ԼԱՐԻՍԱ ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ. «ՀՀՇ-Ի ՂԵԿԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆԸ ՄԵԾ ԿԱՍԿԱԾԱՄՏՈՒԹՅԱՄԲ ԷՐ ՎԵՐԱԲԵՐՎՈՒՄ ԴԵԿՏԵՄԲԵՐԻ ՄԵԿԻ ՈՐՈՇՄԱ

ԼԱՐԻՍԱ ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ. «ՀՀՇ-Ի ՂԵԿԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆԸ ՄԵԾ ԿԱՍԿԱԾԱՄՏՈՒԹՅԱՄԲ ԷՐ ՎԵՐԱԲԵՐՎՈՒՄ ԴԵԿՏԵՄԲԵՐԻ ՄԵԿԻ ՈՐՈՇՄԱՆԸ»

1989 թ-ի դեկտեմբերի 1-ին կայացվեց Հայաստանի ԽՍՀ-ի եւ ԼՂ-ի վերամիավորման մասին որոշում, որին  այդ տարիներին կողմնակից էր մարդու իրավունքների առաջին պաշտպան, «Ընդդեմ իրավական կամայականություն»   ՀԿ-ի նախագահ, նախկին պատգամավոր Լարիսա Ալավերդյանը: «Իրավունքի» հետ զրույցում  տիկին Ալավերդյանը  25 տարի անց  գնահատելով որոշման կարեւորությունը, նախ հիշեցրեց. «Դեկտեմբերի մեկի  իրավիճակը քչերն են հիշում: Իրավիճակն այնպիսին էր,  որ ԽՍՀՄ-ի օրոք տեղի էր ունենում էթնիկական  աննախադեպ զտումներ Ադրբեջանում, որի մասին  այսօր  փորձում է մոռանալ Բաքուն եւ, երբեմն նույնիսկ մենք  չենք հիշում դրանց մասին: 1989 թ-ի աշնանը մենք ունեցել ենք 300.000  հայ փախստական»:

Այս իրավիճակից դուրս գալու համար, ըստ Լարիսա Ալավերդյանի, թե´ Հայաստանը, թե´ Արցախը պետք է ելքեր գտնեին  ոչ թե ԽՍՀՄ-ի սահմանադրության, այլ միջազգային իրավունքի  չափանիշներին  համապատասխան: «Արցախի ու Հայաստանի ԽՍՀ-ի հարցով այդ ժամանակ զբաղվել է ՍԻՄ կուսակցությունը: Ես ջատագովն էի այն բանի, որ ՍԻՄ-ի ներկայացուցիչները մի փոքր խմբով գնան Արցախ, հանդիպեն Վաչագան Գրիգորյանի հետ: Հայաստանի գերագույն խորհրդին մինչ դեկտեմբերի մեկի որոշումը դիմել էր ԼՂՀ-ը միավորման համար: Իսկ Ադրբեջանը չէր համաձայնել ԼՂՀ-ի իր կազմից դուրս գալուն»,- հիշում է մարդու իրավունքների առաջին պաշտպանը:

-Տիկին Ալավերդյան, անկախ Հայաստանի առաջին իշխանությունն ի դեմս   ՀՀ առաջին նախագահ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի  կարողացավ ճիշտ օգտագործել դեկտեմբերի մեկի որոշումը որպես դիվանագիտական հաղթաթուղթ:

-Ի սկզբանե ՀՀՇ-ի ղեկավարությունը մեծ կասկածամտությամբ էր վերաբերվում այդ որոշմանը, անգամ հնչեցվել  էր մի միտք , որ Ադրբեջանը այդ որոշումը կհամարի ագրեսիայի դրսեւորում: Հետագայում`1990 թ-ից հետո, ինչքան  հիշում եմ, ՀՀՇ-ի կարկառուն որոշ դեմքեր  կարծում էին` պետք է չեղյալ համարել այն:  Մինչեւ անգամ, եթե չեմ սխալվում, որոշումն ընդունելու տարիներին, հայտարարվում էր` Հայաստանը չպետք է ստորագրի միջազգային որեւէ փաստաթուղթ, եթե չկա Արցախի համաձայնությունը:

-Այսօր ունենք  չճանաչված  Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն, ունենք ԼՂ հակամարտության խնդիր, որի լուծման բանալին ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի ձեռքում է: 25 տարի անց, եթե գնահատելու լինեք,  մեզ համար ձեռնտո՞ւ է  այս իրավիճակը, թե՞,այնուամենայնիվ, վերամիավորման ճանապարհը ճիշտ կլիներ:

-Միացումը կբերեր ավելի մեծ վտանգներ, որոնք մենք այսօր տեսնում ենք Ռուսաստան-Ղրիմ հարաբերություններում: ԼՂՀ-ի անկախության ճանապարհն ավելի անխոցելի ու պաշտպանված դիրք է, քան եթե գնայինք վերամիավորման ճանապարհով: Թեւ   Լեոնիդ Ազգալդյանը ճիշտ է ասել, որ «Արցախը  Հայաստան է ու վերջ»,  բայց  մեզ չի խանգարում ու  դրական    գործոն է, երբ մենք ասում ենք, որ Հայաստանը երկու պետական միավորումներով ճանաչված ՀՀ-ով ու չճանաչված ԼՂ-ով  է հանդես գալիս:

-Փաստորեն, Դուք, այդ տարիներին կողմ լինելով Արցախի անկախության ճանաչմանը,  ճիշտ եք համարում վերամիավորման ուղիով չընթանալը:

-Այո: ես կողմնակից էի, քանի որ բացի ժողովրդի միասնականությունից` անհրաժեշտ էր նաեւ քաղաքական տարբեր էլիտաների միասնությունը: Երբ  հիմա  տեսնում եմ, թե ինչպես են վերաբերվում Ռուսաստան-Ղրիմ հարաբերություններին, կարծում եմ, որ ԼՂ-ի անկախության ճանապարհով ընթանալը վնասակար չէ:

-Դեկտեմբերի մեկի որոշումը,որպես դիվանագիտական հաղթաթուղթ այսօր կարո՞ղ ենք օգտագործել:

-Միջազգային իրավունքի այն դաշտը, որը վերաբերում է նույն ժողովրդի երկու մասերի վերամիավորմանը, մինչեւ վերջ մշակված չէ թե´ իրավական, թե´ քաղաքական տեսակետից: Կարծում եմ այսօրվա վիճակն անվտանգության տեսանկյունից ավելի ձեռնտու է:

ՍՈՆԱ ԴԱՎԹՅԱՆ