"ԵՎՐԱՍԻԱԿԱՆ ՄԻԱՍՆԱԿԱՆ ԱՐԺՈՒՅԹԻՆ ԱՆՑՈՒՄԸ ՀՆԱՐԱՎՈՐ Է ՄԻ ՔԱՆԻ ՏԱՐՈՒՑ"

"ԵՎՐԱՍԻԱԿԱՆ ՄԻԱՍՆԱԿԱՆ ԱՐԺՈՒՅԹԻՆ ԱՆՑՈՒՄԸ ՀՆԱՐԱՎՈՐ Է ՄԻ ՔԱՆԻ ՏԱՐՈՒՑ"

Այս օրերին աստիճանաբար ակտիվ քննարկումների թեմա է դառնում Եվրասիական միության միասնական փողի ստեղծման թեման: Եվ չնայած նրան, որ այս հարցով Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինիª ՌԴ Կենտրոնական բանկին եւ կառավարությանն ուղղված հանձնարարականով ընդամենը պետք է ուսումնասիրվեր միասնական արժույթի ստեղծման նպատակահարմարությունն ու հնարավորությունը, սակայն մեր ներքին քննարկումներում նույնիսկ մի շարք մասնագետներ արդեն հասել են այն մտքին, թե այսօր-վաղը նոր եվրասիական փողը կներդրվի, եւ այդ տեմպերով առաջ գնալու դեպքում չբացառենք, որ հնարավոր աղմուկը, ընդհուպ մինչեւ դրամի կայունության հետ կապված, խնդիրներ կարող է առաջացնել:

ՀՀ ԿԲ-Ն ԴԵՌ ՉԻ ԱՇԽԱՏՈՒՄ ՄԻԱՍՆԱԿԱՆ ԱՐԺՈՒՅԹԻ
ՈՒՂՂՈՒԹՅԱՄԲ

Բայց մինչ այդ ծայրահեղություններին հասնելը, հիշեցնենք, որ ՌԴ նախագահի հիշատակված հանձնարարականը նախատեսում է նաեւ ԵՏՄ անդամ պետությունների Կենտրոնական բանկերի հետ ուսումնասիրությունների անցկացում` մինչեւ այս տարվա սեպտեմբերի 1-ը: Ուստիեւ ՀՀ ԿԲ-ից փորձեցինք ճշտել, թե այդ ուղղությամբ աշխատանքներ սկսվե՞լ են, թե ոչ: ՀՀ ԿԲ տեղեկատվության եւ հասարակայնության հետ կապերի բաժնից ստացանք հետեւյալ պարզաբանումը. "ՀՀ Կենտրոնական բանկը այս պահին որեւէ ծրագիր չունի ու Եվրասիական տնտեսական միության շրջանակում որեւէ բանակցություն չի վարելª միասնական արժույթի անցնելու հարցով: ՌԴ նախագահի հանձնարարականը վերաբերում է միասնական արժույթի նպատակահարմարության ուսումնասիրմանը, իսկ ԵՏՄ անդամակցության շրջանակներում ստորագրված փաստաթղթերում այս հարցի հետ կապված որեւէ փաստաթուղթ գոյություն չունի":

"ՄԻԱՍՆԱԿԱՆ ԱՐԺՈՒՅԹԻՆ ԱՆՑՈՒՄԸ ԺԱՄԱՆԱԿԱՎՐԵՊ Է"

Այդ դեպքում ե՞րբ կարող ենք ունենալ միասնական արժույթ եւ ի՞նչ կտա դա մեզ: Այս հարցերի շուրջ մեր առաջին զրուցակիցը ՀՀ ԱԺ ֆինանսավարկային եւ բյուջետային հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ, ՀՀԿ խմբակցության պտգամավոր ԽՈՍՐՈՎ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆՆ էր, ով մասնավորապես ասաց.
- Եվրասիական տնտեսական միության շրջանակներում միասնական արժութային համակարգի անցումը առայժմ ժամանակավրեպ է: Այն պարզ պատճառով, որ ԵՏՄ-ի շրջանակներում անդամ երկրների տնտեսությունները,  ըստ էության, դեռեւս փոխադարձ ինտեգրված չեն, միմյանց փոխլրացնող չեն: Այսօր ներմիութենական կոոպերացիան, ըստ էության, զրո մակարդակի վրա է, եւ այդ պայմաններում խոսել մեկ միասնական արժութային համակարգ ստեղծելու մասին, ես կարծում եմ, դեռ շատ վաղ է: Չմոռանանք, որ Եվրամիությունը իր միասնական արժույթին` եվրոյին, հասավ 45-50 տարվա ընթացքում:
Նման անցումը ոչ միայն կայուն ֆինանսական միջոցների առկայություն է ենթադրում կամ կայուն ֆինանսաբյուջետային քաղաքականություն վարելու ունակություն, ավանդույթ եւ փոխադարձ վստահություն, այլեւ ներմիութենական անհրաժեշտ կոպերացիայի, տնտեսական խոր կապերի առկայություն, որը Եվրասիական տնտեսական միության շրջանակներում օբյեկտիվ պատճառներով դեռեւս գոյություն չունի: Այսօր մեր տնտեսությունը որեւէ կերպ կախված չէ Ղազախստանի, Բելառուսի տնտեսությունից եւ հակառակը: Կան միայն երկկողմանի թույլ հարաբերություններ: ԵՏՄ-ի շրջանակներում դեռեւս նույնիսկ ներքին առեւտրաշրջանառությունը գործող արժույթներով իրականացնելու խնդիրը լուծված չէ, թեպետ հանուն արդարության պետք է ասեմ, որ ՌԴ-ն բավականին ինտենսիվ բանակցություններ է վարում նաեւ իր այլ գործընկերների` Վրաստանի եւ Իրանի հետ, ու եթե չեմ սխալվում, Իրանի հետ արդեն գործարքները կնքվում են սեփական արժույթներով: Ամեն դեպքում, մեկ միասնական արժութային համակարգի անցնելը դեռ վաղ է:  

"ԿԱՐԵՎՈՐ ՉԷ, ԹԵ ՄԻԱՍՆԱԿԱՆ ԱՐԺՈՒՅԹԻՆ ԻՆՉ ԱՆՈՒՆ ԿԴՆԵՆՔ"

Տնտեսագետ ՎԱՐԴԱՆ ԲՈՍՏԱՆՋՅԱՆՆ էլ անդրադառնալով մեկ միասնական արժույթ ունենալու հեռանկարին` ասաց.
- Առհասարակ ցանկացած տնտեսական միության արդյունավետ գործելու խնդիրներից մեկը միասնական արժույթ ունենալն է. դա բնորոշ գիծ է բոլոր տնտեսական միություններին, բայց, ինչ խոսք, կարող է նաեւ չլինել: Հիմա ԵՏՄ-ի կտրվածքով. ՌԴ-ն, որպես միության ձեւավորման առումով առաջատար երկիր, առաջարկել է, որպեսզի ԿԲ-ները քննարկեն այդ հեռանկարը: Եթե այդպիսի միասնական արժույթ լինի, ապա ես հակված եմ մտածելու, որ ՀՀ -ն դրանից հաստատ բացասական որեւէ բան չի ունենա: Իհարկեª որոշ վերլուծաբաններ հայտարարում են, որ միասնական արժութային համակարգի անցումը մեր ինքնորոշության, ինքնիշխանության մասնակի կորուստ է: Բայց նման հայտարարություններ անողները շատ լավ գիտեն, որ ընդհանուր գործունեության արդյունավետությունը կոմպենսացնում է այդ, այսպես կոչված, ինքնուրույնության որոշակի կորուստը: Ամեն դեպքումª մեկ միասնական արժույթի անցնելու հեռանկարները դեռ այդքան առարկայական եւ այդքան հստակ չեն, որովհետեւ ԵՏՄ-ն, անկախ այն հանգամանքից, որ 2015 թվականի հունվարի մեկից համարվում է գործող կառույց, այնուամենայնիվ դեռ գտնվում է ձեւավորման փուլում, ունի որոշակի խոցելի տեղեր, եւ պայմանավորված վերոնշյալ հանգամանքներով, բնականաբար, միասնական արժույթի անցնելու հետ կապված եւս կլինեն դժվարություններ: Մինչեւ անգամ կա հավանականություն, որ միասնական արժույթ չի ձեւավորվի, թեեւ բոլոր տնտեսական միություններում էլ նման արժույթ ձեւավորելու հավանականությունը բավականաչափ մեծ է, եւ, որպես կանոն, նման համակարգը բավականին նորմալ աշխատում է: Մասնավորապեսª Եվրամիությունում: Այնուհանդերձ կարծում եմ, որ ԵՏՄ-ում առաջիկա տարիներին դա չի կարող լինել, քանի որ ընդհանրապես դրամաշրջանառությունը ենթադրում եւ պահանջում է բազմաթիվ  հարաբերությունների կարգավորում: Բայց եթե այդ հեռանկարը լինի ցանկալի ԵՏՄ անդամ բոլոր երկրների համար, մեկ էª միասնական արժույթին անցումը հնարավոր է մի քանի տարուց:
- Սակայն կան խոսակցություններ, որ արդեն գալիք տարեսկզբից այդ արժույթը կլինի: Անգամ տարբեր անուններ են տրվումª եվրասիական ռուբլի, եվրազ եւ այլն:
- Միասնական արժույթ ձեւավորվելուց հետո էական նշանակություն չի ունենա, թե ինչ անուն կդնենք` դրամ, ռուբլի կամ ուրիշ բան: Նման արժույթը պարզապես միջոց է` ընդհանուր տնտեսական շրջանառությունը իրականացնելու եւ ֆինանսական համակարգի փոխկապակցված գործունեության համար:

ԻԼՈՆԱ ԱԶԱՐՅԱՆ