ԵՎ ՆՈՐԻՑ ՄԵՐ ՀԱՐԵՎԱՆՈՒԹՅԱՄԲ ՄԵԾ ՊԱՏԵՐԱԶՄԻ ՍՊԱՌՆԱԼԻՔ ԿԱ

ԵՎ ՆՈՐԻՑ ՄԵՐ ՀԱՐԵՎԱՆՈՒԹՅԱՄԲ ՄԵԾ ՊԱՏԵՐԱԶՄԻ ՍՊԱՌՆԱԼԻՔ ԿԱ

Այս օրերին Իրաքում կարծես թե սկսվում է ծավալվել հերթական մեծ պատերազմը: Ամեն ինչ սկսվեց նրանից, որ ՙԻրաքում եւ Լեւանտեում ¥կա°մ Շամում-հեղ¤ իսլամական պետություն՚ ¥ԻԼԻՊ¤ խմբավորման գրոհայինները, որը համարվում է ՙԱլ Քայիդային՚ մոտ կանգնած կառույց, խոշոր հարձակում սկսեցին Իրաքի հյուսիս-արեւմտյան հատվածներումª գրավելով երկրի երկրորդ քաղաքըª Մոսուլը: Դա նշանակում է, որ Իրաքի գործնականում ողջ հյուսիսային հատվածը անցել է ԻԼԻՊ-ի վերահսկողության տակ, ինչին պաշտոնական Բաղդադն այս պահին հակազդելու գործնական եւ ոչ մի հնարավորություն չունի:

ԻՐԱՔՅԱՆ ԵՐՐՈՐԴ ՊԱՏԵՐԱԶՄ

Անշուշտª այստեղ ամենակարեւորն այն հարցն է, թե ինչո±վ պետք է բացատրել կամ ո±վ է կանգնած այդ հարձակման թիկունքին: Եվ այստեղ է, որ բախվում ենք մի շատ տարօրինակ իրավիճակի: Նախ ներկայացնենք, որ սուննի իսլամի ծայրահեղական թեւը ներկայացնող այս խմբավորումը, որը հիմնականում ֆինանսավորվում է Սաուդյան Արաբիայի եւ Կատարի կողմից, իր հիմնական նպատակն է համարում Իրաքի, Սիրիայի եւ Լիբանանի տարածքներում սուննիական խալիֆաթի ստեղծումը: Խմբավորումն այնքան էլ մեծ չի համարվումª ունի մոտ 15 հազար գրոհային, եւ վերջին տարիներին հիմնականում կենտրոնացել էր սիրիական պատերազմի վրա, բնականաբարª ընդդեմ Ասադի: Այն փաստը, որ ներկայումս ԻԼԻՊ-ն իր ուժերը հիմնականում ուղղեց դեպի Իրաք, կարելի է կապել Սիրիայում Ասադի հաջողությունների հետ, որի պարագայում, միգուցե, այս խմբավորումն այնտեղ իրավիճակը համարելով անհեռանկարային, փորձում է իր, ավելի ճիշտª Սաուդյան Արաբիայի երազած սուննիական պետության հիմքերը դնել Իրաքում: Եվ այստեղ է, որ սկսվում են տարօրինակությունները: Գաղտնիք չէ, որ Իրաքի ներկայիս իշխանական համակարգը ստեղծվել է ԱՄՆ-ի կողմից եւ վերջինս էլ ներկայումս ուղղություն է տալիս իրաքյան նավթին:  Այսինքնª տրամաբանորեն ցանկացած անկայունություն Իրաքում պետք է, որ ազդի այդ երկրում ամերիկյան քաղաքականության վրա:
Եվեթե այս պարագայում տարածաշրջանի ամերիկյան առանցքային դաշնակիցներից մեկըª Սաուդյան Արաբիան է իր ահաբեկչական խմբավորումներին ուղղորդել Իրաք, ապա դա առնվազն տարօրինակ կլիներ: Առավել եւս, որ ԱՄՆ-ը դեմ է արտահայտվում տեղի ունեցածին` Բաղդադին խոստանալով ռազմական օգնություն: Ու աբսուրդն այն է, որ ԻԼԻՊ-ի դեմ ոչ պակաս մարտաշունչ հայտարարություններ հնչում են նաեւ Իրանից, այսինքն ստացվում է, որ չգիտես ինչ հրաշքով ԱՄՆ-ն Իրանի հետ հայտնվել է բարիկադների նույն, իսկ իր դաշնակից Սաուդյան Արաբիայի հետª հակադիր կողմը:
Երկրորդը. գաղտնիք չէ, որ Սիրիայում կռվող բոլոր խմբավորումները եւ հատկապես ՙԱլ Քայիդայի՚ հետ առնչություն ունեցողներն անցած տարիներին օգտվել են Թուրքիայի լայնածավալ աջակցությունից: Բայց ահա ԻԼԻՊ-ը, Մոսուլ մտնելուն պես, չգիտես ինչու որոշեց պատանդ վերցնել թուրքական հյուպատոսարանի մի քանի տասնյակ աշխատակիցներին: Իսկ ահա Թուրքիան, որ Սիրիայից իր տարածք ներխուժած մեկ շեղված արկի պատճառով ժամանակին քիչ էր մնում պատերազմ սկսեր, այս անգամ բավարարվում է ԱԳ նախարար Դավութօղլուի բավականին մեղմ հայտարարությամբ, որ եթե իր քաղաքացիները տուժեն, Անկարայի պատասխանը կլինի կոշտ: Էլ չասած, որ Իրաքում ահաբեկչական գործողություններ կազմակերպելու մեղադրանքով մահվան դատապարտված եւ Թուրքիայում ապաստան գտած Իրաքի նախկին փոխնախագահ Թարիք Հաշիմին չի հապաղել հերոսացնել իրեն հովանավորող թուրքերին պատանդ վերցրած ԻԼԻՊ-ն:
Վերջապես, ստացվում է, որ այս քայլով ԻԼԻՊ-ը բացահայտորեն դեմ է գնում ողջ աշխարհին: Ընդ որում, եթե Իրաքի պոտենցիալը բավարար չէ այդ պատերազմի համար, ապա ԻԼԻՊ-ը չպետք է մոռանար, որ Իրաքի հյուսիս-արեւելքում քրդական ինքնավարությունն է, որն ունի ռազմական եւ ֆինանսական համապատասխան ներուժ եւ այսօր էլ իր ուժերը տեղաշարժում է ընդդեմ ԻԼԻՊ-ի:

ԷԼԻ ԱՄԵՐԻԿՅԱՆ ՇԱՀԵՐԸ

Այսքան հակասությունների թերեւս միակ տրանաբանական բացատրությունն այն է, որ առանց ամերիկյան ստվերային ՙդաբրոյի՚ª ԻԼԻՊ-ը երբեք Իրաք չէր մտնի: իսկ ԱՄՆ-ին այս ամենը պետք էր մեկ շատ պարզ պատճառով. Իրաքը սկսել էր աստիճանաբար կայունացնել իր վիճակը, ավելի կոնկրետª արդեն սկսում էր պարզորոշ տեսանելի դառնալ Իրան-Իրաք-Սիրիա-Լիբանան առանցքի ձեւավորումը, որի համար չէ, որ ամերիկացիները կախեցին Սադամին: Գումարած դրանª Իրաքը մեկ անգամ չէ, որ հայտարարել է Ռուսաստանից զենքի մեծ քանակներ ձեռք բերելու իր ծրագրերի մասին եւ այդ ուղղությամբ արդեն իսկ որոշ պայմանագրեր էին սկսել ի հայտ գալ: Այս ծրագրերը, թերեւս, ի զորու են ամբողջովին փոխել Մերձավոր Արեւելքի քաղաքական պատկերը, ընդ որումª տարածաշրջանում ռուսական քաղաքականության ամրապնդման եւ ԱՄՆ-ի դիրքերի թուլացման տեսքով: Ընդ որում, վերջին ժամանակներս Բաղդադն իրեն սկսել էր այնքան վստահ զգալ, որ արդեն միջոցներ էր ձեռնարկում Իրաքի հյուսիսային քրդական ինքնավարության կողմից ինքնուրույն նավթարդյունահանման եւ թուրքերին վաճառելու գործընթացը կանխելու ուղղությամբ: Ընդ որումª ԱՄՆ-ը դա դատապարտելով, այնուամենայնիվ քայլ անգամ չէր կատարում կանխելու ուղղությամբ:
Այսպիսովª թեեւ ներկայումս քրդերը զորք են տեղաշարժում ԻԼԻՊ-ի դեմ, սակայն հազիվ թե իրենց ինքնավարության սահմանները պաշտպանելուց զատ այդ զորքերն ինչ-որ այլ գործողություններ կատարենª անցնելով Քիքուկից այն կողմ: Առավել եւս, որ ԻԼԻՊ-ը հայտարարում է բոլորովին հակառակª Բաղդադի ուղղությամբ իր հարձակումը շարունակելու ծրագրերի մասին: Հաջորդը, ԱՄՆ-ը թեեւ դատապարտում է Մոսուլի գրավումը, սակայն որպես օգնություն Բաղդադին առաջարկում է հավելյալ 1 միլիարդի դոլարի զենք գնել իրենից: Եվ մինչ այդ զենքը տեղ հասնի, հարց է, թե ինչ կմնա Իրաքից: Իսկ թուրք պատանդներին ԻԼԻՊ-ն երեկ ազատ արձակեց, այնպես որª իրաքյան հարձակմանը նաեւ հակաթուրքական բնույթ տալու այդ ներկայացման իմաստն էլ է սկսում պարզ դառնալ:
Այսպիսովª այս հարձակման միակ թիրախը մնացած Բաղդադին մնում են հաշված քայլեր: Կարող է կրկին իր երկիր ամերիկյան զորք հրավիրել: Սա կնշանակի Սիրիայի եւ Իրանի միջեւ ամերիկյան զինուժի տեղակայում, որը կարող է ցանկացած պահի հարվածել այդ երկու պետություններին էլ:
Հաջորդը. Իրաքը կարող է փորձել սեփական ուժերով ԻԼԻՊ-ի դեմն առնել: Բայց արդեն ակնհայտ է, որ այս խմբավորումն ընդամենը ավանգարդն էր եւ նրա ետեւից Իրաք կմտնի ծայրահեղ իսլամիստական այն ողջ արմանդան, որը մինչ այդ կռվում էր Սիրիայում: Այս ուժն արդեն Բաղդադի ատամի բանը չէ, եւ այդ դեպքում ստիպված կլինի օգտվել երրորդ տարբերակիցª դիմել Իրանի եւ Սիրիայի օգնությանը: Իսկ դա արդեն կնշանակի մեծ պատերազմ ողջ Մերձավոր Արեւելքում, որը, թերեւս, արագորեն կսկսի ընդլայնել իր աշխարհագրությունը, այդ թվում, միանգամայն հնարավոր է, նաեւ Ղարաբաղի ուղղությամբ: