ԹԱԼԱՆª ՀԱՆՈՒՆ ԳՅՈՒՂԻ ԵՎ ԳՅՈՒՂԱՑՈ՞Ւ

ԹԱԼԱՆª ՀԱՆՈՒՆ ԳՅՈՒՂԻ ԵՎ ԳՅՈՒՂԱՑՈ՞Ւ

Շարունակելով պետական եւ վարկային միջոցներով այն ծրագրերի թեման, որոնք պետք է նպաստեին հայկական գյուղերի եւ գյուղատնտեսության զարգացմանը" նշենք, որ այս ուղղությամբ ՀՀ Վերահսկիչ պալատի կողմից ընթացիկ տարեկան հաշվետվության շրջանակներում ներկայացված բացահայտված խախտումներին եւ չարաշահումներին կարծես թե վերջ չկա: Այդ առթիվ մեր հատուկ "շնորհավորանքները" հղելով ՀՀ գյուղնախարարությանը՜ անցնենք կոնկրետ դետալների թվարկմանը:

"ՉՈՐՍ ՈՉԽԱՐ ԷՐ` ԵՐԿՈՒՍԸ ԿԵՐԵԼ ԵՆ,
ԵՐԿՈՒՍՆ ԷԼª ԿՈՒՏԵՆ"

Հայաստանյան գյուղի եւ գյուղացու կյանքը թեթեւացնելուն միտված ծրագրերի մեկ խոշոր խումբ էլ պետք է իրականացվեր "Հայաստանում գյուղական տարածքների տնտեսական զարգացման հիմնադրամի" կողմիցª 7 863.5 հազ. դոլար վարկային եւ դրամաշնորհային միջոցների ներգրավմամբ: Իսկ դրանից զատª ՀՀ կառավարության համաֆինանսավորման հաշվին պետք է լուծվեր հարկային եւ տուրքային հարցերը:
"Մինչեւ ստուգման պահը հիմնադրամի կողմից իրականացվել են 1,6 մլրդ դրամի ներդրումներ ¥նաեւ փոխառություններ¤` 9 կազմակերպությունում",- տեղեկացնում է ՎՊ-ն: Դեռ մի կողմ թողնելով ծրագրի հաշվին միջոցներ ստացած այդ կազմակերպությունների ցանկը` նշենք միայն, որ առաջին հայացքից պայմանները կարելի է միանգամայն բավարար համարել ինչպես ծրագրի, այնպես էլª շահառուների համար: Այսինքնª բավականին կլորիկ ներդրումների դիմաց, որպես երաշխիք, որոշակի ժամկետներով Հիմնադրամին էին փոխանցվում այդ ընկերությունների բաժնետոմսերի մի մասը եւ, էլի հստակ ժամկետներում, որոշակի շահաբաժին: Այլ հարց է, թե որքանով է ռեալ ինչպես շահառուների ընտրությունը, այնպես էլ նրանց հետ տարված այդ "հաշվապահությունը": Համենայնդեպս, ՎՊ-ն հավաստիացնում է. ""Հայաստանում գյուղական տարածքների տնտեսական զարգացման հիմնադրամի" կողմից կազմակերպությունների բիզնեսի գնահատումը եւ դրա արդյունքում Հիմնադրամի բաժնեմասի չափի որոշումը կատարվել է սխալներով եւ հիմնադրամի` "Ներդրումների իրականացման եւ փոխառությունների տրամադրման ուղեցույց"-ից շեղումներով:
Ընկերություններում Հիմնադրամի կողմից կատարված ներդրումները կամ տրամադրած փոխառությունները հիմնականում ծախսվում են պայմանագրերով սահմանված ծախսային հոդվածների շեղումներով, այլ կերպ ասած` պայմանագրով ծախսման ուղղություններ սահմանելը հաճախ կրում է ձեւական բնույթ": Այլ կերպ ասած` երաշխիքը, որ մի կողմից տրամադրված գումարները կծառայեն հայաստանյան գյուղատնտեսության զարգացմանը, մյուս կողմից էլª դրանք կվերադառնան տիրոջը, հիմնականում չի եղել: Իսկ թե ինչու են այդ դեպքում գումարները տրամադրել... Չէ, չենք էլ ասում, թե դա ակնարկում է կաշառքով կամ ծանոթով տրված վարկերի մասին, դա իրավապահների ասել-չասելու խնդիրն է:
Բայց որ այդ ամենի հետ կան արտառոց, երբեմն մինչեւ զավեշտի նմանվող ծրագրեր, փաստում է ՎՊ-ն: Օրինակ` շատ հետաքրքիր է "Արալեռ ՏՈՏ" ՓԲԸ-ի 90.0 մլն դրամանոց ծրագիրը, որի դիմաց. "Հիմնադրամը ձեռք է բերել 44.27% բաժնեմաս` 7 տարի ժամկետով, տարեկան առնվազն 13.5 մլն դրամ շահութաբաժնի վճարման պայմանով": Դրանից զատ, ընկերությանը նաեւ տրամադրվել է "50.0 մլն դրամի փոխառություն, տարեկան 12% տոկոսադրույքով, 5 տարի ժամկետով": Այդ միջոցներով "Արալեռ ՏՈՏ" ՓԲԸ-ն պետք է 900 գլուխ "Էդիլբաեւ" տեսակի մայրացու ոչխարներ ներմուծեր եւ դրանց պահպանման համար շինարարական աշխատանքներ կատարեր: Եվ ահա. "Հիմնադրամի կողմից տրամադրված փաստաթղթերով ընկերությունը 2012-2013թթ. ՌԴ-ից ներմուծել է ընդհանուր 366 գլուխ "Էդիլբաեւ" տեսակի ոչխար ¥01.11.2013թ. դրությամբ¤": Մի կողմ թողնենք, որ պակաս է, դա չէ ամենահետաքրքիրը: Շատ ավելի ուշագրավ է այն, որ պետեկամուտների կողմից էլ տրամադրվում է տեղեկանք, որ այդ ընկերությունը եւ ոչ մի ոչխար չի բերել Հայաստան: Թե այս դեպքում ինչ իմաստ ունի վերը նշված արդեն ասենքª կեղծ փաստաթուղթը, կարելի է հասկանալ: Առավել եւս, որ պարզվում է, որ այդ ընկերությունը ընդամենը. "235 գլուխ տեղական գառներ ձեռք են բերվել ք. Աշտարակում": Այն, որ 900 գլուխ "Էդիլբաեւ" տեսակի մայրացու ոչխարների եւ 235 աշտարակյան գառների գյուղատնտեսական տարբերությունն ահռելի է, անգամ ոչ մասնագետը կվկայի: Բայց չէ՞ որ մեծ տարբերություն կա նաեւ դրանց գների մեջ: Ուրեմնª ո՞ւր են գնացել Հիմնադրամի փողերը: Առավել եւսª ո՞վ է այն վերադարձնելու. որպես երաշխիք վերցված սույն ընկերության 44.27% բաժնեմասը, կասկածում ենք, որ այդ արժեքը կունենա:

