«ԱՐՑԱԽԸ ԿՄՆԱ ԱՆԿԱԽ, ԱՆԳԱՄ ԵԹԵ ՎԵՐՋԻՆ ՀԱՅԸ ՄՆԱ ԱՅՆՏԵՂ»

«ԱՐՑԱԽԸ ԿՄՆԱ ԱՆԿԱԽ, ԱՆԳԱՄ ԵԹԵ ՎԵՐՋԻՆ ՀԱՅԸ ՄՆԱ ԱՅՆՏԵՂ»

Օրերս «Իրավունքը» այցելելով իր սիրելի ընթերցողի` ՀՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ, Երեւանի պատվավոր քաղաքացի, արձակագիր, դրամատուրգ ՊԵՐՃ ԶԵՅԹՈՒՆՑՅԱՆԻ բնակարան` նրա հետ զրուցեց մի շարք խնդիրների մասին, որոնք այսօր հուզում են ամեն մի հայի: Մեծ մտավորականը մեզ հետ կիսվեց իր մտահոգություններով, քաղաքական ու մշակութային իր տեսլականով:

«ՈՒՄ ՄԵՂԱԴՐԵՆՔ, ԵԹԵ ՄԵՆՔ ՉԵՆՔ ԱՆՈՒՄ»

-Պարոն Զեյթունցյան, մյուս տարի շատ կարեւոր տարի է հայերիս համար, քանի որ լրանում է Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցը: Ի՞նչ սպասելիքներ ունեք,  եւ արդյո՞ք մեզ կհաջողվի ստիպել Թուրքիային ճանաչել Ցեղասպանությունը:

- Չեմ կարծում, թե կհաջողվի, եւ նաեւ ուշանում ենք` ինչ-որ բան անելու համար: Մենք 2001 թվականին հազվագյուտ առիթ ունեինք` քրիստոնեության ընդունման 1700-ամյակը, ինչը կարելի էր դղրդացնել աշխարհով մեկ, բայց էլի առանձնապես ոչինչ չեղավ... Միակ մեծ իրադարձությունն այն էր, որ Հռոմի պապը եկավ, Շառլ Ազնավուրը երգեց, ուրիշ մեծ բան չեղավ: Հիմա էլ վախենում եմ, որ նույն բանը կլինի: Օպերայում հավաքվել, խոսել, երգել, ո՞ւմ է դա պետք: Չի արվում ոչինչ: Օրինակ, ԱՄՆ-ում կա մի շատ խոշոր սցենարիստ` Սչինթլերը, թող կանչեին այդ մարդուն եւ խնդրեին սցենար գրել, ֆիլմ նկարել, որպեսզի ինչ-որ բան ունենայինք` տարելիցին ցույց տալու: Բայց չի արվում, ո՞ւմ մեղադրենք, եթե մենք չենք անում...
- Իսկ արդյո՞ք բոլոր տեսակի ճանաչումներից ավելի կարեւոր չէ այն խնդիրը, որ այսօր պետք է լուծենք 100-րդ տարելիցից հետո` գալիք սերունդների մեջ պահպանելով վրեժխնդրության ոգին:
- Մեր սերունդները, իհարկե, պետք է հիշեն, բայց մյուսն էլ է կարեւոր, որ աշխարհը ճանաչի: Չէ՞ որ մեզ սպանել են, մեզ մորթել են, չպետք է էլի լռենք, սիրտս պայթում է... Երանի վրեժի կարիքը գնալով քչանա, այսինքն` գնալով հարցը մեր օգտին լուծվի: Ես չորս պիես եմ գրել Ցեղասպանության մասին, ու իմ պիեսներում եռում է այդ ամենը, եւ մի վեպ եմ գրել` 80 հազար տպաքանակով: Երբեմն մտածում եմ` բայց այս գիրքն ո՞ւմ համար եմ գրում, այս պիեսն ո՞վ է գալու ու նայի:

«ԴԵՍՊԱՆԸ ՇԱՏ Է ՔԻԹԸ ԽՈԹՈՒՄ, ԹԵՊԵՏ
ԱՅԴՔԱՆ ԷԼ ՄԵԾ ՔԻԹ ՉՈՒՆԻ»

-Բացի Ցեղասպանության խնդրի լուծումից, մյուս կողմից էլ` ազգիս առաջ ծառացել է արցախյան հակամարտության լուծման խնդիրը: Ի՞նչ եք կարծում` ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների վրա պե՞տք է հույսներս դնենք ու սպասենք, երբ օր օրի ավելի օրհասական է դառնում սահմաններում տիրող իրավիճակը:
- Օրինակ, ես ՀՀ նախագահի տեղը լինեի, այս շրջանում չէի հանդիպի Ադրբեջանի նախագահի հետ, կասեի մինչեւ սահմանի կրակոցները չդադարեն` ոչ մի հանդիպում: Բայց մի բանում վստահ եմ` Արցախը երբեք թշնամու ձեռքում չի հայտնվելու: Արցախը կմնա անկախ, եթե անգամ վերջին հայը մնա այնտեղ:
- Բայց այս օրերին նույնիսկ ԱՄՆ արտակարգ եւ լիազոր դեսպան Ջոն Հեֆերն է հայտարարում, որ արցախյան հարցի լուծումը միայն տարածքների վերադարձով կարող է լինել...
- Դա առաջին անգամ չի ասում: Ընդհանրապես, դեսպանը շատ է քիթը խոթում, թեպետ այդքան էլ մեծ քիթ չունի, ո՞ւր է խոթում, չեմ հասկանում: Ինձ մոտ տարին մեկ անգամ մի ամերիկացի հայագետ է գալիս, ու ես ամեն անգամ  հարցնում եմ իրեն` ի՞նչ նոր դեմոկրատիա եք մշակել, ո՞ւր եք ուզում տանել: Ասում եմ` այդ դեմոկրատիան տարեք հետամնաց երկրներ, ձեր դեմոկրատիայի կարիքն իրենք ունեն, թե չէ` դեմոկրատիա՜, հա՛ դեմոկրատիա՜...

«ԼԵՎՈՆԻ ՕՐՈՔ ՇԱՏ ՎԱՏ ԴՐՎԵՑԻՆ
ԱՆԿԱԽՈՒԹՅԱՆ ՀԻՄՔԵՐԸ»

-Ընդհանրապես, ինչ տվեց այս տարիների ընթացքում այդ ժողովրդավարությունը, մեր անկախությունը, ու ի՞նչ է փոխվել մեր արժեհամակարգում:
- Այնքան բան է փոխվել այսօր, մի մասը` լավ, մյուսը` վատ: Ես չեմ հաշտվում, որ բժշկությունն ու ուսումը գումարով է: Եվ սա ինձ համար չեմ ասում, այլ` ժողովրդի: Այն մեծամասնության համար եմ ասում, որոնք այսօր լավ չեն ապրում: Իհարկե, բաներ կան, որոնք դուրեկան չեն, բայց բոլորից վեր անկախության գաղափարն է: Դրանից ավելի մեծ բան չկա ժողովրդի, ազգի համար: Իսկ դա էլ հիմա մեզանից է կախված, թե այդ անկախությունն ինչպես պիտի կառուցենք: Թեպետ Լեւոնի օրոք (նկատի ունի ՀՀ առաջին նախագահ Լ.Տեր-Պետրոսյանին-հեղինակ) շատ վատ դրվեցին անկախության հիմքերը, բայց հիմա` էլի ոչինչ կամ էլ` մենք սովորեցինք, չգիտեմ: Պետք է «յոլա» գնալ, սովորել, ուրիշ ճար չկա: Ի՞նչ է, վեր կենանք գնա՞նք, դա ելք չէ, ես դա չեմ ընդունում: Հայաստանից, որ շատ են գնում, ինձ համար մեծ ցավ է:
- Մինչդեռ այդ գնացողները այսօր մի բան էլ հայրենիքի վրա են «մուննաթ» գալիս:
- Իրավունք չունեն, նրանք այդպես են վարվում իրենց արդարացնելու համար, որ այստեղից բացակայում են: Ավելին` վստահ եմ, որ հայհոյում են, որպեսզի արդարացնեն իրենց օտար երկրում ապրելը, ուրիշ պատճառ չկա: Եվ հետո, եթե դժգոհ են, թող գան, կողքիս կանգնեն, որ միասին ինչ-որ բան անենք` միասին խոսենք, միասին միտինգ անենք, թե չէ` մենակ խոսելը օգուտ չի տալիս: Բացի այդ, շատ ցավում եմ, որ ամերիկյան թերթերում կարդում ենք, թե ինչ խարդախություններ են անում հայերը, ինչքան բանտարկված մարդ կա, ու ովքեր են դրանք: Բոլորն էլ Հայաստանից գնացած կադրեր են, սփյուռքահայ չկա կամ շատ քիչ կան: Եվ այս հարցում պետք է դիմել ԱՄՆ-ի դեսպանատուն` եթե խիստ մաղում եք մարդկանց, ապա ինչպե՞ս եք թողել, որ գնան, ինչպես չեք հասկացել, թե ում հետ գործ ունեք: Այնպես որ, պետք է համակերպվել: Սա քո երկիրն է: Լավ է, թե` վատ, քո երկիրն է:
- Իսկ այսօրվա երիտասարդությունից ի՞նչ սպասելիքներ ունեք:
- Ինձ ուրախացնում է երիտասարդների խիզախությունը: Այսօր տարբեր տեսակի երիտասարդական շարժումներ կան, որոնցով ուրախանում եմ: Երեւի պայքարող երիտասարդները քիչ են, բայց ուրախ եմ, որ կան: Ազնիվ խոսք, իմ հույսը նրանց վրա է, եթե չփչանան:

ՀՐԱՆՏ ՍԱՐԱՖՅԱՆ