ՈՐՔԱՆՈ՞Վ ԵՆ ԱՐԴԱՐ ՀԱՅԱՍՏԱՆՈՒՄ ՎԱՌԵԼԻՔԻ ԳՆԵՐԸ

ՈՐՔԱՆՈ՞Վ ԵՆ ԱՐԴԱՐ ՀԱՅԱՍՏԱՆՈՒՄ ՎԱՌԵԼԻՔԻ ԳՆԵՐԸ

Գաղտնիք չէ, որ վերջին ամիսներին նավթի գներն աշխարհում շեշտակի կերպով նվազեցին եւ դեռ շարունակում են նվազել: Դա բացատրող տարբեր տեսություններ կան, քիչ չեն նաեւ մեկնաբանությունները, թե այդ անկումն ինչպես է ազդել նավթամթերքների գների վրա կամ նավթային պետությունների...
Իսկ ահա Հայաստանին նավթի համաշխարհային գները հետաքրքրում են միայն մեկ տեսանկյունից. դա ինչպես է անդրադառնում բենզինի եւ դիզելային վառելիքի համաշխարհային, ապաª մեր տեղական գների վրա: Վերջերս անդրադառնալով այս թեմային` ուշադրություն էինք հրավիրել այն հանգամանքի վրա, որ նախª աշխարհում բենզինի ¥կենտրոնանանք այս ապրանքային շուկայի վրա` նկատելով, որ մոտավորապես նույն դինամիկան էլ դիզվառելիքի շուկայում է¤ եւ նավթի գների անկումը համապատասխան չեն. բենզինի գներն ավելի դանդաղ են նվազում, ինչն իր բացատրություններն ունի: Դրանից զատ էլª վերջին մեկ-երկու ամիսներին բենզինի գնի որոշակի անկում կա ¥եւ շարունակվող¤ նաեւ ներհայաստանյան շուկայում: Իհարկեª ոչ արտաքին շուկաներին խստիվ համապատասխան, բայց դա էլ իր օբյեկտիվ պատճառներն ունի. մինչեւ հերթական խմբաքանակը որոշակի գնով ձեռք է բերվում դրսում, հասցվում է Հայաստան եւ հանվում վաճառքի, դրսում արդեն գինը հասցնում է նորից նվազել:
Ինչեւէª հայաստանյան պատկան պետական մարմինները եւս փաստում են, որ բենզինի հարցում մտահոգվելու խնդիր չկաª ներքին գնանկումը համապատասխանում է արտաքին միտումներին, բնականաբար, հաշվի առնելով նաեւ մի շարք օբյեկտիվ գործոններ: Բայց միեւնույն է, ինչ-որ բան այն չէ...
Նախ նշենք, որ Ազգային վիճակագրական ծառայության վերջինª հոկտեմբերի տվյալներով այդ ամսվա վերջին բենզինի եւ դիզելային վառելիքի գները 2013թ. դեկտեմբերի համեմատ նվազել են 2,7 եւ 2,8 տոկոսով: Դրանից հետո էլ գնանկում եղավ, այնպես որ, եթե "կլորացրած" ասենք, որ գները մի 5 տոկոսով, այսինքնª մոտ 20-30 դրամով նվազել են, իրականությանը համահունչ կլինի: Դա, իհարկե, համաշխարհային գնանկումից մի քիչ ետ է ընկած, բայց հաշտվենք այդ իրողության հետª ընդունելով նորմալ:
Այլ բան, որ բացի համաշխարհային գների նվազումից, հայաստանյան շուկայում գնանկման էլի պատճառ ունեինք: Սկսենք ՀՀ ֆինանսների նախարարության տեղեկատվության եւ հասարակայնության հետ կապերի բաժնից մեզ տրամադրված այն տեղեկատվությունից, որ. "2013թ. հունվար-հոկտեմբեր ամիսների ընթացքում "ներմուծում ազատ շրջանառության համար" մաքսային ռեժիմով հայտարարագրվել է 110,8 հազար տոննա բենզին` 47,4 միլիարդ դրամ մաքսային արժեքով, 2014-ի նույն ժամանակահատվածում հայտարարագրվել է 105,1 հազար տոննա բենզին` 42,1 միլիարդ դրամ մաքսային արժեքով: Արտահանող հիմնական երկրներն են` Ռուսաստանի Դաշնությունը, Ռումինիան, Բուլղարիան":
