ՍՈՎՈՐԱԿԱՆ ՙՍԱԲՈՏԱԺ՚, ԹԵ ՙԽԵԼՔԻՑ ՊԱՏՈՒՀԱՍՆԵՐԸ՚

ՍՈՎՈՐԱԿԱՆ ՙՍԱԲՈՏԱԺ՚, ԹԵ ՙԽԵԼՔԻՑ ՊԱՏՈՒՀԱՍՆԵՐԸ՚

Երեկ լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ ՙՂարաբաղ՚ կոմիտեի անդամ Աշոտ Մանուչարյանը հնչեցրեց մեկ միտք, որին երեւի չհամաձայնեն միայն հայաստանյան բանկիրները: Ըստ այդմ. ՙՄեր բանկային համակարգը վաղուց խեղճացրել է Հայաստանը: Էն, որ մեր ժողովուրդը փախչում է երկրից, դա անում է Հայաստանի բանկային համակարգը՚: Հետեւաբարª եթե նման ՙբանկային համակարգը ոչնչացվի, ապա դրանից Հայաստանը միայն կշահի... Դա Հայաստանի շահագործման, կողոպտման համաշխարհային համակարգի բաղկացուցիչ մասն է՚:

ՏՈՒԳԱՆՔ ՎՃԱՐԵԼՆ ԷԼ Է ԴԱՐՁԵԼ ՊՐՈԲԼԵՄ

Ու իրոքª հայաստանյան տարբեր բանկերի  հակաժողովրդական, շատ դեպքերումª հակապետական տարաբնույթ մեծ ու փոքր արարքների մասին մեկ անգամ չէ, որ խոսվել է: Հաճախ էլ այդ արարքները նմանվում են մանր զանցանքների, որոնք, միգուցե, կարող են մանր տհաճություններ պատճառել մարդկանց եւ վերջ: Բայց նույնիսկ նման արարքների հիմքում երբեմն կարելի է մինչեւ իսկ պետության հանդեպ ծրագրված վնասարարության տարրեր նկատել:
Օրինակª մանր զանցանքի, ավելի կոնկրետª շարքային քաղաքացիներին հասցված փոքրիկ տհաճության կարող է նմանվել այն փաստը, որի մասին երեկ մեզ պատմեցին: Այսպեսª քաղաքացին ստացել է ճանապարհային երթեւեկության կանոնների խախտման համար տուգանվելու ծանուցագիր: Խիստ զբաղվածության պատճառով խնդրել է բանկերից մեկի հարեւանությամբ աշխատող իր ընկերոջըª իր փոխարեն վճարել 3 հազար դրամանոց իր տուգանքը: Ընդ որում շեշտենք. դրանից մոտ մեկ շաբաթ առաջ մեր զրուցակիցն էլի նման փոքր տուգանքի էր ենթարկվել, որը վճարել էր հենց նույն ընկերոջ միջոցով: Եվ ահա հիմա, երբ այդ ընկերը փորձում է վճարել տուգանքը, բանկում պատասխանում են, թե չի կարող, քանի որ նոր կարգ է կիրառվում. նման տուգանքները տուգանվողը պետք է մուծի անձամբ, ավելինª նաեւ սոցիալական քարտ ներկայացնելով:
Նման պատասխանից հետո մեր զրուցակիցը արդեն ստիպված էր մտածել իր իսկ աշխատանքային ժամանակի հաշվին տուգանք վճարելու համար բանկ գնալու մասին: Դա, միգուցե, նրա համար միայն փոքրիկ տհաճություն լինի: Բայց այսքանով չէ, որ այս իրավիճակը սահմանափակվում է:
