ԹՈՒՐՔԱԳԵՏ. «ՀԱՅՈՑ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ԳՈՐԾԸՆԹԱՑԻՑ ԳՐԱՆՏԱԿԵՐՆԵՐԸ ՓՈՐՁՈՒՄ ԵՆ ՇԱԳԱՆԱԿՆԵՐ ՀԱՆԵԼ»

ԹՈՒՐՔԱԳԵՏ. «ՀԱՅՈՑ  ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ԳՈՐԾԸՆԹԱՑԻՑ  ԳՐԱՆՏԱԿԵՐՆԵՐԸ ՓՈՐՁՈՒՄ ԵՆ ՇԱԳԱՆԱԿՆԵՐ ՀԱՆԵԼ»

Հայոց ցեղասպանության կազմակերպիչներից` երիտթուրքական իշխանության պարագլուխներից մեկի`Ջեմալ փաշայի թոռը` Հասան Ջեմալը, վերջերս հյուրընկալվել էր «Սիվիլիթաս» հիմնադրամում եւ  հերթական անգամ փորձել սրբագրել  իր պապի ու նրա զինակիցների հանցագործությունը: Մասնավորապես, Հասան Ջեմալ կոչեցյալը  «Նեմեսիս» հայ վրիժառուների խմբին որակել է որպես ահաբեկիչներ, իսկ շատ հարցեր էլ ԵՊՀ արեւելագիտության ֆակուլտետի ուսանողների հետ հանդիպելիս թողել անպատասխան:

«Իրավունքի» հետ զրույցում թուրքագետ Ռուբեն Մելքոնյանը, ով  Հասան Ջեմալի`«1915. Հայոց ցեղասպանություն» գրքի թարգմանիչն է, ասաց, որ Հայաստանում  Հասան Ջեմալի  գտնվելու առթիը  նրա գրքի շնորհանդեսն էր: «Ճիշտ պետք էր ներկայացնել  այդ գրքի դրականն  ու բացասականը, որից կարող էինք մենք օգտվել: Կարող էինք ցույց տալ, որ ոճրագործի թոռը նման էվոլյուցիա է ապրել, բայց մեր բոլոր ջանքերը տանել այդ գործընթացը ռացիոնալ  ու օբյեկտիվ հունով սակայն որոշ ուժեր խոչընդոտեցին դրան»,- ասաց Մելքոնյանը:

Թուրքագետի խոսքով` գիրքը հայերեն թարգմանվել էր  գիտականորեն, այսինքն` տողակատերով ու ծանուցումներով ընթերցողին որոշ փաստերի մասին տեղեկացնել: «Հրանտ Դինք» հիմնադրամը միջամտեց այս գործին, քանի որ Հասան Ջեմալը այդ հիմնադրամին  էր տվել գրքի հեղինակային իրավունքները: «Հիմնադրամը   որոշակի պայմաններ  առաջ քաշեց նախ պնդեց, որ գիրքը տպվի Ստամբուլում, հետո իրենց խոստումը դրժեցին, ու գիրքը տպագրվեց Երեւանում: Երկրորդ` պնդեցին թարգմանության վերջնական  տեքստը տան իրենց: Սրբագրումների ժամանակ դուրս բերվեցին իմ կողմից գրքում ներառված մի շարք բացատրություններ` հայկական տեսակետները արտահայտող գրություններ: Գրքում Հասան Ջեմալը  գրում է, որ հայերը գրավել ու  օկուպացրել են Ադրբեջանի տասը տոկոսը` Ղարաբաղը: Ես բացատրել էի, որ  սա հակասում է պատմական իրողությանը: Սակայն առանց ինձ տեղյակ պահելու`«Հրանտ Դինքը» հիմնադրամը հանել է այդ բացատրությունը` պատճառաբանելով, որ այն  իբր  կխոչընդոտի հայ-թուրքական երկխոսությանը: Ինձ անգամ արգելեցին գրքի համար առաջաբան գրել»,- մանրամասնում է  թուրքագետը:

Ռուբեն Մելքոնյանի խոսքով` «Հրանտ Դինք» հիմնադրամը  Հասան Ջեմալի գրքի ներկայացումն ու նրա հյուրընկալվելը  Հայաստանում  կազմակերպելու համար համագործակցել է «Սիվիլթաս» հիմնադրամի հետ: Այդ երկու հիմնադրամները ստացել են  արեւմտյան գրանտսներ, որոնք ծառայեցնում են հայ-թուրքական հարաբերությունների  իմիտացիա ստեղծելու  համար: Այս գործընթացում ակտիվ մասնակցում են նաեւ արեւմտյան երկրների, այդ թվում նաեւ Ֆրանսիայի դեսպանատունը:

ԵՊՀ արեւելագիտության փոխդեկանի համար ցավալին այն է, որ ինքը հերթական անգամ բախվել է  մեր ներքին թուրքի հետ. «Իմ դեմ պայքարում էին ոչ թե թուրքեր, այլ պոլսահայեր, «Հրանտ Դինք» հիմնադրամի ներկայացուցիչներ, Դինքի ընտանիքի անդամներ: Իսկ ամենամեծ հակասությունն այն է, որ ժողովրդավարություև քարոզող արեւմտյան ուժերը գրքի  շնորհանդեսի ժամանակ խոսքի ազատությունը  ոտնահարվեց`թույլ չտրվեց որեւէ հարց տալ: Հայոց ցեղասպանության 100-ամյակին ընդառաջ` մենք բախվում ենք մի նոր խնդրի`  գրանտակերների մի մեծ բանակ  փորձում է շագանակներ հանել ցեղասպանության գործընթացից»:

Մյուս  ցավալի խնդիրը, ըստ Մելքոնյանի, այն է, որ Հրանտ Դինքի անունն օգտագործվում է  թուրքական քարոզչություն  ու նպատակներ իրագործելու համար: «Հրանտ Դինք հիմնադրամի ջանքերով հրապարակված  շատ ձեռնարկներ  հայանպաստ չեն, ավելին` գրանտակեր ՀԿ-ների նման  գործելաոճը վտանգավոր մեսջիներ է պարունակում` Հայոց ցեղասպանության հարցը պահել  բարոյական  հարթության վրա եւ  բավարարվել  զգացմունքային հաղթանակներով: Այսինքն` ինչ-որ մեկը արտասանեց Հայոց ցեղասպանություն բառակապակցությունը, մենք պետք է դրանով բավարարվենք: Իսկ երբ խոսքը վերաբերում է փոխհատուցմանն ու պահանջատիրությանը, դա ընկալվում է որպես ազգայնամոլություն»,- եզրափակեց Մելքոնյանը:

ՍՈՆԱ ԴԱՎԹՅԱՆ