­նա այ­սօր­վա հան­դիպ­ման ա­ռանց­քը, թե­եւ քննար­կում­նե­րի ըն­թաց­քը կմնա կու­լո­ւար­նե­րում: Ուս­տի­եւ փոր­ձենք հաս­կա­նալ՝ ո՞ր տար­բե­րակն է ա­ռա­վել հա­վա­նա­կան:

ՆԻ­ԿՈ­ԼԸ ՆՈ­ՐԻՑ ԿՏՐՈՒԿ ՇՐՋԱ­ԴԱՐ­ՁԻ՞ Է ԳՆՈՒՄ

Նկա­տենք, որ բրյու­սե­լյան հան­դիպ­ման շե­մին ռու­սա­կան մի շարք աղ­բյուր­ներ մատ­նան­շե­ցին, որ Մոսկ­վան հստակ պատ­կե­րաց­նում է ինչ­պես խա­ղի է­ու­թյու­նը, այն­պես էլ՝ խա­ղադ­րույք­նե­րը: Օ­րի­նակ «Կո­մեր­սան­տը» ընդգ­ծում է, թե ինչ­քան էլ որ Բրյու­սե­լի հան­դիպ­ման նա­խօ­րե­ին Հա­յաս­տա­նի եւ Ադր­բե­ջա­նի փոխ­վար­չա­պետ­նե­րը  ե­րեք­շաբ­թի Մոսկ­վա­յում սահ­ման­նե­րի սահ­մա­նա­զատ­ման եւ անվ­տան­գու­թյան հար­ցե­րով հանձ­նա­ժո­ղով­նե­րի հա­մա­տեղ նիստ կանց­կաց­նեն, սա­կայն. «Գլխա­վոր ի­րա­դար­ձու­թյու­նը տե­ղի կու­նե­նա հա­ջորդ օ­րը»: Այն է՝ «Ուկրա­ի­նա­կան հա­կա­մար­տու­թյամբ ա­ռա­ջա­ցած աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան առ­ճա­կատ­ման ֆո­նին Բրյու­սե­լը փոր­ձում է օգտ­վել դրա­նից՝ Ռու­սաս­տա­նից գլխա­վոր խա­ղա­ղա­պա­հի դե­րը խլե­լու հա­մար»: Ա­վե­լին, լրատ­վա­մի­ջոցն ընդգ­ծում է, որ Բրյու­սե­լում «Իլհամ Ա­լի­ե­ւի եւ Նի­կոլ Փա­շի­նյա­նի եր­րորդ հան­դի­պու­մը կա­րող է վճռո­րոշ դառ­նալ եր­կու կող­մե­րի հա­մար՝ ո­րո­շե­լով Հա­րա­վա­յին Կով­կա­սում խա­ղա­ղու­թյան գոր­ծըն­թա­ցի հե­տա­գա ըն­թաց­քը...»:

Այ­սինքն, Մոսկ­վա­յի պատ­կե­րա­ցու­մը հենց այն է, ո­րի մա­սին խո­սե­ցինք՝ Բրյու­սե­լում կփոր­ձեն հայ-ադրբե­ջա­նա­կան, նե­րա­ռյալ՝ ար­ցա­խյան գոր­ծըն­թա­ցի նկատ­մամբ վե­րահս­կո­ղու­թյու­նը ՌԴ-ից խլել: Ընդ ո­րում, «Կո­մեր­սան­տը» նա­եւ պարզ ակ­նար­կում է, որ մտնե­լով այդ խա­ղի մեջ, Նի­կո­լը, այ­նո­ւա­մե­նայ­նիվ, ա­ռա­վել քան լուրջ մտած­մունք­նե­րի եւ վա­խե­րի ա­ռիթ ու­նի: Ըստ թեր­թի. «Անցյալ շա­բաթ Հա­յաս­տա­նի վար­չա­պե­տը զան­գա­հա­րեց ՌԴ նա­խա­գահ Վլա­դի­միր Պու­տի­նին: Սա­կայն եր­կու ղե­կա­վար­նե­րի զրույ­ցը չկա­րո­ղա­ցավ թու­լաց­նել Ե­րե­ւա­նում տի­րող լար­վա­ծու­թյու­նը...»: Ակ­նար­կը սա  է. Նի­կո­լը, հաշ­վի առ­նե­լով նա­եւ օ­գոս­տո­սի ըն­թաց­քում Մոսկ­վա­յի ցույց տված եր­կու «դե­ղին քար­տե­րը», փոր­ձել է Պու­տի­նին հա­մո­զել, թե ա­մե­նե­ւին էլ միտք չու­նի ռուս­նե­րին «գցել», բայց դրա­նով Կրեմ­լի տրա­մադ­րու­թյուն­նե­րը ո­րե­ւէ կերպ չեն փոխ­վել: Եվ այս ֆո­նին ար­դեն պա­տա­հա­կան չէ, որ նի­կո­լյան խուն­տա­յի՝ Մոսկ­վա­յին հա­ճո­յա­նա­լու ջան­քե­րը վեր­ջին ժա­մա­նակ­ներս է­ա­պես ա­ճե­ցին: Այս­պես, ե­թե մինչ այս ընդ­հուպ Նի­կո­լի մա­կար­դա­կով մի գլուխ քննա­դա­տա­կան բո­ղոք էր ուղղ­վում ռու­ս խա­ղա­ղա­պահ­նե­րի հան­դեպ, ա­պա նա­խօ­րե­ին, Միր­զո­յան Ա­րա­րա­տի ղե­կա­վա­րած գրա­սե­նյակը «Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թյան եւ Ռու­սաս­տա­նի Դաշ­նու­թյան մի­ջեւ Բա­րե­կա­մու­թյան, հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թյան եւ փո­խա­դարձ օգ­նու­թյան» պայ­մա­նագ­րի 25-ամյա­կի մա­սին ու­ղեր­ձում նման ճոխ մտքեր էր հաս­ցե­ագ­րել այդ նույն խա­ղա­ղա­պահ­նե­րին. «Մեր ե­րախ­տա­գի­տու­թյունն ենք հայտ­նում ռուս խա­ղա­ղա­պահ­նե­րի այն ա­ռանձ­նա­հա­տուկ դե­րա­կա­տա­րու­թյան հա­մար, ո­րը կոչ­ված է հա­մա­պա­տաս­խան պայ­ման­ներ ա­պա­հո­վե­լու  Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղի ժո­ղովր­դի խա­ղաղ եւ ար­ժա­նա­պա­տիվ կյան­քի վե­րա­կանգն­ման հա­մար: Հա­յաս­տա­նում  եւ Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղում բարձր են գնա­հա­տում ռու­սաս­տա­նյան կող­մի գոր­ծուն քայ­լե­րը՝ ուղղ­ված Հա­րա­վա­յին Կով­կա­սի տա­րա­ծաշր­ջա­նում  հա­մա­պար­փակ  խա­ղա­ղու­թյան, վստա­հու­թյան մթնո­լոր­տի եւ բար­գա­վաճ­ման հաս­տատ­մա­նը: Հա­մոզ­ված ենք, որ տա­րա­ծաշր­ջա­նում կա­յու­նու­թյան հաս­տատ­ման ճա­նա­պար­հը 2020թ. նո­յեմ­բե­րի 9-ի, 2021թ. հուն­վա­րի 11-ի եւ նո­յեմ­բե­րի 26-ի ե­ռա­կողմ հայ­տա­րա­րու­թյուն­նե­րի հստակ ի­րա­կա­նա­ցումն է»:

