"ԴՈԼԱՐԱՅԻՆ ԽԱՂԵՐԻ" ՀԵՏԵՎԱՆՔՆԵՐԸ ԴԵՌ ԵՐԿԱՐ ԿԶԳԱՆՔ

"ԴՈԼԱՐԱՅԻՆ ԽԱՂԵՐԻ" ՀԵՏԵՎԱՆՔՆԵՐԸ ԴԵՌ ԵՐԿԱՐ ԿԶԳԱՆՔ

ՀՀ Կենտրոնական բանկը օրերս ներկայացրեց իր պատկերացումներն այս տարի հայաստանյան տնտեսական որոշակի ցուցանիշների եւ այդ թվումª սպասվող գնաճի մասին: Իհարկեª արդեն պարապ զբաղմունք է դարձել մեր ԿԲ-ի "մարգարեություններին" ուշադրություն դարձնելը, հաշվի առնելով թեկուզեւ այն փաստը, թե նույն կառույցի "երաշխավորմամբ"` ինչ ցուցանիշներ են դրված այս տարվա հայաստանյան բյուջեի հիմքում ¥մասնավորապես, որ պետք է ունենայինք 415 դրամի շրջանակներում դոլարի փոխարժեք¤ եւ իրական ցուցանիշները:

ՍԵՓԱԿԱՆ ԱՉՔԻ ԳԵՐԱՆԸ
ԹՈՂԱԾ...

Բայց մյուս կողմից էլª իր այս կանխատեսումների հետ մեկտեղ, ԿԲ-ն եւս մեկ անգամ փորձում է հետադարձ հայացք գցել անցած տարեվերջի փոխարժեքային ե՛ւ թռիչքների, ե՛ւ դրանից առաջ եկած գերթանկացումներին, եւ դրանից ելնելով էլª արդեն հետաքրքիր կլինի ուշադրություն դարձնել այս տարվա մասին կանխատեսումներին: Հիշեցնենք, որ անցած տարեվերջին, երբ փոխարժեքային թռիչքներն ու դրանից բխող թանկացումները Հայաստանում արդեն գագաթնակետին էին հասնում, ԿԲ-ն միայն ակնարկում էր, թե դրամի արժեզրկումը պետք է կապել ինչ-ինչ արտաքին գործոնների հետ, եւ դրա տակ դժվար չէր տեսնել ակնարկ, թե ռուբլին նվազում է, եւ այդ միտումը փոխանցվել է Հայաստան: Եվ հիմա էլ ավելի հստակ են խոսում այդ մասին. "Պայմանավորված տարեվերջին արտարժութային հոսքերի կտրուկ նվազման եւ ռուսական ռուբլու արժեզրկման ազդեցությամբ` դրամի արժեզրկման ու գնաճային միջավայրի ընդլայնման դրսեւորումներով...":
Ավելի հասկանալի ասածª Ռուսաստանից սկսել է քիչ դոլար գալ, դա մեր ներքին շուկայում նվազեցրել է դոլարային ծավալը ու հանգեցրել դրա փոխարժեքի աճի եւ թանկացումների: Բայց չէ՞ որ ԿԲ-ն նաեւ պնդում է, թե. "ՀՀ հիմնական գործընկեր երկրներում 2014 թվականի չորրորդ եռամսյակում... հումքային եւ պարենային ապրանքների միջազգային շուկաներում դիտվել են սպասվածից ավելի գնանկումային զարգացումներ": Չէ՞ որ "միջազգային շուկաներում" չսպասված այդ "ավելի" գնանկման արդյունքում նույն ապրանքի ներկրման համար Հայաստանից պետք է ավելի քիչ արտարժույթ դուս գար: Գումարենք դրան, որ անցած տարվա նոյեմբեր-դեկտեմբերին ԿԲ-ն ինտերվենցիայի տեսքով զգալի քանակությամբ արտարժույթ ¥ավելի քան 200 միլիոն դոլար, տե՛ս աղյուսակը¤ ներարկեց մեր ներքին շուկա: Սրանից զատ, մեկ գործոն էլ աչքաթող չանենք. անցած տարվա կեսից Ռուսաստանը Հայաստանին նավթամթերք է վաճառում` առանց արտահանման 30 տոկոսանոց մաքսատուրքի, ինչը եւս նկատելիորեն նվազեցնում է արտարժույթի հոսքը: Այս վերջին երեք ¥եւ ոչ միայն¤ գործոնները պետք է ավելի շատ դոլար պահեին Հայաստանում, քան Ռուսաստանից ստացվող տրանսֆերտների անկումն էր, ինչը դժվար չէ հիմնավորել: Դա էլ ենթադրում է, որ երկրի ներսում պետք է լիներ դոլարային զանգվածի աճ, ինչը պետք է բերեր դրամի փոխարժեքի աճի եւ ոչ թե նման անկումների:
Այսպիսովª առնվազն տարօրինակ է, որ այսքան համառորեն փորձում են դրամի այն գերարժեզրկման հիմնական պատճառ սարքել ռուբլու անկումը: Բայց դրամի գերարժեզրկումը փաստ է, այսինքնª եղել է նաեւ այլ գործոն կամ գործոններ, որոնք էականորեն նվազեցրել են երկրի ներսում դոլարային զանգվածըª դրանով առաջ բերելով դրա փոխարժեքի թռիչք: Եվ ահա ԿԲ-ում մեկ շատ ուշագրավ փաստ է հիշեցնում. "ԿԲ-ն... մասնավորապեսª նոյեմբերի վերջից բարձրացվել է լոմբարդային ռեպոյի տոկոսադրույքը (8.25-իցª 21.0%), այնուհետեւ դեկտեմբերի կեսից բարձրացվել է արտարժույթով ներգրավված միջոցների դիմաց պարտադիր պահուստավորման նորման (12.0-իցª 24.0%)...":
Իսկ ի՞նչ պետք է անեն բանկերը, եթե միանգամից արտարժույթով ներգրավված միջոցների դիմաց պարտադիր պահուստավորման նորման ¥այդ պահուստավորումն ունի դրամային տեսք¤ 12.0-ից հասցվում է 24.0 տոկոսի. բնականաբար, պետք է շուկայի հաշվին միանգամից կրկնապատկեին իրենց ունեցած դրամը: Այսինքնª վաճառեին կուտակած ¥այդ թվումª ԿԲ-ից ներգրավված¤ դոլարային զանգվածը: Հենց դա էր, որ մի գիշերում կարգի բերեց փոխարժեքի շուկանª միաժամանակ վկայելով, որ փոխարժեքային այդ թռիչքների հիմնական պատճառը բանկերի կողմից դոլարի արհեստական կուտակումն էր, որը ԿԲ-ն չէր տեսնում կամ չտեսնելու էր տալիս:

