ՀԱՅՈՑ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ԱՀԱՍԱՐՍՈՒՌ ԴԵՊՔԵՐԸ`«ՄԵԾ ՄԱՄԻՍ ՀՈՒՇԵՐ» -ՈՒՄ

ՀԱՅՈՑ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ԱՀԱՍԱՐՍՈՒՌ ԴԵՊՔԵՐԸ `«ՄԵԾ ՄԱՄԻՍ ՀՈՒՇԵՐ» -ՈՒՄ

Արեւմտյան Հայաստանի Էրզրում նահանգից Հայաստան գաղթած մի ամբողջ գերդաստանի պատմություն է ամփոփված ՀԵՐԻՔՆԱԶ ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆԻ «Մեծ մամիս հուշերը» գրքում, որը նվիրված է Ցեղասպանության զոհերի հիշատակին: Գիրքը գրվել է իրական փաստերի հիման վրա, սակայն հեղինակի խոսքով այն գեղարվեստական  է:

1915 թվականի Հայոց ցեղասպանության ահասարսուռ դեպքերը  Փամբուղ Գրիգորյանն իր կյանքի 90 տարիների ընթացքում այդպես էլ չկարողացավ մոռանալ: Գաղթի ճանապարհին կորցրեց ամբողջ գերդաստանին, փրկել հաջողվեց միայն 6-ամյա դստերը`Աղավնիին. «Իմ մանկության տարիներին 1915 թվականի ջարդերի մասին  լսել եմ  մեծ մամիցս: Այդ պատմությունները մեկ առ մեկ գրի էի առնում, որպեսզի մի օր ներկայացնեմ հանրությանը: Մինչեւ իր կյանքի վերջը մեծ մամս պնդում էր, որ ջարդերից  կարողացել են փրկվել միայն աստվածային հրաշքի շնորհիվ»,-ասում  Հ. Կարապետյանը:

Էրզրումի վրա թուրքերը հարձակվել են գիշերով, երբ մարդիկ քնած են եղել: Գրիգորյանների տանը եղել են ընտանիքի 32 անդամները`միայն կանայք եւ երեխաներ, իսկ հայ տղամարդիկ արդեն բանտակված էին: Ընտանիքի անդամները միայն սայլում տեղավորվելուց հետո են տեսել, որ թուրքերը շրջափակել են տունը. «Մի կերպ հաջողվում է դուրս գալ շրջափակումից, բայց այն ինչ մեծ մամես տեսել է Էրզրումի փողոցներում, երբեք չմոռացավ`մոխիր դարձած դիակներ, արյան հեղեղ, կիսախելագար մարդիկ: Ահա այդքանից հետո էլ Թուրքիան դեռ ժխտում է այն ինչի հեղինակը դարձավ 1915 թվականին»,- ընդգծում է Հերիքնազ Կարապետյանը: Այս ամբողջ պատմությունը Փամբուղ Գրիգորյանը շատ դժվարությամբ է պատմել թոռնուհուն, քանի որ ջարդի օրերից ամեն մի դրվագ պատմելիս այն կրկին վերապրել է. «Գաղթի ճանապարհին  տատիկս իր հետ բերում է  նաեւ Մշո Առեքելոց եկեղեցու մեծ խաչը, որն այսօր գտնվում է Կոտայքի մարզի Սոլակ գյուղում»:

«Իրավունքի» հետ զրույցում տիկին Կարապետյանը փաստում է, որ մեկ գրքում հնարավոր չէր ամփոփել ամբողջ գերդաստանի պատմությունը, սակայն գրքի խմբագրի`Կարապետ Կարապետյանի հետ որոշել են առայժմ տպագրել միայն գրքի սեղմ տարբերակը, որպեսզի ընթերցելը հեշտ լինի:

Ըստ գրքի խմբագրի` «Մեծ մամիս  հուշերը» 1915 թվականի ջարդերից փրկված միայն մեկ ընտանիքի ողբերգական պատմությունն է, որը ընթերցելու ընթացքում դժվար է զսպել արցունքները: Գիրքը արդեն տպագրվել է անգլերեն եւ ռուսերեն լեզուներով.«Մենք ցանկանում ենք, որ գիրքը հասանելի լինի նաեւ սփյուռքում, որպեսզի հայերից բացի այն ընթերցեն  օտարները եւս `հասկանալու համար, թե իրականում ինչ է տեղի ունեցել 1915 թվականին»,- ավելացրեց Կ. Կարապետյանը:

Նշենք, որ գիրքն արդեն վաճառվում է Երեւանի մի քանի գրախանութներում:

ԶՎԱՐԹ ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