ՎԱՐԿԱՅԻՆ "ՀՐԱՇՔՆԵՐ"

Մի խոսքովª այս ամենի արդյունքում ծրագրերով նախատեսված արդյունավետությունն այդ ընկերությունները շատ դեպքերում չեն ապահովում: Կոպիտ ասածª վերածվում են անպետք ձեռնարկությունների, որի ունեցած-չունեցածն էլ ծախես, հազիվ թե հնարավոր լինի ներդրումները ետ ստանալ: Օրինակ. ""Չիզ Թաուն" ՓԲԸ պայմանագրով երաշխավորվել էր, որ 2012թ.-ին ընկերության զուտ իրացումը պետք է կազմի ոչ պակաս, քան 835,000.0 հազ. դրամ, սակայն փաստացի կազմել է 66,800.0 հազ. դրամ, զուտ շահույթը պետք է կազմեր ոչ պակաս քան 60,980.0 հազ. դրամ, սակայն ընկերությունը շահույթ ստանալու փոխարեն կրել է վնաս` 17,900.0 հազ. դրամի չափով": Նույն կերպ "Հարպրոդ" ՓԲԸ-ն իր իսկ երաշխավորած 115,000.0 հազ. դրամ շահույթի փոխարեն կրել է 93,400.0 հազ. դրամի վնաս եւ այլն: Իհարկեª շահույթ եւ վնաս ասվածն էլ է Հայաստանում հարաբերական երեւույթ. մի լավ հաշվապահ, եւ ամենաեկամտաբեր գործն անգամ կդառնա ամենավնասաբերը: Այլ հարց է, թե այդ ինչպե՞ս են ֆինանսավորվել այդ ոչ եկամտաբեր ծրագրերը: Առավել եւս, որ. "Ներդրումներ/փոխառություններ ստացած ընկերությունները հիմնականում կրում են ֆինանսական դժվարություններ": Դրանից հետո արդեն սկսվում է ներդրումային պայմանները փոխելու ուղղությամբ լացուկոծը, եւ, իհարկե, հիմնադրամը միանգամայն բարեսիրտ է գտնվում. "1.6 մլրդ դրամ ներդրումների/փոխառությունների համար նախապես ակնկալվող 327.7 մլն դրամի փոխարեն 01.11.2013թ. դրությամբ Հիմնադրամի համապատասխան հաշվին կատարվել է ընդամենը 170.9 մլն դրամի վճարում": Որոշ դեպքերում այդ չվճարումները ակնհայտորեն կեղծ բացատրություններ ունեն: Սակայն անգամ այն պարագայում, երբ շահառուները չվճարելու համար պատասխանատու են գոնե իրենց բավականին կասկածելի գույքով, Հիմնադրամն էլի միանգամայն "բարեսիրտ" է. "Ընթացակարգը կիրառելու փոխարեն, երկարաձգում է շահութաբաժինների վճարման ժամկետները` ընդհուպ 2017 թվական": Իսկ 2017թ.-ին "ով սաղ, ով մեռած":

Շարունակելի
ՔԵՐՈԲ ՍԱՐԳՍՅԱՆ