ԲԱՆԿԵՐԸª ԷԼԻ ՈՐՊԵՍ ԱՐԳԵԼԱԿ

Չնայածª սա նոր բան չէ: Պարզապես, այս իրավիճակի ֆոնին անցնենք այս տարվա համար ԿԲ-ի տնտեսական կանխատեսումներին: Այստեղ է, որ մի կողմից ԿԲ-ն ընդունում է, որ այս տարի. "Արտաքին պահանջարկի կողմից եւ հիմնական հումքային ու պարենային ապրանքների միջազգային շուկաներից էական գնաճային ճնշումներ չեն սպասվում": Բայց նաեւ, որ կունենանք բավականին բարձր գնաճª "4%+1.5 տոկոսային կետ` թույլատրելի միջակայքի վերին հատվածում": Դրա հետ մեկտեղª "տնտեսական աճը 2015 թ.-ին գնահատվում է 0.4-2.0% միջակայքում"ª դրանից բխող բոլոր հետեւանքներով հանդերձ: Եվ ահա, վերադառնալով փոխարժեքի աճի պատմությանը, նկատենք նաեւ, որ այդ փուլում ԿԲ-ի "արմատական" քայլերից էին նաեւ դեռ նոյեմբերի կեսերին 6.75 տոկոսի սահմաններում գտնվող վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը փետրվարի սկզբներին 10,5 տոկոսի հասցնելու քայլը: Դա, իհարկե, ներկայիս "ծանր" գնաճային միտումները մեղմելու միգուցեեւ ստիպված քայլ էր: Բայց նման գերբարձր տոկոսադրույքը մյուս կողմից էլ ուղղակի ջարդում է տնտեսական ամեն մի աճի հնարավորություն: Եվ դրա արդյունքում է, որ անգամ ամենալավատեսական սցենարով ԿԲ-ն այս տարի 2 տոկոսից ավել տնտեսական աճ չի կանխատեսում:
Այսպիսովª մնում է ֆիքսել, որ մասնավորապես հայաստանյան բանկերի անցած տարեվերջյան "դոլարային խաղերի" եւ ԿԲ-ի "կուրության" արդյունքում ողջ տարվա ընթացքում ունենալու ենք հնարավորինս բարձր գնաճ եւ հնարավորինս ցածր տնտեսական աճ: Հետո էլ իրենց վատ են զգում, երբ պնդում ենք, որ հայաստանյան բանկերը դարձել են մեր տնտեսության զարգացման հիմնական արգելակներից մեկը:

ՔԵՐՈԲ ՍԱՐԳՍՅԱՆ