ՙՙԲԱՅՑ ՉԷ ՈՐ ՔԱՌՅԱԿԸ ՙԿՈՂՄ՚ ԿԱՄ ՙՁԵՌՆՊԱՀ՚ ԷՐ ՎԻՃԱՐԿՎՈՂ ՕՐԵՆՔԻՆ

ԲԱՅՑ ՉԷ ՈՐ ՔԱՌՅԱԿԸ ՙԿՈՂՄ՚ ԿԱՄ ՙՁԵՌՆՊԱՀ՚ ԷՐ ՎԻՃԱՐԿՎՈՂ ՕՐԵՆՔԻՆ

Երեկ ՙՇրջանառության հարկի մասին՚ օրենքի հետ կապված` բավականին տխուր թամաշա էր սարքել խորհրդարանական եռյակը: Չնայածª այս դեպքում եռյակն արդեն վերածվել էր քառյակի, ավելի կոնկրետª նաեւ հնգյակի, քանի որ ի վերջո ՕԵԿ-ը եւս գիտակցեց, թե այս տարվա հունիսի 21-ին ինչ ՙազգադավ՚ օրենք է ընդունել խորհրդարանը:
Բայց առաջ ընկնելով` նշենք, որ ՙտխուր թամաշա՚ արտահայտությունն ամենեւին էլ չի վերաբերում գրեթե ողջ օրը ԱԺ-ի պատերի տակ բողոքող առեւտրականներին: Ասել ենք դեռ անցած հունիսին եւ հիմա էլ կրկնում ենք, որ կիրառման առումով` այս օրենքն ունի խնդիրներ, առանց որոնց, կարգավորման առեւտրականների բնականոն գործունեությունը կխաթարվի: Ընդ որում, խոսքը ոչ թե օրենքի վատ լինելու մասին է, այլ դրան կից կարգավորման մեխանիզմների, եւ հուսանք, որ առեւտրականների այս դժգոհությունները կարագացնեն դրանց կարգավորումը:
Բայց գանք հնգյակի երեկվա թամաշային: Հարվածը սկսեց ՀԱԿ-ըª դեռ առավոտից շրջանառության մեջ դնելով հայտարարություն, թե այդ օրենքն անելանելի վիճակի մեջ է դնում փոքր եւ միջին բիզնեսով զբաղվող տասնյակ հազարավոր ձեռներեցների: ՙՕրենքի ընդունման ժամանակ Ազգային ժողովի Հայ ազգային կոնգրես խմբակցությունը դեմ էր արտահայտվել նշված փոփոխությանը` զգուշացնելով դրա բացասական հետեւանքների մասին...՚: Առաջ չգնանք, մնացածը պարզ է, եւ տվյալ դեպքում մեզ ավելի շատ հետաքրքրում է այդ օրենքին ՀԱԿ-ի ՙդեմ՚ լինելու պնդումը:
Հետո թեման քիչ-քիչ տաքացավ ԱԺ-ում, եւ ի հայտ եկավ ԲՀԿ պատգամավոր Միքայել Մելքումյանի ներկայացրած օրենքի նախագիծը, որով առաջարկվում է փոփոխություններ կատարել հոկտեմբերի 1-ից ուժի մեջ մտնող ՙՇրջանառության հարկի մասին՚: Իհարկեª կարելի է հարցնել նաեւ, թե պարոն Մելքումյանն ինչու ավելի վաղ չէր մտածել այդ մասին, կամ ՀԱԿ-ն ինչու այդ ՙազգադավ՚ օրենքին չէր հայհոյում` մինչ առեւտրականների բողոքների սկսվելը, բայց մանրուքների ետեւից չընկնենք:
Մի խոսքովª բանը հասավ արտահերթ նստաշրջանին, որն էլ ի վերջո տապալվեց: Այսպիսովª հնգյակն իսկական հերոսական կեցվածքով գնաց իր գործին, միայն թե այդպես էլ չբացատրելով, թե ինչո±ւ էր հայտարարված արտահերթի պահին դահլիճ ներկայացել ընդամենը  37 պատգամավորով, այսինքնª ավելի փոքր կազմով, քան արտահերթ նստաշրջանի պահանջի տակ ստորագրողներն էին. այսինքն ի±նչ, այդ ստորագրողների մի մասը նախընտրեց նստաշրջանը տապալել:
Մի խոսքովª հնգյակի այս ՙպայքարը՚ շարունակվում է եւ դեռ նոր թամաշաների ականատեսը կլինենք: Միայն թե մի բան այդպես էլ անհասկանալի մնաց. այդ ինչից էին նրանք բողոքում: Այս հարցադրման իմաստն ավելի հստակ ներկայացնելու համար մի քանի ամսով ետ գնանքª մինչեւ հունիսի 20-ը, երբ ԱԺ-ում առաջին անգամ սկսեց քննարկվել ՙՙՇրջանառության հարկի մասին՚ Հայաստանի Հանրապետության օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին՚ օրենքի նախագիծը: Այդ քննարկումներին վերադարձանք` ենթադրելով, թե մարդիկ հիշողության անսպասելի եւ զանգվածային կորուստով են վարակվել, ուստիեւ որոշ բաներ պետք է հիշեցնել: Օրինակ` ՕԵԿ-ական Հովհաննես Մարգարյանին, որ նույն օրենքի քննարկումների ժամանակ ջանասիրաբար իր խմբակցության անունից հայտարարեց, թե ՙկողմ՚ են քվեարկելու եւ այդպես էլ վարվեցին: Ավելինª պարոն Մարգարյանը նույնիսկ հավաստիացնում էր. ՙՕԵԿ-ը նույնպես շրջանառության հարկի նվազեցման վերաբերյալ օրենքի նախագիծ է շրջանառության մեջ դրել... Սա շատ կարեւոր նախագիծ է, ուղղակի նորից պետք է առաջարկեմ կառավարությանը, որ առաջինից երկրորդ ընթերցում ընկած ռեժիմում, մեր նախագծում դա պետք է տարածվի բոլորի վրա, այսինքն` այն տնտեսվարող սուբյեկտների, որոնք մինչեւ 58 միլիոն տարեկան շրջանառություն ունեն... Մենք կողմ ենք քվեարկելու նախագծին՚:
Դե լավ, ով չգիտի ՕԵԿ-ին, էլ չասած, որ այն անգամ քառյակից չէ: Բայց ահա քառյակի շարժիչ ուժ հանդիսացող ԲՀԿ-ի խորհրդարանական ոչ պաշտոնական լիդեր Նաիրա Զոհրաբյանի այդ օրվա այս պնդումն էլ պակաս հետաքրքիր չէր. ՙՈւզում եմ հիշեցնել, որ այս նախագիծը, այս բովանդակությամբ քանիցս ներկայացրել էր ԲՀԿ-ն, եւ նախորդ կառավարությունը իրեն հարիր իմպերատիվ անհասկանալի ոճով մշտապես մերժում էր այս առաջարկը...՚: Պահո, ստացվում է, որ հիմա առեւտրականները բողոքում են մի բանից, որը ժամանակին համառորեն ԲՀԿ-ն էր առաջ տանո±ւմ, կառավարությունն էլ ամեն կերպ դեմ էր: ՙԻհարկե, որոշակիորեն դրական քայլ արված է, բայց մենք գտնում ենք, որ 12 միլիոն դրամը, բավարար շեմ չէ: Այս պահին` առաջին ընթերցմամբ, ԲՀԿ-ն կքվեարկի կողմ, եւ ակնկալում ենք, որ շեմը կբարձրացվի գոնե մինչեւ 20 միլիոն դրամ՚,- շարունակեց տիկին Զոհրաբյանը: Եվ նկատենք, որ ոչ մի փաստաթղթաշրջանառությանը նրանք դեմ չէին: Ավելինª ուզում էին հարկման նվազագույն շեմը բարձրացնել, այսինքնª ավելի մեծ թվով առեւտրականների էս ՙազգադավ՚ օրենքին ենթարկեցնել:
Քառյակին եռյակ դարձրած ՀՅԴ-ն մի փոքր ավելի համեստ էր. վերջինս ընդամենը հայտարարեց, թե իրենք ձեռնպահ են, այսինքնª ո°չ ՙկողմ՚ եւ ո°չ էլ, որ տվյալ պարագայում շատ ավելի էական է, ՙդեմ՚ հայտարարեց, որ ՀՅԴ խմբակցությունը ձեռնպահ է քվեարկելու:
Բայց գանք այդ օրվա քվեարկությանըª սկսելով քննարկումների ժամանակ բերանը գրեթե չբացած, այսինքնª այդ ՙազգադավությունը՚ բանի տեղ չդրած ՀԱԿ-ից: Միգուցե այն ժամանակ խելքնե±րը չի հերիքել ու հիմա հանկարծ միանգամից իմաստացել եւ ՙազգադավությո±ւն՚ են տեսել, դժվարանում ենք ասել: Բայց փաստն այն է, որ ՀԱԿ-ի պատգամավորները կա°մ ՙբացակա՚ էին, կա°մª ՙձեռնպահ՚: Իսկ ԲՀԿ-ից, պատկերացրեք, նույնիսկ Օսկանյանն էր ՙկողմ՚: Բայց ամենակարեւորը. ՙկողմ՚ էր նաեւ ներկայումս այդ օրենքը փոխել պահանջող Միքայել Մելքումյանը: Սա արդեն զավեշտի է նմանվում. պարոն Մելքումյանին, ինչ է, այսքան սարսափեցնում է իր իսկ ընդունած օրենքը: Դե, մյուս ԲՀԿ-ականների, ասենքª Տիգրան Ուրիխանյանի կամ Նաիրա Զոհրաբյանի մասին էլ չխոսենք:
Բայց ամենակարեւորը. սույն օրենքն այդ ժամանակահատվածում ՙկողմ՚ ձայների թվով նույնիսկ ռեկորդակիր էրª 95: Կար միայն երկու ՙդեմ՚ ¥Թեւան Պողոսյան, Ռուբիկ Հակոբյան¤ եւ 9 ՙձեռնպահ՚:
Այնուհետեւ հաջորդ օրը, երբ օրենքն ընդունվեց երկրորդ ընթերցմամբ, ճիշտ է, արդեն առհասարակ չքվեարկածների թիվը շատ ավելի մեծ էր, բայց դա չի նշանակում, որ նախօրեին քվեարկողները մտքները փոխել էին: Բանն այն է, որ առաջինից երկրորդ ընթերցման անցնելու փուլում ներկայացվել էր ընդամենը երկու առաջարկ, այն էլª Վարդան Այվազյանի եւ Գարեգին Նուշիկյանի կողմից:
Դե ուրեմն` ով կարող է բացատրել, թե ինչ է հիմա ուզում քառյակըª իր իսկ մեծ մասի անմիջական ջանքերով եւ մյուսների առնվազն դեմ չլինելու արդյունքում ընդունված օրենքի շուրջ այս հիստերիան սարքելով: Թե տեսել են բողոքող մարդկանց եւ հիմա նրանց խնդրի հաշվին դիվիդենտներ սարքելու լավ առիթ են գտել: Կարելի է նաեւ այդպես, միայն թե այդ նպատակով բացահայտ սուտ խոսելը կարող է եւ հակառակ էֆեկտը տալ: Իսկ այն, հարյուրավոր մարդկանց` իրոք օրվա հացի խնդիրը խաղագնդակ սարքած` պրակտիկ հարթությունից շոուների դաշտ ՙտշելով՚ կարող են եւ խնդրի ճիշտ լուծումները ձախողել, դա արդեն նաեւ բարոյական խնդիր է առաջ բերում: Համենայնդեպսª որպես լուծում բողոքավորների վզին հարկային երկակի եւ գերխուճուճ տարբերակներ փաթաթելը, ինչպես որ անում է Միքայել Մելքումյանն իրՙհանճարեղ՚ առաջարկով, իրականում շատ ավելի ծանր իրավիճակ կառաջացնի, եթե հանկարծ դա ստանա օրենքի կարգավիճակ:

ՔԵՐՈԲ ՍԱՐԳՍՅԱՆ