Սակայն փորձենք բացել "արտահանող հիմնական երկրների" փակագծերն ու ստանում ենք պաշտոնական հետեւյալ պատկերը. անցած տարի Ռուսաստանից ներկրումներ չեն եղել ¥տե՛ս աղյուսակը¤: Փոխարենը մեր հիմնական մատակարարն է հանդիսացել Ռումինիանª 72 647 տոննայով, ապաª Բուլղարիանª 36 526 տոննայով: Ռումինական բենզինի մաքսային արժեքը կազմել է 31 532 մլն դրամ, այսինքնª 1 կգ-ի ¥կամ մոտ 1,2-1,25 լիտր¤ հաշվովª 434 դրամ: Բուլղարական բենզինի 1 կգ-ի մաքսային արժեքն անցած տարի կազմել է մոտ 416 դրամ, այսինքնª 2013թ.-ի ընդհանուր ներկրումների միջին մաքսային արժեքը մոտ 428 դրամի սահմաններում է:
Բայց ահա այս տարի ռումինական եւ բուլղարական բենզինի ներկրումը միանգամից կանգնել է. տարեսկզբին ներկրվել է համապատասխանաբար 9 835 ու 2 847 տոննա եւ վերջ, ողջ ներկրումը "շրջվել" է դեպի Ռուսաստան: Պատճառն էլ է ակնհայտ. անցած տարեվերջին Ռուսաստանը հայտարարեց Հայաստանին առանց 30 տոկոսանոց արտահանման մաքսատուրքի բենզին եւ դիզելային վառելիք վաճառելու մասին, եւ սպասելի էր, որ մեր ողջ ներկրումը պետք է տեղափոխվեր ռուսական ուղղությամբ: Արրդյունքումª հունվար-հոկտեմբերին ներկրվել է 92 435 տոննա ռուսական բենզինª 36 828 մլն դրամ ընդհանուր մաքսային արժեքով: Այսինքնª 1 կգ-ի միջին մաքսային արժեքն այս ամիսներին կազմել է մոտ 389 դրամ: Որքանո՞վ է այս մաքսային արժեքը համապատասխանում ռուսական 30 տոկոսանոց զեղջերին. այս հարցին դեռ չփորձենք պատասխանել, քանի որ այն առանձին եւ խորքային ուսումնասիրության կարիք է զգում: Ամեն դեպքում, այս պահին խոսքը ոչ թե դրա, այլ այն հանգամանքի մասին է, որ անցած տարվա 428 դրամանոց բենզինի փոխարեն այս տարի ներկրվել է 389 դրամանոցª մոտ 40 դրամով էժան բենզին: Այսինքնª անկախ միջազգային գների իջնել-բարձրանալուց, մնացած մյուս գործոններից, հենց այդ չափով էլ մաքսային գների անկումը պետք է անդրադառնար մեր ներքին շուկայի վրա: Ընդ որում հենց նախնական պահից, երբ ռուսական վառելիքի առաջին խմբաքանակները հասան Հայաստան եւ սպառվեցին ռումինական եւ բուլղարական բենզինների վերջին խմբաքանակները: Մինչդեռ, ինչպես նշեցինք, գները հազիվ 20-30 դրամով են իջել, այն էլª ոչ թե ռուսական գործոնի ազդեցության, այլ աշխարհում վառելիքի էժանացման բացատրությամբ: Կամ գանք մյուս կողմից. ունեցել ենք մաքսային արժեքի ավելի քան 9 տոկոսանոց անկում, մինչդեռ պաշտոնական վիճակագրությունն արձանագրում էª ներքին շուկայում "2013թ. դեկտեմբերի համեմատ 2,7 տոկոսով" բենզինի գների նվազեցում: Ընդ որում, տարեսկզբին ներկրված ռումինական եւ բուլղարական բենզինի ծավալները ռուսականի համեմատ այնքան փոքր են, որ այս ընդհանուր թվաբանության մեջ բան չեն փոխում:
Ինչեւէª արձանագրելով այս փաստերըª կփորձենք ստանալ նաեւ պատկան պետական ատյանների եւ վառելիք ներկրողների բացատրությունները եւս: Բայց ամեն դեպքում նկատենք, որ Ռուսաստանը Հայաստանին, այն էլª ԵՏՄ մտնելուց առաջ, համաձայնել է 30 տոկոսանոց զեղջով վառելիք տալ ոչ թե ներկրողների գրպանները լցնելու, այլ մեր պետության եւ հասարակության բեռը թեթեւացնելու համար:

ՔԵՐՈԲ ՍԱՐԳՍՅԱՆ
ԻԼՈՆԱ ԱԶԱՐՅԱՆ