Հայ ժողովրդի աստեղային ժամը... Հայոց ազատամարտի լուսապսակ Շուշին. Գրիգոր Մարտիրոսյան

20-րդ դարավերջի արցախահայության ազգային-ազատագրական պայքարի՝ իրականում Հայոց hայրենական պատերազմի պատմության մեջ հայ ռազմարվեստի ամենափայլուն և ամենախոշոր նվաճումն էր Շուշի բերդաքաղաքի ազատագրումը։ 

Թեև արդեն ծանոթ պատմություն է, բայց միևնույնն է,որքան նոր փաստեր և մանրամասներ ես իմանում,այդքան հոգիդ փառավորվում է: Գրելով այս մասին` ուզում եմ ամեն փաստ ու պատառիկ պատմություն դարձնել և այդ պատմության էջերը հարստացնել: Չէ՞ որ պատմությունը մարդկային հիշողություն է: Պատմությունը պետք է հենց ժամանակին վավերացնել, ամենքի աչքի առջև,որ հետագայում ամեն մեկն իր ուզածով ու իր ձևով չգրի այն:Շուշին ազատագրած, հայաշունչ դարձած համարձակ հրամանատարների,քաջ մարտիկների անուններ,իհարկե, կարելի է տալ, բայց որ՞ մեկինն ասես,որի՞նը թողնես: Թեև շատերին ճանաչում եք` ...Ուզում եմ աշխարհով մեկ գոռալ, որ Շուշին ազատագրեցին, Երևանի, Արցախի, Արարատի,  Էջմիածնի,  Արմավիրի,  Ուջանի,  Լենինականի,  Արթիկի, Ապարանի... և շա՜տ ու շատ այլ վայրերի առյուծի կաթ կերած ՏՂԵՐՔԸ: Այսպես ավելի արդար կլինի: Ի՜նչ տղերք էին... Ամեն մեկը մի Սասնա  Դավիթ,  Սպարապետ Վարդան, Անդրանիկ, Նժդեհ... Ձեր բազկին, ոգու´ն մատաղ, մատաղ Ձեր կյանքին, Ձեզ ծնած մորն էլ` փառք ու պատիվ, որ ողջ հայությանը  թևաթափ չարիք:

30 տարի առաջ Շուշիի ազատագրումը միայն պատմական անհրաժեշտություն չէր։ 

Շուշին հիմա էլ աղերս ունի: