ԱՄՆ-Ը ՆՈՐ ՊԱՏԵՐԱԶՄԻ Է ՊԱՏՐԱՍՏՎՈՒՄ

ԱՄՆ-Ը ՆՈՐ ՊԱՏԵՐԱԶՄԻ Է ՊԱՏՐԱՍՏՎՈՒՄ

Ուելսում անցած շաբաթ տեղի ունեցած ՆԱՏՕ-ի գագաթաժողովը, ինչպես եւ սպասվում էր, իրոք պատմական նշանակություն ունեցավ: Համենայնդեպսª այդ գագաթաժողովում ՆԱՏՕ-ն, թերեւս ավելի տեղին կլիներ ասելª ԱՄՆ-ը, հստակեցրեց իր հարաբերությունները Ռուսաստանի հետª վերջինիս ըստ էության համարելով թիվ մեկ հակառակորդը: Այլ հակառակորդների եւս ՆԱՏՕ-ն տեսնում է, սակայն ավելի շատ` տնտեսական ուղղվածության: Դրանց թվում են Չինաստանը, Հնդկաստանը եւ այլն:

ՌՈՒՍԱՍՏԱՆԸ ՆՈՐԻՑ ՆԱՏՕ-Ի ՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ ՀԱԿԱՌԱԿՈՐԴՆ Է

Այսպիսովª ՙՍառը պատերազմից՚ հետո առաջին անգամ ՆԱՏՕ-ն, ըստ էության, աշխարհը վերստին բաժանում է երկու մասիª դաշնակիցների եւ հակառակորդների: Այդ կերպ, հասկանալի է, ԱՄՆ-ը փորձում է առնվազն եվրոպացիների աչքերում վերաիմաստավորել ՆԱՏՕ-ի գոյության բուն փաստը. եթե կան գլոբալ հակառակորդներ, ուրեմն դաշինքը պետք է պահպանվի: Իհարկեª սրանով ԱՄՆ-ը անուղղակիորեն ընդունում է, որ եթե ունեն գլոբալ հակառակորդներ, ապա աշխարհի կառավարման միաբեւեռ համակարգն այլեւս գոյություն չունի: Սակայն մյուս կողմից էլª այդ որոշման արդյունքում, բնականաբար, առաջիկայում շեշտադրում կարվի ՆԱՏՕ-ի զարգացման վրա, ինչը ենթադրում է, որ Եվրոպան պետք է ավելի լայն բացի գրպանը դաշինքի համար: Բնական է նաեւ, որ այդ հավելյալ ծախսերի առյուծի բաժինը կհոսի դեպի ամերիկյան ռազմական արդյունաբերություն եւ այդ կարգի այլ համակարգեր, ինչը կարող է Վաշինգտոնի համար իսկական փրկօղակ դառնալ դոլարի պայթյունի ահագնացող ուրվականից գոնե ժամանակավորապես փրկվելու համար:
Մի խոսքովª գերխնդրին, որին հասնելու համար ԱՄՆ-ը պատրաստ էր մինչեւ իսկ Ուկրաինայում ռուսներին ներքաշել մեծ պատերազմի մեջ, դրանով սարսափեցնել Եվրոպային ու այդ կերպ տանել ՆԱՏՕ-ական ֆինանսավորման ավելացման ուղղությամբ, Վաշինգտոնին կարծես թե հաջողվում է հասնել առանց պատերազմական ծայրահեղությունների: Եվ նկատենք, որ այդ ծայրահեղ վտանգավոր հեռանկարներն աչքների առաջ ունենալովª այդ քայլին ինչ-որ տեղ ինքնակամ գնաց նաեւ Եվրոպան, ինչ-որ տեղ նպաստեց նաեւ Ռուսաստանը: Մի խոսքովª ձեւավորվեց մի իրավիճակ, երբ արդեն հնարավոր էր Ուկրաինայում մինչեւ իսկ զինադադար հայտարարել: Եվ նկատենք, որ այս զինադադարը պետք է բոլոր կողմերին:
Կիեւը, որ գործնականում զրկվել է բանակից, կփորձի օգտվել զինադադարից ու մնացած վերջին ռեզերվները մոբիլիզացնելª ռազմաճակատային ճեղքերը մի կերպ փակելու համար: Դոնբասին էլ էր զինադադարը պետք մեկամսյա բուռն մարտական գործողությունների արդյունքները մարսելու, բանակը վերախմբավորելու, համալրելու եւ ներքին հումանիտար իրավիճակը կարգավորելու համար:
Իսկ ահա արտաքին ուժերից զինադադարը նախ ռուսներին, ասենք նաեւ եվրոպացիներին էր պետք` գնալով ահագնացող եւ օրեցօր աճող կորուստներ պատճառող տնտեսական պատերազմից գլուխ հանելու համար: Բացի այդª ռուսները առաջիկա ամիսներին տալիս են Եվրասիական միության մեկնարկը, իսկ ուկրաինական պատերազմն ակնհայտորեն չի նպաստում դրան:
Միեւնույն ժամանակ նաեւ պետք է հաշվի առնել, որ ինչքան էլ զինադադարը ցանկալի համարվի, մեկ է, այս պահին ստեղծված ստատուս-քվոն ձեռնտու չէ եւ ոչ մեկին, այսինքնª պատերազմը մեկ օրից, մեկ շաբաթից կամ մեկ ամսից ամենայն հավանականությամբ կշարունակվի:

ԱՄՆ-Ի ԱՐԱԲԱԿԱՆ ԳԼԽԱՑԱՎԱՆՔԸ

Թե ինչքան կերկարի ուկրաինական զինադադարը, թերեւս մեծապես կախված է նրանից, թե ինչ հրահանգներ Կիեւը կստանա Վաշինգտոնից: Իսկ Վաշինգտոնը թեեւ դեռ փորձում է ցույց տալ, որ ոչ միայն ուկրաինական ճգնաժամը, այլ նաեւ Վրաստանի սահմաններին ռուսական զորքերի առկայությունն է իր միակ հետաքրքրությունը, սակայն գնալով ակնհայտ է դառնում, որ ամենեւին էլ դա չէ վերջին ժամանակների իր համաշխարհային թիվ մեկ գլխացավանքը: Այն բարդ իրավիճակը, որում ԱՄՆ-ն այս օրերին հայտնվել է Իրաքում ու հյուսիսաֆրիկյան տարածաշրջանում, նորություն չէ: Խոսքը, բնականաբար, Արաբական խալիֆաթի վերստեղծման հայտնի ծրագրերի մասին է, որոնք է°լ ավելի նյութականացան այն բանից հետո, երբ ՙԻսլամական պետություն՚ խմբավորման գրոհայինները սկսեցին ցուցադրաբար մորթել ամերիկյան լրագրողներինª դրանով ձեռնոց նետելով Վաշինգտոնին: Համենայնդեպսª Ուելսյան գագաթաժողովում պետքարտուղար Քերրին մինչեւ իսկ խոսեց ընդդեմ ՙԻսլամական պետության՚ կոալիցիայի ստեղծման անհրաժեշտության մասին, եւ ահա վաղը նախագահ Օբաման  ծրագրային ելույթի տեսքով կմանրամասնի այդ ուղղությամբ իր ռազմավարությունը: Սակայն Օբամայի հայտարարությունը` ՙԵս  երկիրը նախապատրաստում եմ նրան, որ պայքարի ՙԻսլամական պետությունից՚ եկող սպառնալիքի դեմ՚, արդեն իսկ ահազանգ է այն մասին, որ ԱՄՆ-ը կանգնած է Իրաքից մինչեւ Հյուսիսային Աֆրիկա նոր եւ այս անգամ արդեն միանգամայն ռեալ, այսպես ասած, հակաահաբեկչական պատերազմի շեմին: Ընդ որում, նաեւ աչքի առաջ պետք է ունենա այն վտանգը, որ այս անգամ կարող է իր տարածքում եւս բախվել իրական ահաբեկչական հարձակումների, եւ ոչ թե նրանց, որոնց հետ ամերիկյան հատուկ ծառայությունների առնչությունների մասին մեկ անգամ չէ, որ խոսվել է:
Այլ հարց է, որ թեեւ Ուելսում շատ խոսեցին ՆԱՏՕ-ի զարգացման հեռանկարներից, սակայն այն տպավորությունն է, թե նման պատերազմ սկսելու պարագայում ԱՄՆ-ը դաշնակիցների հարցում լուրջ խնդիրներ ունի: Եվրոպական առաջատար երկրներից Գերմանիան եւ Ֆրանսիան, որոնք ուկրաինական ճգնաժամի պատճառով լուրջ կորուստների շեմին հայտնվեցին, կարծես թե այս պահին ավելի շատ մտահոգված են, որ այդ ամենը չվերածվի նաեւ էներգետիկ ճգնաժամի: Այդ առումով թեեւ փորձում են ՌԴ-ի եւ Ուկրաինայի հետ վերսկսել գազի վերաբերյալ բանակցությունները, սակայն ասել, թե այդ քննարկումները ձմռան շեմին ինչ էներգետիկ իրավիճակ կստեղծեն Եվրոպայում, հազիվ թե որեւէ մեկը համաձայնի: Ընդ որում, վերջին ամիսներին փորձում էին Եվրոպայի էներգետիկ այդ հիմնախնդիրը լուծել Իրանի հետ հաշտվելու միջոցով արձակվի եւ որոշ լավատեսներ նույնիսկ սկսեցին հայտարարել, թե արդյունքում Իսլամական Հանրապետությունն արդեն իսկ հայացքը դարձրել է Արեւմուտք: Բայց ահա օրերս հայտնի դարձավ, որ Իրանը պատրաստվում է օրական մոտ 500 հազար բարել նավթ վաճառել Ռուսաստանինª ռուսական ապրանքների դիմաց (դրանից հետո հասկանալի է, թե ինչու ԱՄՆ-ը սկսեց խոսել Վրաստանին ՆԱՏՕ տանելու իր ցանկության մասին): Դա հին ծրագիր է, եւ երբ հենց այս օրերին են խոսում այն կյանքի կոչելու մասին, դա նշանակում է, որ Թեհրանը պարզապես փորձում է առավելագույնս դժվարացնել ԱՄՆ-ի կյանքը Մերձավոր Արեւելքում: Այն պարզ պատճառով, որ օրական մոտ 2 մլն բարել արդյունահանվող իր նավթի մոտ 1,5 միլիոնն արդեն իսկ հոսում է դեպի հեռավոր Ասիաª Չինաստան, Ճապոնիա եւ այլն: Եթե դրանից հետո կես միլիոնն էլ ռուսներին են տալիս, ապա ստացվում է, որ Եվրոպային վաճառելու նավթ Իրանին պարզապես չի մնում: Ճիշտ է` կարելի է արդյունահանումն ավելացնել: Բայց դա էլ ժամանակ է պահանջում, մինչդեռ Եվրոպան հենց այս պահին կարող է էներգետիկ ճգնաժամում հայտնվել, ինչը միանգամից կպայթեցնի ողջ եվրոպական տնտեսությունը:
Ինչ վերաբերում է ԱՄՆ-ի եվրոպական հիմնական դաշնակցինª Մեծ Բրիտանիային, ապա այն կանգնած է Շոտլանդիայի ինքնորոշման հանրաքվեի անցկացման փաստի առաջ: Գալիք շաբաթ տեղի ունենալիք այդ հանրաքվեն բացասական արդյունքով ավարտելու համար Լոնդոնը ջանքեր եւ խոստումներ չի խնայում: Բայց նախնական տվյալներով` Շոտլանդիայի անկախության օգտին կարող է քվեարկել մասնակիցների բացարձակ մեծամասնությունը, ընդ որում, հանրաքվեին ընդառաջ` նրանց թիվը գնալով միայն մեծանում է: Այնպես որ, եթե հրաշք տեղի չունենա, արդեն հաջորդ շաբաթ Շոտլանդիան կհռչակվի անկախ պետություն, որն այնպիսի քաղաքական եւ տնտեսական ճգնաժամ է խոստանում Լոնդոնին, որ դրանից հետո Մերձավոր Արեւելքի մասին հաստատ չի մտածի:
Եթե սրան ավելացնում ենք, որ նմանատիպ հանրաքվե է տեղի ունենալու նաեւ Կատալոնիայումª Իսպանիայից անջատվելու հարցով, ապա դա կնշանակի, որ Եվրոպան կանգնած է ներքին սահմանների վերաձեւման բարդագույն փուլում եւ հազիվ թե կարողանա մտածել Մերձավոր Արեւելքում ԱՄՆ-ի հանդեպ իր դաշնակցային պարտավորությունների կատարման մասին: Եվ արդյունքում առաջ է գալիս ֆանտաստիկ թվացող այն վարկածը, որ խալիֆաթական ճգնաժամից դուրս գալու համար ԱՄՆ-ին կմնա հույսը դնել միայն ռուսների վրա: Իսկ թե դա ինչքանով է ռեալ եւ ինչ փոխհատուցում է ենթադրում, ժամանակը ցույց կտա:

ՔԵՐՈԲ ՍԱՐԳՍՅԱՆ