ԻՆՉՊԵՍ ԵՎ ԻՆՉՈՒ ՙՄԱՍՆԱՎՈՐԵՑՎԵՑ՚ ՙՍԵՎԱՆ-ՀՐԱԶԴԱՆ՚ ԿԱՍԿԱԴԸ

ԻՆՉՊԵՍ ԵՎ ԻՆՉՈՒ ՙՄԱՍՆԱՎՈՐԵՑՎԵՑ՚ ՙՍԵՎԱՆ-ՀՐԱԶԴԱՆ՚ ԿԱՍԿԱԴԸ

Ինչպես հայտնի է, վերջերս ՀՀ երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը բավականին տարօրինակ հայտարարությամբ հանդես եկավ` ՙՈրոտան՚ հէկ-ի սեփականաշնորհման հայտնի պատմության հետ կապված: Տարօրինակ` այն առումով, որ պարոն Քոչարյանը, թերեւս իրավացիորեն, սխալ է համարում հէկ-ի մասնավորեցումը, այն էլ. ՙԾայրահեղ կասկածելի ձեւովª անտեսելով օրենսդրության պահանջները ¥շրջանցելով խորհրդարանը¤...՚: Այն դեպքում, երբ դրան անմիջապես հակադարձեց ՀՀ էներգետիկայի նախկին նախարար Արմեն Մովսիսյանը, թե. ՙՍա ամենեւին էլ առաջին նախադեպը չէ մեր երկրում, երբ մասնավորեցվում է գույքային համալիրը, ոչ թե ընկերությունը, եւ որ այդ համալիրը մասնավորեցվում է կառավարության համապատասխան որոշումերով: Այսպես, 2003 թվականին Հայաստանի իշխանությունները մասնավորեցրել են ՙՍեւան-Հրազդանյան Կասկադ՚ ՓԲԸ եւ ՙՀրազդանի ջէկ՚ ՓԲԸ գույքային համալիրները...՚:
Մի խոսքովª էներգետիկայի նախկին նախարարը նախկին նախագահին մեկ շատ պարզ ակնարկ է հղումª այն, ինչ անում ենք, քեզանից ենք սովորել: Ով ով, բայց ակնհայտ է, որ դեռ 2000-ականների սկզբներից էներգետիկայի նախարարի պաշտոնը զբաղեցրած պարոն Մովսիսյանը ՙսեփականաշնորհման՚ այդ նույն պատմությունների անմիջական ականատեսն է, առանցքային դերակատարներից մեկը, եւ կարող է ներկայումս շատ ուրիշ հետաքրքիր մանրամասներ եւս հիշեցնել Ռ. Քոչարյանին: Իհարկեª այդ ժամանակ նաեւ իր ՙհամեստ՚ դերակատարման մասին է ստիպված լինելու խոսել, ինչը նույնիսկ շատ վտանգավոր կարող է լինել` հաշվի առնելով, որ այդ էներգետիկ մասնավորեցումները աչքի էին ընկնում ոչ միայն որպես ՙառեղծվածային՚ գործարքներ, այլ կապված էին մեծ-մեծ փողերի հետ: Ընդ որում, ժամանակին այս ամենի մասին հնչել են լրջագույն մեղադրանքներ, որոնք, ճիշտ է, տարիների ընթացքում կարողացան օրակարգից հանել, սակայն մինչ օրս էլ դրանք պահպանվում են դանդաղ գործունեության ականների տեսքով:
