ԻԼՀԱՄ ԱՐՁԱՆԻՉԻ ՆԱՄԱԿԸ ԵՎ ՙԿԻԿՈՍԻ ՄԱՀԸ՚

ԻԼՀԱՄ ԱՐՁԱՆԻՉԻ ՆԱՄԱԿԸ ԵՎ ՙԿԻԿՈՍԻ ՄԱՀԸ՚

Ամբողջովին քաղաքական լուսանցքում հայտնված մեր արեւմտասերները գործնականում չունեն որեւէ հնարավորություն` մազաչափ իսկ ազդելու ներքին եւ արտաքին քաղաքականության վրա: Սակայն ունեն շատախոսելու, բայղուշություն անելու, չարախնդալու եւ մթնոլորտը պղտորելու անզուսպ, նույնիսկ հիվանդագին պահանջ:

Եվ ահա ստացան մի անգին նվեր` Աստանայում Նուրսուլթան Նազարբաեւի կողմից ընթերցված նամակը, որի հեղինակը մազութային սուլթանատի միապետն է, ում վաղուց անվանակոչել էին Իլհամ Արձանիչ, քանզի այդ սուլթանատը իր նավթադոլարները ցփնում է աջ ու ձախ` աշխարհի ամենատարբեր քաղաքներում Հեյդար Ալիեւի արձանը կանգնեցնելու նպատակով:

ՔԱՐՈԶՉԱԿԱՆ ՓՈԹՈՐԻԿ ՄԻ ԲԱԺԱԿ ՋՐՈՒՄ

Անշուշտ, Նազարբաեւի ընթերցածը տհաճ էր, սակայն գործնականում դա ոչ մի հետեւանք ունենալ չի կարող: Ի վերջո, միջազգային հարաբերություններում ՙՄԱԿ-ի ճանաչած սահմանների՚ կատեգորիա գոյություն չունի, յուրաքանչյուր պետություն ինքն է ձեւակերպում, թե ինչ չափանիշներով է ճանաչում մեկ այլ պետության: Զորօրինակ, երբ 1991-ին ՀՀ անկախության ճանաչման շքերթ էր, բոլորը պարզապես ճանաչեցին, եւ միայն Մեծ Բրիտանիան վերապահում արեց, որ Հայաստանի անկախությունը ճանաչում է առանց Ղարաբաղի:
Կա եւս մեկ այլ կարեւոր պահ, որին ուշադրություն են դարձրել ինչպես լուրջ քաղաքական գործիչները, այնպես էլ քաղաքագետները` բազում կառույցների է անդամակցել ՀՀ-ն, սակայն ԼՂՀ-ն այդ կառույցներից որեւէ մեկում չի ընդգրկվել: Ու դրանից աշխարհը փուլ չի եկել մեր գլխին, արցախցիները ամբողջ աշխարհով ճանապարհորդում են ՀՀ քաղաքացու անձնագրով, արցախյան ցանկացած ապրանք, որը վաճառվում է դրսում, վաճառվում է ՙԱրտադրված է Հայաստանում՚ մակագրությամբ, հանգիստ ապրում ենք նույն բանակով, գործնականում նույն օրենսդրական դաշտով, նույն ֆինանսատնտեսական դաշտով, եւ այլն, եւ այլն:
Եվ ինչու հանկարծ ոմանք մոգոնեցին, որ Մաքսային ու Եվրասիական միություն մտնելիս` նույնը չպետք է լինի` պետք է հենց այդ մոգոնողներին հարցնել: Հազար անգամ ասվեց, որ Լաչինում մաքսակետ չի ծլի, Արցախի փաստացի կարգավիճակում ամեն ինչ կմնա նույնը, բայց ասողին լսող է պետք...
Ե°վ լրատվական դաշտը ե°ւ սոցիալական ցանցերը  լցված են ՙվայ Կիկոս ջան, վայ՚ ոճով գրված նյութերով: Մեր արեւմտասերները դեմքին տալով ամենալուրջ արտահայտությունը` պնդում են, որ երկու շաբաթից կամ մինչեւ ամսվա վերջ Արցախը կդառնա Ադրբեջանի բաժին, բնականաբար, այդ ֆանտազիայի շուրջ կրքեր են բորբոքում, ստորաբար խաղում են ազատամարտիկների նուրբ լարերի վրա, փորձում տագնապեցնել ժողովրդին: Ու նաեւ այդ ՙԿիկոսի մահվան՚ սոուսի տակ մեկը մյուսից զգացմունքային առաջարկություններ են հնչում, թե ինչպես ՙհայրենիքը փրկելու համար՚ տապալել ՙատելի եւ դավաճան բռնապետությունը՚: Փորձում են հակասություններ գտնել ՀՀ նախագահի, վարչապետի, ԱԺ նախագահի, Արտգործնախարարության մեկնաբանությունների միջեւ: Դե, եզի տակ հորթ փնտրողը իր երեւակայությամբ հանգիստ կարող է եւ այդ հորթի տեսիլքը տեսնել:
Մինչդեռ իրականությունը հետեւյալն է: Ղազախստանի ղեկավարը, որը միաժամանակ վախենում է, որ մի գեղեցիկ օր իր երկրի հյուսիսում ապրող ռուսները կինքնորոշվեն, մեկ ուրիշ գեղեցիկ օր էլ, չինացիներն իրենց հում-հում կուտեն, բնականաբար, նաեւ սեփական ապահովությունից ելնելով է Մաքսային միությունում: Բայց միաժամանակ նաեւ հավակնություններ ունի ներսում ներկայացնել ամբողջ թուրքական աշխարհի շահերը, կամ գոնե դրա տպավորությունը ստեղծել, որպեսզի Անկարայում եւ Բաքվում թարս հայացքների չարժանանա: Միաժամանակ կա եւ այլ պահ` Արցախի հարցի շուրջ դատարկախոսությամբ փորձել ինչ-որ բաներ կորզել Մոսկվայից: Դա մեր արեւմտամետ ՙխելոքները՚ չեն հասկանում, կամ չհասկացողի տեղ են իրենց դնում, որ ինչքան մեզ է անհրաժեշտ մտնել Եվրասիական նախագծի մեջ, նույնքան Մոսկվային է պետք, որ մենք այդտեղ լինենք: Իսկ ե°ւ ղազախները, ե°ւ բելառուսները դա շատ լավ են հասկանում, ուստի այդ հարցի շահարկումը Մոսկվայից զիջումներ կորզելու փորձերին են ծառայեցվում: Բնականաբար, չեն համարձակվում Ղրիմի անունը տալ, բայց ինչ-որ ձեւով պետք է սակարկեն, թե` ոչ: Համ էլ, ո±վ է ասել, որ արդեն Եվրասիական աշխարհաքաղաքական-քաղաքակրթական տարածքում պաշտոնապես ամրագրվելուց հետո մի գեղեցիկ օր չեն հասունանա նույն Ղրիմի նախադեպը Արցախի հարցում կիրառելու:
Պարզապես այսօր ով-ով, բայց Մաքսային միության եւ ՀԱՊԿ-ի մեր գործընկերները պատճառ չունեն որեւէ կերպ խախտել Արցախի ստատուս քվոն, քանզի ոչ ոք չի կարող ստույգ ասել, թե ինչ կստացվի պատերազմի վերսկսման դեպքում: Իսկ, այ, ամերիկացիները տարբեր ուորլիքների շուրթերով պատճառներ ունեն բզբզելու այդ հարցը, քանզի այլապես ընդմիշտ պետք է հրաժեշտ տան Հարավային Կովկասում գերիշխող դիրք ձեռք բերելու իրենց երազանքին: Դե պարզ է, որ ադրբեջանական դիվերսիաների առավել հաճախակի դառնալը` հենց ամերիկյան խրախուսմամբ, երբեմն էլ, միգուցե, ամերիկյան ստվերային արդյունք է: Որովհետեւ Իլհամ Արձանիչն էլ ստույգ չի կարող իմանալ, թե պատերազմի դեպքում ինչ ավարտ կլինի, ինչ կլինի իր սուլթանատի, իր հարստությունների եւ իր թանկագին անձի հետ: Այլ հարց է, որ սեփական նախրին անընդհատ սնում է հայատյացությամբ եւ հազարավոր ռազմաշունչ հայտարարություններով:

ԻՆՉՊԵՍ ՊՂՏՈՐԵԼ ՄԹՆՈԼՈՐՏԸ

Պարզ է, որ ներկայիս պայմաններում մեր երկրին մնում է երկու հիմնական անելիք: Մեկը` մշտապես բարձր պահել մեր բանակի մարտունակությունը, որպեսզի սահմաններում ամեն ինչ տեղը տեղին լինի, եւ երկրորդը` հանգիստ, աշխատանքային կարգով իրականացնել մեր քայլերը` Մաքսային եւ Եվրասիական միություն ինտեգրվելու ուղղությամբ: Ու նաեւ իրականացնել բոլոր անհրաժեշտ բարեփոխումները:
Բայց իզուր չէ, որ մեր ժողովրդի հիմնական հոգեբանական թշնամին հենց ՙԿիկոսի մահը՚ հեքիաթն է, որը բառիս բուն իմաստով, մենթալ պարազիտ է: Եվ հիմա միայն կեղտոտելու ունակ եւ ռեալ ազդեցությանը ոչ պիտանի արեւմտասերները զբաղված են նրանով, որպեսզի այդ մենթալ, տեղեկատվական պարազիտին կերակրեն հնարավորինս ավելի սարսափազդու հորինվածքներով: Մեկը հենց այդ փորձն էր` ներկայացնելու Նազարբաեւի բլթոցը` որպես Արցախը ստույգ մոտ ժամանակներս կորցնելու նախադրյալ: Բնականաբար, այդ փուչիկը հիմնականում փչում են հենց արեւմտասերները: Բայց կողքից բզբզում է նաեւ ՙքառյակը՚, որը 12 օրակարգային հարց է ՙառանձնացրել՚, որոնք, սակայն, դեռեւս մտադիր չէ հանրությանը ներկայացնել, մեկ էլ ՙէշի զատկին՚` աշնանը, հանրահավաքներ անել: ՙՔառյակի՚ ներկայացուցիչները այս կամ այն չափով ձգտում են Աստանայի նազարբաեւական բլթոցի առնչությամբ քննադատել ՀՀ նախագահին կամ ԱԳՆ-ին: Դե, մեկ էլ ավելանում է վիրտուալ եւս մեկ թեմա` իբր Ռոբերտ Քոչարյանի օրոք նման բան բացառված էր: Դե արի ու մի հիշեցրու, որ քիչ էր մնում հենց Ռոբերտ Քոչարյանի օրոք ՙՄեղրիի տարբերակը՚ իրականություն դառնար...
Բնականաբար, կան եւ ավելի մանր ՙսննդատեսակներ՚` ՙԿիկոսի մահը՚ կերակրելու համար: Եվ մշտական թեմաները` իբր իսպառ բացակայում է ժողովրդավարությունը եւ խոսքի ազատությունը, եւ Մաքսային միությունում ՙինքնիշխանությունը կորցնելու՚  առասպելը, եւ կրկին վերաաշխուժացած Միկոյանի արձանի թեման: Ուղղակի ապշել կարելի է, թե անկախ պետականության 23 տարիներն անցնելուց հետո էլ, ոմանք որքան են բարդույթավորված ՙՍովետի՚ թեմայով, որ նույն պաթոսով դատափետում են ԽՍՀՄ-ի գործիչներին, ոմանք էլ` ոչ պակաս պաթոսով նրանց իդեալականացնում: Ու այնքան են այդ թեման չարչրկում, որ մարդ արդեն պարզապես զզվում է մտնել համացանց:
Բայց ՙմեծ Կիկոսը՚ դեռ առջեւում է` երբ ՀՀ նախագահը ԱԺ վավերացմանը կներկայացնի Հայաստանի անդամակցության համաձայնագիրը: Ճիշտ է, ամռան շոգի պատճառով ՙհավատավոր ժողովրդավարներից՚ շատերը կգտնվեն տարբեր զով վայրերում` ամեն մեկն իր կերած գրանտին ՙգյորա՚, սակայն մեծ աղմուկ, վայնասուն, գարշահոտություն գցելու համար անմիջական ներկայություն էլ պետք չէ ո°չ հրապարակներում, ո°չ էլ բակերի զրուցարաններում: Կա ինտերնետ, կա ՙՖեյսբուք՚, որը թույլ է տալիս 10 հոգով 10 հազարանոց ամբոխի չափ աղմուկ հանել: Դե, ինչպես ասում են չինացիները` դա էլ կանցնի...
Իսկ թե ինչ ՙԿիկոսի մահ՚ է սպասում գրանտածիծներին ու այլ տեսակի 5-րդ շարասյուներին` դա պարզ կլինի արդեն աշնան սկզբից: Մի կողմից` հաստատ գրանտային հոսքերը դառնալու են ավելի առատ, քանզի ՙՔեռի Սեմը՚ 30 մլրդ դոլար է հատկացրել Եվրասիական նախագիծը տապալելու համար, մյուս կողմից էլ` արդեն Միության կազմում ՀՀ իշխանությունները կարիք չեն ունենա շատ ուշադրություն դարձնել ՙքաղաքակիրթ՚ Եվրոպայի եւ Ամերիկայի բարձրացրած աղմուկի վրա` ի պաշտպանություն ճնշվող ագենտուրայի: Այ, հենց դրա վերաբերյալ թող հիմիկվանից բացականչեն` ՙՎա¯յ Կիկոս ջան, վա¯յ՚:

ՀՈՎՀԱՆՆԵՍ ԳԱԼԱՋՅԱՆ