ՌԱՖԱՅԵԼ ՔՈԹԱՆՋՅԱՆ. ՙՀԱՅՐՍ ՈՒԶՈՒՄ ԷՐ, ՈՐ ԴԱՌՆԱՅԻ ՃԱՐՏԱՐԱՊԵՏ՚

ՌԱՖԱՅԵԼ ՔՈԹԱՆՋՅԱՆ. ՙՀԱՅՐՍ ՈՒԶՈՒՄ ԷՐ,
ՈՐ ԴԱՌՆԱՅԻ ՃԱՐՏԱՐԱՊԵՏ՚

Երեկ ՀՀ ժողովրդական արտիստ, Բնության եւ հասարակական գիտությունների միջազգային ակադեմիայի իսկական անդամ, դերասան ՌԱՖԱՅԵԼ ՔՈԹԱՆՋՅԱՆԻ ծննդյան օրն էր: ՙԻրավունքի՚ հետ զրույցում 72-ամյա վարպետը իրեն հատուկ առույգությամբ շեշտեց, որ դեռ չի կորցրել կյանքի նկատմամբ հետաքրքրությունը եւ հավաստիացրեց, որ կյանքում ամենամեծ երջանկությունը սիրած գործով զբաղվելն է` որ տարիքում էլ ուզում է լինես:
-Բաներ կան, որ այս կյանքում հետաքրքիր են ինձ համար, ես դեռ կյանքի նկատմամբ հետաքրքրությունս չեմ կորցրել: Ամենակարեւորը, ամենամեծ երջանկությունը սիրածդ գործով զբաղվելն է ու դրանից հաճույք ստանալը: Մինչեւ հիմա զբաղվում եմ դերասանությամբ, ռեժիսուրայով ու թատրոնով եւ դրանից մեծ հաճույք եմ ստանում:
Այն ազդեցությունը, որ ստացա Մայակովսկու անվան դպրոցում սովորելու տարիներին, փաստորեն տեղին էր: Բախտս բերեց, 8-րդ դասարանում հանդիպեցի մի հանճարեղ մարդու` Էլմիրա Արկադեւնա Մարտիրոսյանին, իմ ուսուցչուհուն, որը թատրոնով տառապող մարդ էր, բայց ինչ-ինչ պատճառներով ընտրել էր  մանկավարժությունը: Նա կարող էր մեծ թատրոնի գործիչ դառնալ:

ՙՄԱՅՐՍ ԻՆՁ ԿՈՂՄ ԵՂԱՎ,
ԻՍԿ ՀԱՅՐԻԿԻՍ` ԴԵՄ՚

-Այսինքն` նա Ձեր մեջ սերմանեց սերը դեպի թատրոն:
- Այո, բանն այն է, որ հայրիկս ինձ ավելի շուտ դաստիարակում էր այն ուղղությամբ, որ դառնայի ճարտարապետ, որովհետեւ նա մանկուց երազել էր, բայց այլ մասնագիտություն էր ընտրել` զբաղվում էր քաղաքական գործունեությամբ, պարտիական աշխատող էր, պարտիական մեծ գործիչ: Դեռ Թբիլիսիում նա բարձրագույն կուսակցական էր, դպրոցը Մոսկվայում գերազանց ավարտելուց հետո նրան հրավիրեցին Վրաստան` կենտկոմում պրոպագանդայի եւ ագիտացիայի բաժնի վարիչ: Եվ երբ այդ տարիներին Հարությունովին նշանակեցին Հայաստանում առաջին քարտուղար, նա Վրաստանից բոլոր մասնագետներին բերեց Հայաստան, այդ թվում նաեւ հայրիկիս, որը նույն պաշտոնը զբաղեցրեց: Մոտ 30 տարի եղավ Գլավլիտի պետ. այն հիմնարկություն է, որը հսկում է ռազմական, պետական, քաղաքական գաղտնիքների պահպանումը` ռադիոյում ու հեռուստատեսությունում: Դե, իսկ մեր տանը բնականաբար ճարտարապետությանը վերաբերող շատ գրքեր կային, որոնք հայրս ձեռք էր բերել ամենաբարդ ու դժվար ճանապարհներով: Այդպես, հայրիկս կարծում էր, որ մեր տանը նման գրքերի գոյությունը ինձ կշեղեր այդ ուղղությամբ: Իսկապես այդպես էլ մտածում էի, եւ եթե չհանդիպեի Էլմիրա Արկադեւնային, երեւի կգնայի ճարտարապետության գծով, որովհետեւ շատ էր ինձ հետաքրքրում, եւ բացի դրանից արդեն սկսկում էի կամաց-կամաց զարգանալ այդ ուղղությամբ: Սակայն, իմ ուղղվածությունը փոխեց ուսուցչուհիս եւ շնորհակալ եմ մայրիկիս, որ ինձ կողմ եղավ, իսկ հայրիկին` դեմ եւ ասաց` թող նա որոշի, թե ինչ է ուզում դառնալ: Ըստ երեւույթին մայրս էլ ուներ նման հակումներ, բայց չեմ ափսոսում, որ ընտրեցի այս ուղղությունը:

