12 ԿԵՏԵՐԻՑ ՙՓՐԿՈՒԹՅԱՆ ԾՐԱԳԻՐ՚ ԴՈՒՐՍ ՉԵԿԱՎ

12 ԿԵՏԵՐԻՑ ՙՓՐԿՈՒԹՅԱՆ ԾՐԱԳԻՐ՚ ԴՈՒՐՍ ՉԵԿԱՎ

Մի քանի շաբաթ առաջ, երբ խորհրդարանական քառյակը սկսեց խոսել իշխանություններին նոր պահանջներ ներկայացնելու մասին, այն տպավորությունն առաջացավ, թե դա ընդամենը միջոց է` ներկայիս պասսիվ գործունեությունը բացատրելու եւ  աշնանային ինչ-որ սրացումների մասին ՙանհասկանալի՚ ակնարկներ հնչեցնելու համար: Բայց չէ, ժամանակի ընթացքում քառյակը մեկ-երկու կետ ներկայացրեց` նաեւ բացատրելով, թե մնացած պահանջներով ամբողջական առաջարկ է ներկայացնելու երկրի ներկայիս ծանր սոցիալ-տնտեսական վիճակը կարգավորելու նպատակով:
ՄԵԾ-ՄԵԾ ԽՈՍՏՈՒՄՆԵՐ ԵՎ...

Իհարկե, միշտ էլ ողջունելի է, երբ հայաստանյան բավականին ամորֆ քաղաքական դաշտի այս կամ այն հատվածը երկրի վիճակը կարգավորելու համար ինչ-որ առաջարկներ է փորձում ներկայացնել: Իհարկե, շատ ավելի ողջունելի կլիներ, եթե այդ առաջարկները լինեին ռեալ եւ գործնական: Այս տեսանկյունից, իհարկե, քառյակի հիշյալ 12 կետերը ինչ-որ տարակուսանքներ առաջացնում էին, հաշվի առնելով, որ շատ ավելի տեղին կլիներ, եթե դրանք ներկայացվեին դեռ միայն վերջերս ԱԺ-ում քննարկվող կառավարության ծրագրի շրջանակներում, որտեղ քառյակը կարող էր ատամներով կռիվ տալ իր առաջարկները ծրագիր մտցնելու համար եւ հետագայում էլ նույնքան համառ պայքար մղեր` դրանք կյանքի կոչելու համար: Լավ, ասենք այդ պահին նրանք նման առաջարկներ դեռ չունեին կամ մշակման փուլում էր: Ուրեմն, դրանից հետո կարել էր ենթադրել, որ խոսքն իրոք ինչ-որ լուրջ, իսկական փրկության ծրագրի մասին էր: Առավել եւս, որ երեկ քառյակի ՀԱԿ-ական մասնիկ Լեւոն Զուրաբյանը հայտարարեց, թե. ՙԲոլորիս միավորում է անհանգստությունը, որ երկիրը կործանվում է: Ուրեմն, պետք է միավորել ռազմական տարբեր պատկերացումներ ունեցող ուժերին մի ռազմավարության մեջ...՚:
Դե, այսքանից հետո ամեն մեկն էլ կմտածի, թե քառյակն իրոք ՙփրկության ծրագիր՚ է առաջարկում: Բայց...

... ԳՐԵԹԵ ՈՉԻՆՉ ՉՏՎՈՂ ԱՌԱՋԱՐԿՆԵՐ

Ինչպես հայտնի է, քառյակը երեկ իր ծրագիրը վերջապես ներկայացրեց: Ճիշտ է, դրանում կան բավականին պարզ, որոշ դեպքերում նույնիսկ միանգամայն ընդունելի դրույթներ, բայց, մեղմ ասած, սխալ կլիներ սրանում ՙփրկության ծրագիր՚ տեսնել: Այսպես, առաջին կետը նույն ստանդարտ կենսաթոշակայինի պատմությունն է, այսինքն` ոչ մի նոր բան չի առաջարկվում: Իհարկե, կարող է բազմիցս կրկնված հին առաջարկը միանգամայն ընդունելի լինի: Սակայն այս հարցը` առանց այդ էլ, օրենսդրական փոփոխության տեսքով քննարկվելու է ԱԺ-ում, ու պարզապես անհասկանալի է, թե առանձին կետով այն եւս մեկ անգամ իշխանություններին հիշեցնելու փոխարեն, քառյակը ինչու միանգամից այն չի տեղափոխում խորհրդարանական ՙմարտադաշտ՚:
Երկրորդ կետը եւս այս կամ այն չափով ընդունելի է: Խոսքը վերաբերում է մայրաքաղաքի հայտնի կարմիր գծերին, տեսանկարահանող սարքերին եւ երթեւեկության տուգանքների չափերին, որոնք քառյակն առաջարկում է վերանայել: Կարմիր գծերն ու տուգանքները, ինչ խոսք, վերանայելու մեծ տեղ ունեն: Այլ բան, որ ըստ իս, արագաչափերի ու տեսանկարահանող սարքերի թիվը ոչ թե փոքրացնել, այլ բազմապատկել է պետք, հաշվի առնելով վթարների այն մեծ քանակը, որն  այսօր ունենք: Ամեն դեպքում, սա էլ է քննարկելու հարց:
Հաջորդ բլոկը վերաբերում է հարկային փոփոխություններին. քառյակն առաջարկում է առնվազն երեք անգամ փոքրացնել ՙՇրջանառության հարկի՚ դրույքաչափը, բարձրացնել դրա առավելագույն շեմը, հանել սահմանի վրա կիրառվող ավելացած արժեքի հարկը եւ այլն: Մի խոսքով, առաջարկվում է այն, ինչի մասին նոր կառավարությունը վարչապետի մակարդակով արդեն իսկ պատրաստակամություն հայտնել է փոփոխություններ իրականացնել: Մնացածը վերաբերում է ժամկետներին եւ դրույքաչափերին, որը զուտ մասնագիտական քննարկման հարց է, ու քառյակը ճիշտ կաներ կառավարության արդեն իսկ առկա պատրաստակամությունից ելնելով պարզապես ուղիղ աշխատանքներ սկսեր այդ հարցերի շուրջ:
Չորրորդ եւ հինգերորդ կետերը վերաբերում են գյուղատնտեսությանը` սկսած ոռոգման ջրից եւ դրա համար տրամադրվող սուբսիդիաներից, վերջացրած գյուղատնտեսական վարկերով: Այս մասին եւս կառավարությունից հայտարարություններ հնչել են, այսինքն` այս հարցում եւս պետք է պարզապես աշխատանքներ սկսել ժամկետների եւ մյուս տեխնիկական պայմանների շուրջ: Միայն թե, քառյակի այս առաջարկում որոշ տարօրինակ նյուանսներ, այնուամենայնիվ, նկատվում են: Օրինակ, առաջարկվում է 3 մլն դրամից ավելի գյուղատնտեսական պարտավորությունները վերաձեւակերպել նոր վարկերի` 5 տարի մարման ժամկետով եւ 8 տոկոս տոկոսադրույքներով: Բայց հարց է, Հայաստանում քանի± խեղճուկրակ գյուղացիներ 3 մլն դրամից ավելի վարկեր ունեն: Մյուս կողմից էլ, մեր հայրենի օլիգարխիան, որը վերջին ժամանակներս նույնպես դարձել է խոշոր գյուղատնտես կամ հողատեր, 3 մլն-ից ավելի ինչքա±ն վարկեր ունի: Այսինքն, ինչ, ըստ քառյակի` այդ օլիգարխիկ վարկերը եւս պետք է վերաձեւակերպել ու տոկոսների նվազեցման համար էլ պետական սուբսիդիաներ հատկացնել: Եթե այո, ապա սա արդեն կդառնա ոչ թե պետության, այլ գյուղատնտեսական օլիգարխիայի փրկության ծրագիր:
Եվ միայն այսքանից հետո են առաջ գալիս երկու պրակտիկ տնտեսական հարցեր, սակայն այստեղ էլ հիմնականում սոցիալական թեքում կա: Խոսքը նախ ՙՆաիրիտի՚ պարտքերի, դրա պատմության ուսումնասիրության եւ ապա այդ գործարանի վերագործարկման, ինչպես նաեւ ՙՈրոտանի՚ հեկ-ը առանց ԱԺ հավանության չվաճառելու մասին: Իրոք, լավ բաներ են, այլ հարց է, որ քառյակը ճիշտ կաներ սրա հետ մեկտեղ առաջարկեր ՙՆաիրիտի՚ վերագործարկման իր գործուն ծրագիրը: Մյուս կողմից էլ, եթե ԱԺ-ն հավանություն տա, ուրեմն ՙՈրոտանի՚ հէկ-ի վաճառքը պետք է միանգամայն արդարացվա±ծ համարել:
Եվ 8-րդ կետով քառյակը պահանջում է թույլ չտալ հանրային տրանսպորտի փոխադրավարձերի բարձրացում: Շատ էլ ճիշտ է անում: Բայց, եթե ի վերջո իրոք պարզվի, որ գործող սակագնով տրանսպորտը պարզապես չի կարող աշխատել, ապա ինչ պետք է անենք: Այսինքն, սակագնի մասին խոսելուց առաջ ճիշտ չէր նախ այս թեման նաեւ ԱԺ-ում լուրջ մասնագիտական ուսումնասիրության ենթարկել:
Վերջ, սրանից հետո այլ տնտեսական առաջարկներ չկան: Իսկ ի±նչ պետք է մտածենք, եթե այսքանն արվի, ուրեմն Զուրաբյանի ասածի պես` երկիրը կործանումից կփրկվի±: Հասկանալի է, այն, ինչ տնտեսական դաշտում պահանջում է քառյակը, թերեւս բացառությամբ հարկային փոփոխությունների եւ ՙՆաիրիտի՚ թեմայի, միգուցե որոշակի սոցիալական խնդիրներ կլուծեն, բայց պետության տնտեսական համակարգի շեշտակի զարգացման առումով որեւէ էֆեկտ չեն կարող առաջացնել: Ասենք, նաեւ հարկերն ու ՙՆաիրիտը՚ նման հեռանկարներ չեն խոստանում, եթե այդ հարցերը դիտվում են առանձին, անհրաժեշտ բազում այլ քայլերի համատեքստից դուրս: Ահա հենց այդ բազմաքայլ տնտեսական ծրագիրն է, որ քառյակը լավ կաներ ներկայացներ, բայց որոշել է յոլա գնալ մինչ այս քանիցս հնչած ստանդարտ եւ հանրային որոշակի հնչեղություն ստացած պահանջներով: Պահանջներ, որոնք քառյակն ինքը բազում անգամներ հնչեցրել է, ու պարզապես անհասկանալի է, թե ինչու է որոշել հերթական անգամ այդ ամենը համախմբել ու այսքան խորհրդավոր ձեւով հրամցնել ոչ միայն կառավարությանը, այլ նաեւ հանրությանը: Մինչեւ սեպտեմբերի վերջերը իր անգործությունը բացատրելու համար: Միգուցե, չէ որ շրջապատող աշխարհում այն վիճակն է, որ թերեւս մեր քառյակն էլ լավ չի կողմնորոշվել, թե ուր է պետք գնալ եւ ինչ խոսել: Դե ուրեմն, նման պաուզայի համար պատճառ էլ է պետք, բայց այն, ինչ գտել են, այնքան էլ համոզիչ չէ:

ՔԵՐՈԲ ՍԱՐԳՍՅԱՆ