Պարոն Մովսիսյանի հիշատակած օբյեկտներից ՙՀրազդանի ջէկ՚-ը ամիսներ առաջ արդեն իսկ հերթական անգամ սկանդալի կիզակետում էր հայտնվել, որի ժամանակ նույնպես ծավալվեց Քոչարյան-Մովսիսյան հեռակա ՙբանավեճ՚: Եվ հազիվ էր սկսել դա քիչ-քիչ մոռացության մատնվել, երբ նույն տիպի հեռակա ՙբանավեճի՚ թեմա դարձավ նաեւ ՙՍեւան-Հրազդանյան՚ կասկադը: Ընդ որում, եթե ՙՀրազդանի՚ ջէկ-ի մասով վիճակը դեռ այն օրերին էր քիչ թե շատ պարզ, քանի որ այն ՙօտարվեց՚ ՙԳույքª պարտքի դիմաց՚ բանաձեւի շրջանակներում, ապա ՙՍեւան-Հրազդանյան՚ կասկադի պատմությունը շատ ավելի մութ էր:
Ասենքª մինչ այժմ էլ այդ գործարքի հետ կապված դեռ շատ հարցեր մնում են թանձր ստվերում: Պաշտոնական աղբյուրները այն օրերին, ավելի կոնկրետª 2003թ. մարտին, երբ ընդունվում էր համապատասխան որոշումը, տեղեկացրին միայն, որ կասկադը ռուսական ՙՌԱՕ ԵԷՍ՚-ին, այսինքնª հայտնի օլիգարխ Չուբայսի գլխավորած համակարգին է փոխանցվում ատոմակայանի միջուկային վառելիքի դիմաց ունեցած 40 միլիոն դոլար պարտքի դիմաց: Ավելի կոնկրետª կասկադը գնահատվեց 25 միլիոն, այսինքնª դրանով փակվեց միջուկային վառելիքի պարտքի մի մասը միայն, իսկ մնացած 15 միլիոնը պետք է մարվեր երկու տարվա ընթացքումª ներհանրապետական շուկայում սպառված էլեկտրաէներգիայի վաճառքի հաշվին: Ընդ որում, այդ գործարքի կնքման պահին ՙՍեւան-Հրազդանյան՚ կասկադը արդեն մոտ 9 ամիս գրավադրված էր նույն վառելիքային պարտքի դիմաց:
Իհարկեª կարելի է նաեւ համեմատության մեջ դնել ՙՈրոտանի՚ հէկ-ի ներկայիս դեռ կիսատ մնացած եւ ձախողման հույսեր ներշնչող գործարքի 180 միլիոն դոլար ¥բացի այդª 70 միլիոն դոլարի ներդրումային պարտավորություն¤ գնի եւ ՙՍեւան-Հրազդանյան՚ կասկադի 25 միլիոնի միջեւ: Սակայն խնդիրը այդ չէ: Հարցն այն չէ, թե ՙՍեւան-Հրազդանյան՚ կասկադի այդ գործարքի ընթացքում քանի-քանի օրենսդրական նորմեր ոտնատակ արվեցին: Այսինքնª եթե պետությունը ճարահատյալ էր դրան գնում, ապա ինչ կարող ես անել: Այլ հարց է, թե ինչու պետք է պետությունը ճարահատյալ գնար այդ քայլին: Իսկ ահա հարցը մի քանի ենթահարցեր ունի. ինչու եւ ինչպես գոյացավ այդ 40 միլիոն դոլար պարտքը, կայի±ն կոնկրետ մեղավորներ, որեւէ մեկը պատասխան տվեց ¥այդ հարցը ժամանակին նաեւ իրավապահների ուշադրության կենտրոնում էր¤: Եվ վերջապես, կարող էր այդ պարտքը այլ միջոցներով մարվել, արդյոք ճիշտ էր ՙՍեւան-Հրազդանյան՚ կասկադը ընդամենը 25 միլիոն դոլար գնահատելը եւ այդպես շարունակ:
Ավելի քան տասնամյա հեռավորությունից հնարավոր է այդ հարցերի պատասխանները գտնել: Փորձենք...

ՔԵՐՈԲ ՍԱՐԳՍՅԱՆ
Թեմայի շարունակությունըª ՙԻրավունք-Հետաքննության՚ չորեքշաբթի օրվա համարում: