ՀՈԿՏԵՄԲԵՐԻ 10-ԻՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԸ ԿԱՆԴԱՄԱԿՑԻ ԵՏՄ-ԻՆ

ՀՈԿՏԵՄԲԵՐԻ 10-ԻՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԸ ԿԱՆԴԱՄԱԿՑԻ ԵՏՄ-ԻՆ

Այս օրերին հայաստանյան արեւմտամետների շրջանակները հերթական անգամ ոգեւորվել են: Պատճառն այն է, որ ՌԴ նախագահ Դմիտրի Մեդվեդեւի հայաստանյան այցը չի կայանալու, ինչն էլ նշված շրջանակներում խանդավառություն է առաջացրել, թե Եվրասիական միությանը Հայաստանի անդամակցության պայմանագրի ստորագրումը հետաձգվում է անորոշ ժամանակով:

ՊՈՒՏԻՆՅԱՆ ՙԴԱԲՐՈՆ՚

Թե ինչ կապ ունի Մեդվեդեւի Հայաստան գալ-չգալն այդ պայմանագրի ստորագրման հետ, մեր արեւմտամոլները գերադասում են չմանրամասնել` թերեւս հաշվի առնելով նաեւ այն փաստը, որ նույն Մեդվեդեւի գլխավորած կառավարությունն արդեն իսկ պաշտոնապես հավանություն է տվել ԵՏՄ-ին մեր երկրի անդամակցության փաստաթղթին: Սակայն մեր արեւմտամետների համար ՙամենածանր՚ հարվածն այն էր, որ հազիվ էին սկսել տեղը տեղին հրճվել Մեդվեդեւի հայաստայնան այցի չկայանալու թեմայով, ստիպված եղան դեմառդեմ բախվել ՙդառը իրականությանը՚: Այսպեսª ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինը ստորագրեց կարգադրություն, որում ասվում է. ՙԸնդունել ՌԴ կառավարության առաջարկըª ստորագրել Եվրասիական տնտեսական միությանը Հայաստանի Հանրապետության անդամակցության վերաբերյալ պայմանագիրը՚: Ավելին` ՌԴ նախագահը նաեւ հստակեցնում է կոնկրետ ժամկետները. ՙՆպատակահարմար համարել սույն կարգադրությամբ նախատեսված պայմանագիրը ստորագրել Եվրասիական բարձրագույն տնտեսական խորհրդիª պետությունների ղեկավարների մակարդակով նիստում՚:
Մանրամասնենք. խոսքը հոկտեմբերին Մինսկում կայանալիք նիստի մասին է: Իհարկեª իր հիշատակված կարգադրությամբ Վ. Պուտինը միայն ՙնպատակահարմար՚ է գտնում ստորագրել Հայաստանի անդամակցության պայմանագիրը: Բայց հաշվի առնելով այն հավելյալ կշիռը, որը ՌԴ նախագահը ձեռք է բերել վերջին ժամանակներս միջազգային արենայում` դժվար չէ կռահել, որ ԵՏՄ-ի ներկայիս մյուս երկու անդամ-երկրների նախագահներըª Նազարբաեւն ու Լուկաշենկոն` չեն փորձի կասկածի տակ առնել պուտինյան նպատակահարմարությունը: Հակառակ պարագայում պարզապես պետք է Մինսկում փորձեն բացատրել, թե կոնկրետ ինչ պատճառով են փորձում ձգձգել Հայաստանի անդամակցությունը, այսինքնª նաեւ ԵՏՄ-ի ընդլայնումը, հենց որն էլ, թերեւս, այս պահին ամենաշատն է հետաքրքրում Ռուսաստանին:
Եթե սրան ավելացնենք նաեւ օրերս նույն Մինսկում կայացած ԵՄ-Ուկրաինա-ԵՏՄ գագաթաժողովից հետո Նազարբաեւի հայտարարությունը հոկտեմբերի 10-ին ԵՏՄ-ին Հայաստանի անդամակցության հնարավորության մասին, ինչպես նաեւ դրան հաջորդած` Ղազախստանի հայաստանյան դեսպան Այիմդոս Բոզժիգիտովի այն հավաստիացումը, թե իրենք ոչ միայն դեմ չեն, այլեւ որ ՙՂազախստանում շատ բարեհաճ են վերաբերվում Հայաստանի անդամակցությանը Եվրասիական միությանը՚, ապա կարելի է վստահաբար ասել, որ եթե ինչ-որ արտառոց բաներ չլինեն, ապա Մինսկում խնդիրներ հաստատ չեն առաջանա:
Նկատենք նաեւ, որ Հայաստանի հետ կապված այս կարգադրությունից զատ, ՌԴ նախագահը նաեւ Պետդումայի վավերացմանը ներկայացրեց մայիսի 29-ին Աստանայում ստորագրված Եվրասիական միության ստեղծման պայմանագիրը: Այսինքնª Վ. Պուտինն ակտիվացնում է ԵՏՄ-ի ստեղծման եւ ընդյալնման գործընթացը, ինչն այս օրերին սկսելն անշուշտ պատահական չէ: Մի կողմից, իհարկե, Միությունը պետք է սկսի գործել գալիք տարվա հունվարի 1-ից, այսինքնª անկախ ամեն ինչից ժամկետները ստիպում են դրա անդամներինª սկսել պայմանագրի վավերացման փուլը: Բայց, թերեւս, միայն դրանով չէ, որ պետք է պայմանավորել ԵՏՄ-ի կայացման շուրջ գոնե Ռուսաստանի կողմից նկատվող ակտիվացումը: Նկատի ունենք հետեւյալը...

ՆՈՐ ՀԱՄԱՇԽԱՐՀԱՅԻՆ
ԻՐՈՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՇԵՄԻՆ

Այն, որ Ուկրաինայի ճակատագիրը պետք է արդեն լուծված համարել, վերջին օրերին անթաքույց հայտարարում են եվրոպական եւ ամերիկյան տարբեր, այդ թվումª միանգամայն բարձրաստիճան գործիչներ: Արեւմտյան այդ ողջ տեսակետը, թերեւս, ամփոփված է ԵԱՀԿ նախագահ Դիդե Բուրկհալտերի այն հայտարարության մեջ, թե Ուկրաինայում ՙլիովին կարելի է պատկերացնել շատ մռայլ սցենարներ՚: Մինչեւ իսկ Կիեւում, այն էլª գեներալական մակարդակով, բացահայտորեն խոսվում է պատերազմը տանուլ տալու մասին, մինչդեռ երկու-երեք շաբաթ առաջ նման հայտարարության համար հաստատ յուրաքանչյուրին կքարկոծեին մայդանում:
Եվրոպա մեկնած Պորոշենկոն վերադարձավ ձեռնունայն: Պատրաստվում է հիմա էլ Վաշինգտոն մեկնել, բայց հաստատ էական հույսեր չկան: Եվ, պատկերացրեք, մինչեւ իսկ ՆԱՏՕ-ի ներկայացուցիչներն են սկսել հայտարարել, թե ամեն ինչ վերջացած է, իսկ Գլխավոր քարտուղար ֆոն Ռասմուսենն էլ ավելի առաջ գնալով խոսում է այն մասին, որ Հյուսիսատլանտյան դաշինքն իր գործունեությունը կշարունակի խստիվ հետեւելով ՆԱՏՕ-ՌԴ համագործակցության պայմանագրի դրույթներին:
Սրա հետ մեկտեղ հիշեցնենք, որ վերջին օրերին ՌԴ նախագահ Վ. Պուտինն արդեն իսկ ակնարկներ է հնչեցնում մինչեւ իսկ Եվրոպայի եւ ՄԱԿ-ի ապագայի, այսինքնª ոչ միայն Ռուսաստան-Արեւմուտք, այլ նաեւ Եվրոպա-ԱՄՆ հետագա հարաբերությունների առնչությամբ: Ընդ որում, որ Գերմանիային վերջապես պետք է հնարավորություն տրվի դուրս գալ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի քաղաքական բեռի տակից, եւ մինչեւ իսկ առաջատար մյուս երկրներին հավասար տեղ զբաղեցնի ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդում:
Այս բոլոր նյուանսները վերջին օրերին, թերեւսª կապված ուկրաինական իրավիճակի հետ, սկսեցին գնալով ավելի ու ավելի ցայտուն դառնալ: Տեսանելի է նաեւ, որ նման զարգացումների արդյունքում ԱՄՆ-ը կորցնելու է Երկրորդ աշխարհամարտի ավարտից ի վեր պահպանվող իր հեգեմոնիկ դերը Եվրոպայում, ինչը Հին աշխարհամասը կրկին վերածում է համաշխարհային խաղատախտակի լիարժեք եւ ինքնուրույն խաղացողի: Կգնա±ն եվրոպական ներկայիս լիդերներն այդ ուղղությամբ. դա, իհարկե, ժամանակը ցույց կտա, թեեւ դա էլ չէ էականը: Այսօր Եվրոպայում ակնհայտորեն տեսանելի են ամերիկյան հեգեմոնիայից դուրս գալու սինդրոմներ: Դեռ Լիբիայում էր, որ Գերմանիան բացահայտորեն հրաժարվեց ԱՄՆ-ին աջակցելուց: Անցած տարի սիրիական ճգնաժամի ժամանակ ԱՄՆ-ին աջակցել հրաժարվեցին այլ երկրներ եւս եւ նույնիսկ Բրիտանիան: Ուկրաինական ճգնաժամի օրերին էլ Վաշինգտոնը ստիպված էր մինչեւ ամենավերջին սպառնալիքներին հասնել, որպեսզի ստիպեր եվրոպական իր դաշնակիցներին, որ գոնե ձեւի համար միանան ՌԴ-ի դեմ պատժամիջոցներին: Եվ նույնիսկ ԱՄՆ-ի ամենահավատարիմ եվրոպական դաշնակցիª Լեհաստանի արտգործնախարարն էր, հիշեցնենք, որ մեկ-երկու ամիս առաջ ամենավերջին հայհոյանքները թափեց Վաշինգտոնի գլխին:
Եվ ահա այս բոլոր նյուանսներին սկսեցին գումարվել շատ ավելի էական այլ փաստեր եւս: Վերջին եվրոպական ընտրություններում, ինչպես հայտնի է, լուրջ հաջողությունների հասան Եվրոպայի ազգայնական եւ դրանով հանդերձ էլª հակաամերիկյան ուժերը: Այդ ընտրությունների արդյունքում է, որ նույն ուժերի աջակցությունը վայելող գործիչներ են սկսել անցնել եվրոպական ղեկավար կառույցների կառավարմանը: Ամենաթարմ օրինակը. տխրահռչակ Քեթրին Էշթոնի փոխարեն Եվրամիության արտաքին քաղաքականության եւ անվտանգության հարցերով բարձր ներկայացուցչի պաշտոնը զբաղեցրեց Իտալիայի արտգործնախարար Ֆեդերիկա Մոգերինին, ով բացահայտորեն ռուսամետ գործչի համարում ունի: Ավելի կոնկրետª ԵՄ-ն նախընտրեց իր արտաքին քաղաքականությունը վստահել հենց նման համարում ունեցող գործչի, դրանով մեխանիկորեն ցույց տվեց, թե Ռուսաստանի եւ ԱՄՆ-ի հետ հարաբերությունների հարցում ինչ նախասիրություններ են ձեւավորվել եվրոպական ղեկավար կառույցներում, այսինքն, որ այդ նախասիրությունները շարքային եվրոպացիները տեղափոխել են եվրոպական ղեկավար կառույցներ:
Այն, որ այս միտումները խոստանում են գլոբալ փոփոխություններ աշխարհի կառավարման համակարգում, դժվար չէ կռահել: Իր մարգարեություններով քանիցս աչքի ընկած Ֆիդել Կաստրոն մինչեւ իսկ այն համոզմունքին է, որ այս բոլոր գործընթացների արդյունքում ՙդոլարը եւ եվրոն կախվածություն կունենան յուանից ու ռուբլուց՚: Մի խոսքովª ԱՄՆ-ին այդպես էլ չհաջողվեց Ուկրաինայում Ռուսաստանին ներքաշել մեծ պատերազմի մեջ, ինչը նշանակում է, որ աշխարհում դոլարի հեգեմոնիան պահելու շանսերը դառնում են գրեթե զրոյականª դրանից բխող բոլոր հետեւանքներով հանդերձ:
Բայց ահա այս իրավիճակում ՌԴ-ի համար գերխնդիր է դառնում Եվրասիական ուղղության արագ կարգավորումն ու կայունացումը: Իմաստն էլ հասկանալի է. մի շարք գլոբալ հարցերում Ռուսաստանն ունենալով անվիճելի առավելություններ` միաժամանակ լուրջ խնդիրներ ունի այնպիսի ուղղություններում, ինչպիսիք են դեմոգրաֆիկ իրավիճակը, ներքին շուկայի ծավալները եւ այլն: Խնդիրներ, որոնք առանց նախկին խորհրդային տարածաշրջանի համախմբման լուծել գրեթե հնարավոր չէ, եւ Եվրասիական միությունն էլ այստեղ է, որ դառնում է առավել քան անհրաժեշտ:

ՔԵՐՈԲ ՍԱՐԳՍՅԱՆ