Ռ. ՆԱԶԱՐՅԱՆՆ ԱՅԴՊԵՍ ԷԼ ԼՈՒՐՋ ՀԻՄՆԱՎՈՐՈՒՄՆԵՐ ՉՏՎԵՑ

Ռ. ՆԱԶԱՐՅԱՆՆ ԱՅԴՊԵՍ ԷԼ ԼՈՒՐՋ ՀԻՄՆԱՎՈՐՈՒՄՆԵՐ ՉՏՎԵՑ

Եվ այսպես, երեկ ՀՀ ԱԺ-ում Հայաստանի էներգետիկ ոլորտի ղեկավարության ու «Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր» (ՀԷՑ) ընկերության գլխավոր տնօրեն Եվգենի Բիբինի մասնակցությամբ տեղի ունեցավ հոսանքի թանկացման հետ կապված սպասված քննարկումը: Ճիշտ է, փակ ռեժիմով, սակայն որոշ դրվագներից կարելի է առնվազն նախնական պատկերացում կազմել, թե ինչ է սպասվում էլեկտրաէներգիայի սակագներին:

ՀՈՍԱՆՔԸ ԿԹԱՆԿԱՑՆԵՆ
Իհարկե, ՀԷՑ-ի տնօրենը քննարկումներն ավարտվելուն պես շտապեց, բառիս բուն իմաստով, փախչել լրագրողներից, թե չէ հաստատ ստիպված էր լինելու մի քանի «տհաճ» հարցերի պատասխանել, եւ կարող էր «անհարմար» վիճակ ստեղծվել: ՀՀ էներգետիկայի նախարար Երվանդ Զախարյանին նույնպես շրջանցենք, հաշվի առնելով, որ նա դեռ օրեր առաջ էր հրահանգի նմանվող իր կարծիքը հայտնել. «Էլեկտրաէներգիայի թանկացման հայտը հիմնավորված է: Այլ բան է սակագնի բարձրացման չափը»: Չնայած, երեւի թե, գլխի է ընկել այդ կիքսը ու հիմա «համեստորեն» փորձում է պատասխանատվությունը գցել տարիների ընթացքում բազում թուքումուրեր կերած Հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովի ու դրա նախագահ Ռոբերտ Նազարյանի վրա, թե հանձնաժողովն ուսումնասիրում է հարցն ու կասի իր կարծիքը:
Չնայած դրան, վերջին երկու տարվա ընթացքում երրորդ անգամ էլեկտրաէներգիայի սակագների թանկացման հարցը «ուսումնասիրող» հանձնաժողովի նախագահը` Ռ. Նազարյանը, իր հերթին արդեն իսկ համոզված է` սակագինը բարձրանալու է: Թե ինչքանով` «դեռ հաշվում են», ու եթե ոչ ՀԷՑ-ի պահանջած 17 դրամով, ապա «լավության կարգով» գոնե դրա մի կես չափով կթանկացնեն:
Միայն թե, այդպես էլ անհասկանալի է մնում, թե ինչի՞ համար, ի՞նչ բացատրություն կարող են այս անգամ դնել այդ թանկացման տակ: Նազարյանը որոշ ակնարկներ հնչեցրեց, թե դրամի փոխարժեքն է փոխվել. «2014թ.-ին, երբ սակագինը բարձրացվեց 10-12 տոկոսով, հաշվարկը արվել էր մեկ դոլարը 407,6 դրամ փոխարժեքով, իսկ հիմա այն հասել է 480-481 դրամի: Փոխարժեքն ազդել է միջուկային էներգիայի արժեքի վրա»: Ապա, որ. «2014թ. անբարենպաստ էր հիդրոէներգետիկայի համար»: Եվ այդպես շարունակ, բավականին աննշան պատճառներ, ավելի կոնկրետ` ընդամենը պատճառաբանություններ` ապագա թանկացումները «հիմնավորելու» համար:

ՈՒ ԱՍՈՒՄ ԷԻՆ, ԹԵ ԱՏՈՄԱԿԱՅԱՆԸ
ՊԱԿԱՍ Է ԱՐՏԱԴՐԵԼ
Համենայնդեպս, այն, որ Ռ. Նազարյանի այս պնդումները մեկ դրամով անգամ չպետք է անդրադառնային սակագների վրա, դժվար չէ կռահել: Այդ առումով նախ` եւս մեկ անգամ հիշեցնենք ուղիղ մեկ տարի առաջ նույն ԱԺ-ում կրկին հոսանքի գները թանկացնելու մասին քննարկումների ժամանակ Ռ. Նազարյանի ներկայացրած մի քանի մտքեր. «Հայաստանում էլեկտրաէներգիայի թանկացումը նպատակ ունի ծածկել ոլորտում առաջացած ֆինանսական ճեղքվածքը, որը կազմում է 17,9 մլրդ դրամ»: Ճեղքվածք, որը ըստ պարոն Նազարյանի, ուներ երկու պատճառ. «Ատոմակայանի մեկ բլոկը նախատեսվածից 88 օր ավելի ուշ միացավ ցանցին, որի հետեւանքով... ստիպված եղանք էժան էլեկտրաէներգիայի պահանջարկը լրացնել Հրազդանի ջէկ-ի արտադրած ավելի թանկ էլեկտրաէներգիայով»: Եվ երկրորդը՝ այդ տարին սակավաջուր է եղել եւ. «Որոտանի կասկադը ու Սեւան-Հրազդան կասկադը միասին մոտ 200 մլն կՎտ/ժ էլեկտրաէներգիա պակաս են արտադրել»: Եվ այդ բացատրությունների արդյունքում սակագինն այն ժամանակ մոտ 4 դրամով բարձրացրին: Բայց ինչքանո՞վ էր ռեալ պարոն Նազարյանի այն ժամանակվա ներկայացրած 17,9 մլրդ դրամ պարտքային կուտակումներն ու դա ատոմակայանի եւ հէկ-երի հետ կապելը: Ելնելով ներկայացված տրամաբանությունից, պետք է ընդունենք, որ անցած տարի ատոմակայանն ու հէկ-երը քիչ էլեկտրաէներգիա են փոխանցել համակարգին, իսկ ջէկ-երը` շատ: Ընդ որում, այդ 17,9 մլրդ դրամ կուտակումները պետք է որ առաջացած լինեին 2013թ. ընթացքում, հաշվի առնելով, որ հակառակ դեպքում նույն թվականին տեղի ունեցած թանկացման մեջ դրանք արդեն իսկ պետք է հաշվարկվեին: Մինչդեռ 2013թ. թանկացումը բացատրվում էր գազի թանկացմամբ եւ որոշ այլ համեմատաբար մանր գործոններով:

Բայց ահա պաշտոնական վիճակագրությունը նույն տարվա համար բոլորովին այլ բան է հուշում: Այսպես, ջէկ-երը 2013-ին 2012թ. համեմատ ոչ միայն չեն ավելացրել էլեկտրաէներգիայի արտադրությունը, այլ մի բան էլ 6,6 տոկոսով նվազեցրել են` (3 399,1 մլն կՎտ/ժ-ի փոխարեն 2013-ին արտադրել են 3 173,1 մլն կՎտ/ժ էլեկտրաէներգիա: ՀԷԿ-երը նույնպես իրենց ծավալը նվազեցրել են, մինչդեռ ատոմակայանը, որ պարոն Նազարյանի պատճառաբանությունների առանցքն էր, 2,1 տոկոսով ավելացրել է արտադրության ծավալը: Ավելի առաջ գնանք. 2014-ին 2013թ. համեմատ ջէկ-երը, ճիշտ է, 3,6 տոկոսով ավելացրին արտադրությունը, բայց նաեւ ատոմակայանն է 4,5 տոկոսի աճ ունեցել: Եվ վերջապես, ըստ ՀՀ էներգետիկայի եւ բնական պաշարների պաշտոնական տեղեկանքի, այս տարվա առաջին 4 ամիսներին անցած տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ` ատոմակայանը իր արտադրությունը մոտ 629 մլն կՎտ/ժ ավելացրել եւ հասցրել է մոտ 802,8 մլն կՎտ/ժ-ի: Եվ փոխարենը նույն այդ ամիսներին «էներգետիկ ճեղքվածքի» թիվ մեկ մեղադրյալ Հրազդանի ջէկ-ը իր թանկ արտադրությունը մոտ 351,6-ից նվազեցրել է մինչեւ 194,4 մլն կՎտ/ժ: Հանրագումարում այս ամբողջ ժամանակահատվածում ջէկ-երի եւ ատոմակայանի արտադրանքի բալանսը մշտապես աճել է վերջինիս օգտին: Այսինքն` թե ատոմակայանի այդ ո՞ր պարապուրդի արդյունքում է պարոն Նազարյանի ասած ֆինանսական ճեղքվածքը գոյացել, մնում է միայն գուշակել. պաշտոնական թվերը, համենայնդեպս, նման բան ցույց չեն տալիս: Առաջ ընկնելով նշենք նաեւ, որ պարբերաբար շրջանառվում է նաեւ վարկած, թե առհասարակ հանրապետության էներգետիկ բալանսում ջէկ-երի տեսակարար կշիռն ատոմակայանի համեմատ զգալիորեն աճել է: Ճիշտ է, սակայն այդ բալանսի մեջ է հաշվառվում նաեւ Երեւանի ջէկ-ը, որը հիմնականում աշխատում է Իրանից ներկրված գազի վերամշակմամբ ու էլեկտրաէներգիան ետ փոխանցելով: Իսկ երբ դա մի կողմ ենք թողնում, ապա ընդհանուր բալանսի մեջ Հրազդանի ջէկ-ին մնում է բավականին համեստ մասնաբաժին, որը չէր կարող երբեւիցե նման ցնցումային էֆեկտներ առաջացնել:
Լավ, ընդունենք, որ այն պարտքերի հարցում պարոն Նազարյանը ճիշտ էր: Սակայն փաստն այն է, որ անցած տարում Հայաստանում ՀԷՑ-ը վաճառել է մոտ 5,5 մլրդ կՎտ/ժ էլեկտրաէներգիա, որն անցած տարվա մոտ 4 դրամանոց թանկացման պարագայում առնվազն 20 մլրդ լրացուցիչ գումար պետք է բերեր, ու դրանից զատ, մի 2,5 մլրդ էլ հավելյալ հարկեր: Այսինքն` անցած տարվա ճեղքվածքը լիուլի փակվել է: Ու եթե սակագները նույնն էլ մնան, ապա հավելյալ մի 20 մլրդ էլ առաջիկա տարվա ընթացքում է առաջ գալու, որը բազմապատիկ անգամ գերազանցում է պարոն Նազարյանի պատճառաբանած փոխարժեքի փոփոխություններն ու միջուկային վառելիքի գները: Բայց չէ, դեռ մի բան էլ 17 դրամով հոսանքը թանկացնելու հայտ է ներկայացնում ու լուրջ-լուրջ քննարկում: Բայց չէ՞ որ այդ 17 մլրդ դրամը տարեկան կտրվածքով մոտավորապես 100 մլրդ դրամի չափ հավելյալ փող է բերելու: Գումարած դրան, անցած տարվա 4 դրամանոց թանկացումից սպասվող եկամուտները ու կստանանք 120 մլրդ հավելյալ գումար. աստղաբաշխական գումար, որը ՀՀ պետական բյուջեի մոտավորապես 10 տոկոսն է: Եվ դրանով մեկ տարի առաջ Նազարյանի ասած17,9 մլրդ դրամ ճեղքվա՞ծքն ենք փակելու...
Իսկ թե ինչո՞ւ է պարոն Նազարյանը մտածում այդ հսկայական փողերը ՀԷՑ-ին նվիրելու մասին, էներգետիկայի նախարար Երվանդ Զախարյանն էլ կողքից «պեչատում» է այդ գաղափարը, դեռ անդրադառնալու առիթ կունենանք:
ՔԵՐՈԲ ՍԱՐԳՍՅԱՆ