ՙԱՄԵՆԱՄԵԾ ՍԽԱԼՆ ԱՅՆ ԷՐ, ՈՐ ԵՐԵՎԱՆԸ ԿԱՌՈՒՑՎԵՑ
ԵՐԵՎԱՆԻ ՀԻՄՔՈՒՄ՚

-Իսկ երբեւէ պատկերացրել եք, եթե ընտրեիք ճարտարապետությունը, ինչպե±ս կդասավորվեր Ձեր կյանքը:
- Երբեւէ չեմ փորձել, այդ տարիներին այն, ինչ կապված էր ճարտարապետության հետ, համոզված եմ` իրականացնել անհնար էր: Այն ժամանակ ճարտարապետության մեջ հնարավորությունները սահմանափակ էին: Ժամանակին մենք ունեցել ենք հրաշք ճարտարապետություն, բայց այն ավելի շուտ եկեղեցական ուղղվածություն է ունեցել: Քաղաքի ճարտարապետությունը բավականին թույլ էր, վերջին տարիներին քաղաք մտավ հետաքրքիր ճարտարապետություն: Դե, իհարկե բոլորն ընդունելի չէ, կան բաներ, որոնք համընկնում են Հայաստանի եւ Երեւանի կոլորիտին, բայց կան բաներ, որ անհարիր են: Բոլոր դեպքերում, մենք այդ հարցում էլ ենք անցնում կայացման ճանապարհով: Ընդհանրապես, կարծում եմ` ամենամեծ սխալը, որ արվեց Երեւանում, այն էր, որ Երեւանը կառուցվեց Երեւանի հիմքում: Այդպես չպիտի անեին: Տեսեք, այն քաղաքները, որոնք կառուցվում են դատարկ տեղում` զրոյից են սկսում, շատ ավելի գրագետ են կառուցվում: Դրա վառ օրինակը կա Ռուսաստանում` Աստանան, հրաշք ճարտարապետություն, լայն փողոցներ, լայն հրապարակներ: Նույնն առիթ ունեցա տեսնելու Տորոնտոյում` զարմանալի զրոյական աստիճանի մաքրություն էր այդ քաղաքում, որովհետեւ ի սկզբանե դրվել է, որ նախ կառուցելուց առաջ պիտի այդ ամբողջ տարածքը մաքրես, հետո` ծառապատես ու նոր սկսես կառուցումը, քանի որ ծառը, ճյուղը, բնությունը բավականին մեծ ուշադրության կարիք ունեն: Չես կարող անփույթ բերել ու միանգամից քարերը թափել այդ նույն խոտի վրա, որովհետեւ շատ թանկ կնստի այդ ամենը: Օրինակ, մեր քաղաքում նայում եմ` մի փոքրիկ մաս սկսում են կառուցել, վերջում կառուցվում է այգին կամ ճանապարհը: Հյուսիսային պողոտան կառուցվեց, 2 տարի հետո նորից ծայրից ծայր վերափոխում են հատակը: Ինչպե±ս կարելի է այդքան գումար ծախսել, հետո նորից քանդել այդ ամենն ու նորից կառուցել: Ի±նչ է դա նշանակում: Փաստորեն` քաղաքը տուժեց, քանի որ ամիսներով մենք այդ օդն ենք շնչում, այդ ավազն ենք կուլ տալիս, մեր թոքերն ենք վնասում: Հիշում եմ, տարիներ առաջ, երբ Հայաստան եկավ փայլուն մի անձնավորություն` Տոնինո Գուերան, որը բացի նրանից, որ հրաշալի սցենարներ էր գրում, վերջին տարիներին սկսել էր շատրվաններ կառուցել տարբեր երկրներում, բայց ինձ չզարմացրեց դա: Մի քանիսը մոտեցան ու նրան հարցրին, թե հավանում է Երեւանը, նա ասաց. ՙՇատ հավանելով հանդերձ, ցավում եմ` դուք զրկել եք այս քաղաքը թոքերից՚: Զարմանալի է, նա ի±նչ գիտեր որ ժամանակին կանաչների մեջ թաղված քաղաք է եղել Երեւանը: Զուր չէ, որ ասում են Դալմայի այգիներ ենք ունեցել, քաղաքը շրջապատված է եղել այգիներով: Այդ մարդը կարծես Երեւանը տեսել էր 100 տարի առաջ եւ հիմա ափսոսում էր, ասելով, որ այս քաղաքը զրկել ենք թոքերից: Ես մտածեցի, որ մարդիկ, երբ մոտենում են ինչ-որ մի պահի, սկսում են ետ նայել ու ափսոսալ, որ երբեմն քայլելով դեպի առաջ` կորցնում ենք այն լավը, որ ունենք:

Զրույցը` ԼԻԼԻԹ ԵՂԻԱԶԱՐՅԱՆԻ