Հիշեցնենք, որ վերջին ժամանակներս տուգանքների վճարումների, այդ նպատակով մինչեւ իսկ քաղաքացիների հաշվեհամարները սառեցնելու սկանդալային թեման մեկ անգամ չէ, որ առաջին պլան է մղվել: Խնդիրն այնքան սուր էր, որ մինչեւ իսկ տեղափոխվեց Ազգային ժողովª օրենքի ուժով այն կարգավորելու համար: Եվ ԱԺ-ում այդ ուղղությամբ քննարկումների ժամանակ կարմիր թելի պես տարվում էր այն գաղափարը, որ նմանատիպ վճարումները, դրանց նախազգուշացումներն ու ծանուցումները պետք է քաղաքացու համար իրականացվեն առավելագույնս մատչելի ձեւով: Մինչ այդ ամենը օրենքի տեսք է ստանում, տուգանվողներին արդեն այս մյուս տհաճ անակնկալն է սպասում: Պատկերացրեք նման տարբերակ. քաղաքաքացին, ասենքª ՙխոպանչին՚, խախտում է կատարել եւ մյուս օրը մեկնել Հայաստանից: Հետո գալիս է տուգանքի մասին ծանուցումը, բայց նա ոչ մի կերպ անձամբ վճարելու հնարավորություն չունի, մինչդեռ առաջ կարող էր վճարումն իրականացնել երկրում գտնվող հարազատների միջոցով:  Եթե ՙխոպանչին՚ Հայաստան է վերադառնալու միայն մեկ տարուց, դժվար չէ ենթադրել, թե այդ ընթացքում տույժ-տուգանքների հաշվին այդ տուգանքն ինչ աստղաբաշխական չափերի է հասնում:
Բայց մյուս կողմից էլª ինչ անհրաժեշտություն կար այս նոր մեխանիզմը մոգոնելու համար, ի±նչ է դա տալիս պետությանը: Ոչինչ: Կամ միգուցե այս կերպ փորձում են տույժ-տուգանքների հաշվին գանձումնե±րը արհեստականորեն մեծացնել: Միգուցե այս ցանկությունն էլ կա, բայց ոչ առաջնային, քանի որ մեր նշած օրինակը չի կարող զանգվածային բնույթ կրել: Ուրեմնª պետությանը ոչինչ չտալով` ինչ-որ բան են մոգոնել, որից շարքային քաղաքացիներն արդարացիորեն կարող են միայն վրդովվել, այն էլ հենց նույն պահին, երբ օրենսդրական փոփոխությունները նախկին արհեստական դժգոհությունների պատճառներն են փորձում հարթել: Դե, արդեն այն տպավորությունն է առաջանում, որ խոսքը սովորական ՙսաբոտաժի՚ մասին է, որ պարզապես ինչ-որ մարդիկ նստել ու փորձում են մի գլուխ դժգոհությունների արհեստական օջախներ ստեղծել: Կամ էլ այն տարբերակին պետք է գնանք, որ ինչ-որ չինովնիկներ նստել ու իրենցից դուրս նոր կարգեր են մոգոնումª պատկերացում անգամ չունենալով դրանց հնարավոր հետեւանքների մասին:

ՊԱՐԶԱԲԱՆՄԱՆ ԿԱՐԻՔ ՈՒՆԵՑՈՂ ՊԱՐԶԱԲԱՆՈՒՄՆԵՐ

Իրավիճակից գլուխ հանելու համար մեր ուսումնասիրությունները սկսեցինք կոնկրետ այն բանկից, որը երեկ հրաժարվել էր առանց տուգանվողի ներկայության տուգանքի գումարն ընդունել: Խոսքը Հյուսիսային պողոտայում տեղակայված ՙԱրարատբանկի՚ մասնաճյուղի մասին է: Սակայն ի պատասխան մեր հարցմանըª ՙԱրարատբանկից՚ ստացանք զարմանք հարուցող պատասխաններ: Բանկի աշխատակցուհին, որ համառորեն չներկայացավ, նախ նույն համառությամբ պնդում էր, որ նման բան հնարավոր չէ: Եվ միայն այն բանից հետո, երբ տեղեկացրինք, որ կա կոնկրետ փաստ, ստացանք հետեւյալ պատասխանը. ՙՍեփականատերը ¥հավանաբար նկատի ունի տուգանվողին-հեղ.¤ կարող է չներկայանալ, բայց սոցքարտ ներկայացնելը պարտադիր է՚:
Իսկ թե ինչու դեռ մեկ շաբաթ առաջ սոցքարտ չէր պահանջվում, իսկ հիմա պարտադիր է հարցին պատասխանը հետեւյալն էր. ՙՄեկ շաբաթ առաջ թույլ էր տրվում, բայց հիմա քաղաքապետարանից հրահանգ ենք ստացել, որ բյուջետային հիմնարկությունների հաշվին արվող բոլոր վճարումները սոցքարտ ներկայացնելու պարագայում կատարվեն՚:
Այո°, քաղաքապետարանից, ճիշտ հասկացաք: Մենք էլ զարմացանք: Զարմացան նաեւ քաղաքապետարանում, ուր դիմեցինք պարզաբանման համար: Բայց ընդամենը տասը րոպե հետո բանկից հեռախոսազանգ ստացանք. ՙԿներեք, ես պարզապես շփոթվել եմ, ոչ թե քաղաքապետարանից ենք նման պահանջ ստացել, այլ ֆիննախից: Դեռ մի շաբաթ առաջ մեզ թույլ են տվել նման գործարքներ ընդունել առանց սոցքարտի, հիմա ասել են, որ արգելվում է ընդունել: Ֆինանսների նախարարությունն ասում է, որ հիմիկվանից հետո առանց սոցքարտի վճարումները կհամարվեն անվավեր՚:
Էլի անհասկանալի վիճակ. խոսքը տուգանքների մասին է, որոնք փոխանցվում են ոչ թե պետբյուջե, այլ Ոստիկանության արտաբյուջետային հաշվին: Սրա հետ ֆինանսների նախարարությունը միանշանակ գործ չունի: Ավելին. նման հանձնարարականներ լինելու դեպքում էլ նախարարությունը, կարծում ենք, միայն բանկային համակարգը ղեկավարող Կենտրոնական բանկի միջոցով կգործեր:
Ամեն դեպքումª մենք պարզաբանման համար նախարարությանը եւս դիմեցինք, որտեղից խոստացան մեր գրավոր հարցումը ստանալուն պես խնդիրն ուսումնասիրել եւ պարզաբանել:
Դե, ուրեմն, այս թեման դեռ բաց թողնենք: Բայց մինչ այդ մեկ հանգամանքի վրա եւս հրավիրենք ընթերցողի ուշադրությունը. ինչո±ւ էր անընդհատ շեշտվում սոցքարտի անհրաժեշտությունը: Դուրս գալով այս թեմայից` նկատենք, որ ոչ միայն բանկերում, այլ մի շարք ուրիշ համակարգերում եւս առանց սոցքարտի գործարքներ չեն արվում: Մինչդեռ սոցքարտեր, ինչպես հայտնի է, Հայաստանի քաղաքացիներն ամենեւին էլ պարտավոր չեն ունենալ: Ավելին. ժամանակին փաստվել է, որ մարդկանց սոցքարտեր ունենալ պարտադրելը հակասահմանադրական է, այսինքնª ապօրինի: Բայց այն դեպքերում, երբ առանց սոցքարտերի գործարքներ չեն անում, արհեստականորեն մարդկանց պարտադրում են սոցքարտեր ունենալ: Իսկ դա չի± նշանակում, որ այդպիսով գործում են համատարած ապօրինությունների դաշտում. թերեւս այս հարցը եւս իր պարզաբանման կարիքն ունի:

ՔԵՐՈԲ ՍԱՐԳՍՅԱՆ
ԻԼՈՆԱ ԱԶԱՐՅԱՆ