«ՎԵՐՋԻՆ 30 ՏԱՐԻՆԵՐԻ ԸՆԹԱՑՔՈՒՄ ՊԱԿԱՍԵԼ Է ԸՆԹԵՐՑՈՂՆԵՐԻ ԹԻՎԸ». ՇԱՆԹ ՄԿՐՏՉՅԱՆ

«Իրավունքը» զրուցեց Հայաստանի գրողների միության հրատարակչության տնօրեն, բանաստեղծ, թարգմանիչ ՇԱՆԹ ՄԿՐՏՉՅԱՆԻ հետ:

– Պարոն Մկրտչյան, թարգմանական գրականությունն այսօր ի՞նչ զարգացում է ապրում:

– Մեր օրերում թարգմանական գրականությունը զարգանում է այնպես, ինչպես նախկինում: Պարզապես ընդգրկումները տարբեր են, որովհետեւ այսօր մենք ունենք այլ լեզուներից թարգմանիչներ, որոնք նախկինում չենք ունեցել: Եվ այդ լեզուներից թարգմանությունները հարստացնում են մեր թարգմանական գրականությունը:

– Իսկ պետպատվերով թարգմանություններ կա՞ն:

– Այո, կան եւ թարգմանությունների ծրագրում ընդգրկված են, բայց պետպատվերի ֆինանսական միջոցներն այդքան շատ չեն:

– Հիմնականում պետպատվերով ի՞նչ գրքեր են թարգմանվում` հայկակա՞ն, թե արտասահմանյան:

– Թարգմանական ծրագրերով այսօր ե՛ւ արտասահմանյան դասական գրողների գործերն են թարգմանվում, որոնք ժամանակին չեն թարգմանվել, ե՛ւ մեր ժամանակակից հեղինակների գործերը, եթե նրանք համապատասխան հրատարակիչներ են գտնում դրսում: Ինչը շատ դժվար պրոցես է, որ մեր գրողներին մենք կարողանանք ներկայացնել նաեւ դրսում: Հեշտ չի, բայց քիչ-քիչ կարծես թե ինչ-որ նշաններ ցույց են տալիս, որ մենք երեւում ենք միջազգային գրքի շրջանառության մեջ: Դա լուրջ եւ ընդգրկուն աշխատանք է: Պետք է տվյալ երկիրը հետաքրքրվի մեր գրականությամբ, որոշակի ֆինանսավորում կատարի եւ տպագրի մեր հեղինակների գործերը:

– Իսկ եթե համեմատենք խորհրդային տարիների հետ: Ի՞նչ-որ փոփոխությունների ենթարկվել է:

– Համեմատության կարգով եթե ասեմ, խորհրդային շրջանում նույնպես մեր գրողներին ռուսերեն շատ էին թարգմանում, իսկ ռուսերենի միջոցով էլ այլ լեզուներով էին թարգմանում: Փաստորեն, ռուսերենը դառնում էր միջնորդ լեզու, որը ներկայացնում էր մեր հեղինակների գործերը: Եվ շատ-շատերն հենց այդպես հանրահայտ, ճանաչելի դարձան աշխարհին: Պետք է ասեմ, որ այսօր թարգմավում են այնպիսի հեղինակներ, որ խորհրդային շրջանում չեն թարգմանվել: Մեր օրերում թարգմանությունն ավելի համաժամանակյա, սինխրոմ է: Ինչը որ խորհրդային շրջանում սահմանափակ էր: Դու չէի կարող ուզածդ գրողին թարգմանել հայերեն, որովհետեւ գաղափարական խնդիրներ կային: Իսկ այս շրջանում այդ արգելանքը դուրս եկավ: Հիմա ում ուզում ես, կարող ես թարգմանել, եթե դու հեղինակային իրավունքը ձեռք ես բերել: Դա էլ շատ երկար գործ է: Պետք է ասեմ, որ հեշտ չի տրվում այդ թարգմանություն անելը: Ամեն անգամ պետք է համաձայնություններ լինեն, պայմանագրեր լինեն: Այն ժամանակ այդ ամենը պետությունն էր կարգավորում, իսկ հիմա հրատարակչություններն իրենք են կարգավորում: Որովհետեւ դրսի հեղինակները եւ պատվիրատու կազմակերպությունները աշխատում են հրատարակչությունների հետ: Այսօր Հայաստանում շատ լավ գրքեր են հրատարակվում, թարգմանվում, սակայն պակասել է ընթերցանությունը: Վերջին 30 տարիների ընթացքում նաեւ պակասել է ընթերցողների թիվը. իրենց դերն են խաղացել այստեղ նորագույն տեխնոլոգիաները, տեղեկատվությունը կարծես թե գրավում է գեղարվեստական ընթերցանության տիրույթը:

ՆՈՒՆԵ ԶԱՔԱՐՅԱՆ

«Իրավունքը» զրուցեց Հայաստանի գրողների միության հրատարակչության տնօրեն, բանաստեղծ, թարգմանիչ ՇԱՆԹ ՄԿՐՏՉՅԱՆԻ հետ:

– Պարոն Մկրտչյան, թարգմանական գրականությունն այսօր ի՞նչ զարգացում է ապրում:

– Մեր օրերում թարգմանական գրականությունը զարգանում է այնպես, ինչպես նախկինում: Պարզապես ընդգրկումները տարբեր են, որովհետեւ այսօր մենք ունենք այլ լեզուներից թարգմանիչներ, որոնք նախկինում չենք ունեցել: Եվ այդ լեզուներից թարգմանությունները հարստացնում են մեր թարգմանական գրականությունը:

– Իսկ պետպատվերով թարգմանություններ կա՞ն:

– Այո, կան եւ թարգմանությունների ծրագրում ընդգրկված են, բայց պետպատվերի ֆինանսական միջոցներն այդքան շատ չեն:

– Հիմնականում պետպատվերով ի՞նչ գրքեր են թարգմանվում` հայկակա՞ն, թե արտասահմանյան:

– Թարգմանական ծրագրերով այսօր ե՛ւ արտասահմանյան դասական գրողների գործերն են թարգմանվում, որոնք ժամանակին չեն թարգմանվել, ե՛ւ մեր ժամանակակից հեղինակների գործերը, եթե նրանք համապատասխան հրատարակիչներ են գտնում դրսում: Ինչը շատ դժվար պրոցես է, որ մեր գրողներին մենք կարողանանք ներկայացնել նաեւ դրսում: Հեշտ չի, բայց քիչ-քիչ կարծես թե ինչ-որ նշաններ ցույց են տալիս, որ մենք երեւում ենք միջազգային գրքի շրջանառության մեջ: Դա լուրջ եւ ընդգրկուն աշխատանք է: Պետք է տվյալ երկիրը հետաքրքրվի մեր գրականությամբ, որոշակի ֆինանսավորում կատարի եւ տպագրի մեր հեղինակների գործերը:

– Իսկ եթե համեմատենք խորհրդային տարիների հետ: Ի՞նչ-որ փոփոխությունների ենթարկվել է:

– Համեմատության կարգով եթե ասեմ, խորհրդային շրջանում նույնպես մեր գրողներին ռուսերեն շատ էին թարգմանում, իսկ ռուսերենի միջոցով էլ այլ լեզուներով էին թարգմանում: Փաստորեն, ռուսերենը դառնում էր միջնորդ լեզու, որը ներկայացնում էր մեր հեղինակների գործերը: Եվ շատ-շատերն հենց այդպես հանրահայտ, ճանաչելի դարձան աշխարհին: Պետք է ասեմ, որ այսօր թարգմավում են այնպիսի հեղինակներ, որ խորհրդային շրջանում չեն թարգմանվել: Մեր օրերում թարգմանությունն ավելի համաժամանակյա, սինխրոմ է: Ինչը որ խորհրդային շրջանում սահմանափակ էր: Դու չէի կարող ուզածդ գրողին թարգմանել հայերեն, որովհետեւ գաղափարական խնդիրներ կային: Իսկ այս շրջանում այդ արգելանքը դուրս եկավ: Հիմա ում ուզում ես, կարող ես թարգմանել, եթե դու հեղինակային իրավունքը ձեռք ես բերել: Դա էլ շատ երկար գործ է: Պետք է ասեմ, որ հեշտ չի տրվում այդ թարգմանություն անելը: Ամեն անգամ պետք է համաձայնություններ լինեն, պայմանագրեր լինեն: Այն ժամանակ այդ ամենը պետությունն էր կարգավորում, իսկ հիմա հրատարակչություններն իրենք են կարգավորում: Որովհետեւ դրսի հեղինակները եւ պատվիրատու կազմակերպությունները աշխատում են հրատարակչությունների հետ: Այսօր Հայաստանում շատ լավ գրքեր են հրատարակվում, թարգմանվում, սակայն պակասել է ընթերցանությունը: Վերջին 30 տարիների ընթացքում նաեւ պակասել է ընթերցողների թիվը. իրենց դերն են խաղացել այստեղ նորագույն տեխնոլոգիաները, տեղեկատվությունը կարծես թե գրավում է գեղարվեստական ընթերցանության տիրույթը:

ՆՈՒՆԵ ԶԱՔԱՐՅԱՆ

Այս թեմայով Շուտով կիմանաք, ով եմ ես եւ ինչ եմ ինձնից ներկայացնում. Վահագն Մկրտչյան Բեմը լողավազանում, տոմսերը` սառույցի մեջ. ամառվա վերջին շաբաթը թեժ էր Եթե ո՛չ ԲԴԽ-ն, ո՛չ ԱԱԾ-ն, ապա ո՞վ է Փաշինյանին «հուշում» «Մեծ հավատաքննիչի» կերպարով հանդես գալը ոչ թե ուժի, այլ խորքային տագնապի դրսեվորում է․ Հայր Վաչե Մենք Սոսի հետ վաղուց խոսացել ենք ու որևէ խնդիր իրար հետ չունենք. Մհեր Մկրտչյան