Լավ, ե­թե խա­ղա­ղա­պահ­ներն այդ­քան «առանձ­նա­հա­տուկ» են, իսկ տա­րա­ծաշր­ջա­նում կա­յու­նու­թյան հաս­տատ­ման ճա­նա­պար­հը «2020թ. նո­յեմ­բե­րի 9-ի, 2021թ. հուն­վա­րի 11-ի եւ նո­յեմ­բե­րի 26-ի ե­ռա­կողմ հայ­տա­րա­րու­թյուն­նե­րի հստակ ի­րա­կա­նա­ցումն է», ա­պա էլ ի՞նչ Բրյու­սել: Ա­մեն դեպ­քում, Մոսկ­վան ԱԳՆ-ի մա­կար­դա­կով նման «սի­րո խոս­տո­վա­նու­թյուն­ներն» ըն­կա­լո՞ւմ է՝ որ­պես Բրյու­սե­լում ՌԴ-ին «չգցե­լու» ռե­ալ խոս­տում: Հա­զիվ թե, այն­տեղ Նի­կո­լին շատ լավ գի­տեն:

ՌՈՒ­ՍԱ­ԿԱՆ ՎԵՐ­ՋԻՆ ԶԳՈՒ­ՇԱ­ՑՈՒ­ՄԸ

Ա­մեն դեպ­քում, ՀՀ ԱԳՆ-ի հի­շա­տակ­ված  ջեր­մե­ռանդ տո­նին հա­ջոր­դեց Պու­տի­նի զան­գը Նի­կո­լին, ո­րը հու­շում է, որ Մոսկ­վան շարժ­վում է՝ «փայ­տը ձեռ­քիցդ մի գցիր» սկզբուն­քով: Զան­գի ա­ռի­թը նույնն էր՝ «Երկկողմ բա­րե­կա­մու­թյան, հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թյան եւ փո­խօգ­նու­թյան» պայ­մա­նագ­րի ստո­րագր­ման 25-րդ տա­րե­դար­ձը: Եվ ա­հա, այդ մա­սին ՀՀ կա­ռա­վա­րու­թյան պաշ­տո­նա­կան հա­ղոր­դագ­րու­թյու­նում, տա­րե­դար­ձի հետ կապ­ված շնոր­հա­վո­րա­կան ստան­դարտ ար­տա­հայ­տու­թյուն­նե­րից հե­տո, այս միտքն է նշված. «Անդրա­դարձ է կա­տար­վել նա­եւ Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղի շուրջ ի­րա­վի­ճա­կին: Մաս­նա­վո­րա­պես, ընդգծ­վել է 2020 թվա­կա­նի նո­յեմ­բե­րի 9-ի, 2021 թվա­կա­նի հուն­վա­րի 11-ի եւ նո­յեմ­բե­րի 26-ի ե­ռա­կողմ պայ­մա­նա­վոր­վա­ծու­թյուն­նե­րի հե­տե­ւո­ղա­կան ի­րա­կա­նաց­ման կա­րե­ւո­րու­թյու­նը»: Իսկ ա­հա ՌԴ նա­խա­գա­հի պաշ­տո­նա­կան կայ­քում այդ հատվա­ծը մի փոքր այլ կերպ է շա­րադր­ված. «Անդրա­դարձ է կա­տար­վել Ռու­սաս­տա­նի, Հա­յաս­տա­նի եւ Ադր­բե­ջա­նի ղե­կա­վար­նե­րի 2020 թվա­կա­նի նո­յեմ­բե­րի 9-ին, հուն­վա­րի 11-ին եւ 2021 թվա­կա­նի նո­յեմ­բե­րի 26-ի ե­ռա­կողմ հա­մա­ձայ­նագ­րե­րի ի­րա­կա­նաց­ման ո­րոշ գործ­նա­կան աս­պեկտ­նե­րին, ո­րոնք ա­ռանց­քա­յին նշա­նա­կու­թյուն ու­նեն տա­րա­ծաշր­ջա­նում կա­յու­նու­թյան եւ անվ­տան­գու­թյան պահ­պան­ման հա­մար»: Այ­սինքն, ինչ­քան է­լ որ Նի­կո­լը փոր­ձում է հրամց­նել «ստան­դարտ» աշ­խա­տան­քա­յին պատ­կեր, այ­սինքն՝ ա­մեն բան լավ  է, Կրեմ­լը ընդգ­ծում է, որ ե­ռա­կողմ պայ­մա­նագ­րե­րի հետ կապ­ված կան մի­ան­գա­մայն կոնկ­րետ «գործ­նա­կան աս­պեկտ­ներ, ո­րոնք ա­ռանց­քա­յին նշա­նա­կու­թյուն ու­նեն տա­րա­ծաշր­ջա­նում կա­յու­նու­թյան եւ անվ­տան­գու­թյան պահ­պան­ման հա­մար»: Այն է՝ այդ «գործ­նա­կան աս­պեկտ­նե­րից» շե­ղու­մը «տա­րա­ծաշր­ջա­նում կա­յու­նու­թյան եւ անվ­տան­գու­թյան պահ­պան­ման» հար­ցում եւս կա­րող է շե­ղում­ներ ա­ռա­ջաց­նել: Իսկ երբ նման բան աս­վում է Բրյու­սե­լի հան­դիպ­ման նա­խօ­րե­ին, ա­պա սա  դառ­նում է պարզ ակ­նարկ, ա­վե­լի ճիշտ՝ կոնկ­րետ զգու­շա­ցում, որ այդ շե­ղում­նե­րը կա­րող են ա­ռա­ջա­նալ հենց Բրյու­սե­լում:

Տպա­վո­րու­թյու­նը սա  է. օ­գոս­տո­սի կե­սե­րից սկսած Մոսկ­վա­յից գա­լիս է նման զգու­շա­ցում­նե­րի իս­կա­կան հոսք՝ հե­ռու մնա­ցեք ա­մե­րի­կյան խա­ղե­րից, դրա վեր­ջը կա­րող է մի­ան­գա­մայն ծանր լի­նել: Իսկ թե ինչ­քա­նով են այդ նախ­ազ­գու­շա­ցում­ներն ի­րենց դերն ու­նե­ցել, պարզ կդառ­նա այ­սօր-վա­ղը՝ բրյու­սե­լյան հան­դի­պու­մից հե­տո:

Ինչ վե­րա­բե­րվում է Ա­լի­ե­ւին, ա­պա նա Մոսկ­վա­յի ա­ռաջ  բո­լո­րո­վին այլ փաս­տարկ­ներ է դնում. մեզ պետք է խա­ղա­ղու­թյան հա­մա­ձայ­նա­գիր, ո­րը խոս­տա­ցել եք եւ ե­թե չեք կա­րո­ղա­նում ա­պա­հո­վել, ու­րեմն կա­րող եմ օգտ­վել այլ հար­թակ­նե­րից: Նման տրա­մա­բա­նու­թյամբ հար­ցը  ներ­կա­յաց­նե­լու պա­րա­գա­յում Ա­լի­ե­ւի վրա ոչ թե կգո­ռան, այլ կփոր­ձեն հե­տը լե­զու գտնել: Ա­մեն դեպ­քում, նա շա­հե­կան վի­ճա­կում է: Իսկ այն, որ Բա­քուն ո­րո­շել է դի­տոր­դի կար­գա­վի­ճա­կով մաս­նակ­ցել Ռու­սաս­տա­նում սեպ­տեմ­բե­րի 1-7-ը անց­կաց­վե­լիք «Արե­ւելք-2022» մի­ջազ­գա­յին զո­րա­վար­ժու­թյուն­նե­րին (որին մաս­նակ­ցե­լու է Չի­նաս­տա­նը, Հնդկաս­տա­նը, Ղա­զախս­տա­նը, Բե­լա­ռու­սը, Ալ­ժի­րը եւ այլ պե­տու­թյուն­նե­րի ա­վե­լի քան 50 հա­զար զին­վո­րա­կան­ներ),  գա­լիս է իր հեր­թին հու­շե­լու, որ Ա­լի­ե­ւը շա­րու­նա­կում է բազ­մա­պա­տիկ ան­գամ ա­վե­լի գրա­գետ գոր­ծել, քան Նի­կո­լը:

Ամբողջական տարբերակը` «Իրավունքի» այսօրվա տպագիր տարբերակում: