ԽՈՇՈՐ ՀԱՐԿԱՏՈՒՆԵՐՆ ԻՆՔՆԱԿԱՄ ԿԼՔԵՆ ՍՏՎԵՐԸ

ԽՈՇՈՐ ՀԱՐԿԱՏՈՒՆԵՐՆ ԻՆՔՆԱԿԱՄ ԿԼՔԵՆ ՍՏՎԵՐԸ

Հայաստանյան խոշոր բիզնեսի ներկայացուցիչների հետ ՀՀ վարչապետ Հովիկ Աբրահամյանի նախօրեին տեղի ունեցած հանդիպումը, ինչպես եւ սպասվում էր, տարաբնույթ մեկնաբանություններ է առաջ բերել: Դա, թերեւս, մասամբ պայմանավորված էր նրանով, որ հանդիպումը ՙդռնփակ՚ էրª առանց լրատվամիջոցների մասնակցության, ինչը վարչապետը մեկնաբանեց, թե ուներ անկաշկանդ զրույց ծավալելու նպատակ: Հանդիպման մասնակիցների տարածած կցկտուր տեղեկություններն էլ հիմնականում ՙփչացած հեռախոսի՚ սկզբունքով էր, ինչն էլ առաջ բերեց երբեմն նույնիսկ իրարամերժ մեկնաբանություններ:

ՈՐՊԵՍԶԻ ՍՏՎԵՐԻՑ ԴՈՒՐՍ ԳԱՆ

Եվ միայն երեկ կառավարության նիստում վարչապետը ներկայացրեց այդ միջոցառման հիմնական իմաստը. ՙՔննարկել ենք համագործակցության բազմաթիվ հարցեր, խաղի կանոններ ենք սահմանել: Մենք պայմանավորվել ենք, որ բոլորը պետք է աշխատեն հավասար դաշտում, եւ բոլորն ամեն ինչ պետք է անեն, որպեսզի ստվերից դուրս գան: Դա եղել է մեր պայմանը...՚:
Իհարկեª մինչ այս էլ ստվերից դուրս գալու մասին մեկ անգամ չէ, որ խոսվել է` մինչեւ իսկ պետական վերին ատյաններից, եւ քանի որ այսօր էլ վարչապետի մակարդակով է խոսվում խոշոր բիզնեսի ստվերից դուրս գալու մասին, դա նշանակում է երկու բան: Նախ, որ ստվերը դեռ այն, մեղմ ասած, մտահոգիչ մակարդակի վրա է, որ այդ թեման դառնում է վարչապետի եւ խոշոր բիզնեսի առաջին ընդհանուր հանդիպում-քննարկման առանցքը: Եվ երկրորդը, որ բխում է ասվածիցª ստվերի կրճատման ուղղությամբ նախկին բոլոր խոսակցությունները, այդ թվումª նախորդ կառավարության երկարամյա, այսպես կոչված, բարեփոխումները քիչ բան են տվել` գոնե խոշոր բիզնեսի մասով:
Այս տրամաբանությունը, իհարկե, կասկածի ստվեր է գցում նաեւ ներկայիս նոր խոստումների վրա: Սակայն այս դեպքում որոշ առանձնահատուկ երանգ նկատվում է: Այսպեսª կառավարության երեկվա նիստում վարչապետը խոսքը շարունակեց այս կերպ. ՙՄինչեւ հուլիսի 1-ը մենք տալու ենք հնարավորություն, որպեսզի իրենք ինքնուրույն, իրենց ցանկությամբ փորձեն աշխատել հավասար դաշտում: Ես տվել եմ հանձնարարական ֆինանսների նախարարինª բոլոր կառույցներով հետամուտ լինել այդ աշխատանքի գործընթացներին: Ես գտնում եմ, նաեւ ունեմ համոզմունք, որ իրենք խաղի կանոնները պետք է փորձեն պահպանել եւ եթե չպահպանեն, մենք փորձելու ենք նաեւ մեր լծակներն օգտագործել, որպեսզի կարողանանք մեր առջեւ դրված խնդիրներին լուծում տալ... Այդ խնդիրը, իրոք, կառավարության կողմից շատ հստակ է դրված, եւ մենք անպայման հետամուտ ենք լինելու, որպեսզի խաղի կանոնները բոլորը պահպանեն՚:
Այսպիսովª այս անգամ ստվերի կրճատման թեմայում առանձնանում է հետեւյալը. կառավարությունը սահմանում է կոնկրետ ժամկետներ, ընդ որում, ոչ թե տարիներ, այլ մոտ մեկուկես ամիս եւ ոչ միայն գործարար հանրությանն է դա վերաբերում, այլ կառավարությանը, ի դեմս ֆինանսների նախարարի, ինքն իրեն էլ է այդ ժամանակային սահմանափակման մեջ ներառում: Նկատի ունենք, որ հուլիսի 1-ին այս հայտարարությունը դեռ թարմ կլինի հանրության հիշողության մեջ: Միեւնույն ժամանակ էլª ստվերից դուրս գալն ու հավասար մրցակցային դաշտում գործելն այնպիսի փոփոխություններ կարող են առաջ բերել ոչ միայն տնտեսությունում, այլ նաեւ բյուջետային մուտքերի առումով, որ դրա լինել-չլինելը մեկուկես-երկու ամսից տեսնելու են բոլորը: Այսինքն, եթե ֆինանսների նախարարն է ՙբոլոր կառույցներով հետամուտ լինելու՚, թե գործարար դասն ինչպես է տեղափոխվում այս նոր խաղի կանոններին, հանրային հատվածն էլ ոչ պակաս ուշադրությամբ հետեւելու է Ֆինանսների նախարարությանը, թե ինչ եղավ գործընթացի հետ, ինչքանով, ասենք, ստվերի հաշվին ավելացան պետական եկամուտները, կամ թե ինչու է այս մի խոշոր գործարարը ճնշում փոքրերին: Եվ հենց այս ժամկետային սահմանափակումն ու փոխադարձ հսկողության համակարգն է, որ գոնե այս անգամ տնտեսության զարգազմանը խոչընդոտող երկու այդ առանցքային գործոններըª ստվերն ու անհավասար մրցակցությունը վերջապես կտեղափոխեն իրական նվազեցման փուլ:
Այլ հարց է, թե խոշոր գործարարներն ինչքանո±վ ինքնակամ կգնան այս ուղղղությամբ: Վարչապետ Հ. Աբրահամյանը, նաեւ ֆիննախարար Գ. Խաչատրյանը, անշուշտ, խոշոր բիզնեսր վրա ազդեցության առումով անհամեմատ ավելի մեծ ներուժ ունեն, քան նախորդ կառավարությունը: Հանգամանք, որը, թերեւս, կառավարության փոխվելու հիմնական պատճառների թվում պետք է դասել, իսկ նույն ժամանակային սահմանափակումը, որի մասին խոսեցինք, հիմք է տալիս ենթադրել, որ այդ ազդեցությունը առավելագույնս կգործադրվի: Բայց մյուս կողմից էլ, բիզնեսն այն կոշտ աշխարհն է, որտեղ միայն ազդեցությամբ, պահանջներով եւ, նույնիսկ, պատիժներով ամեն բանի չես հասնի: Կարճ ասած, գործարարն այն պահին, երբ տեսնի, որ խաղի կանոններին ոչ մի կերպ չի կարողանում հարմարվել, իսկ փոխելու հնարավորություն չունի` պարզապես կարող է վերցնել փողերն ու հեռանալ երկրից: Դա տնտեսագիտորեն կոչվում է ներդրումների կրճատում ու կապիտալի արտահոսք, որը ստվերի եւ մոնոպոլիզացիայի հետ մեկտեղ մեր ներկայիս տնտեսության մյուս հիմնական արգելակներից մեկն է: Սրա հետ մեկտեղ էլ, հայաստանյան բիզնեսը հիմնականում պարփակված լինելով ներքին երկուսուկես-երեք միլիոնանոց շուկայի ներսում, ենթադրում է փոխադարձ ճնշումների հասնող ներքին գերսուր մրցակցություն: Այս պարագայում, այն էլª ստվերի էական կրճատումից հետո չի բացառվում հարմարվել չկարողացող գործարարների, այսինքնª նաեւ կապիտալի արտահոսքի աճ:
Ռեալ լուծումն այս իրավիճակում շուկայի ընդլայնումն է, ինչի եզակի հնարավորություն այս պահին ունենք` ի դեմս Մաքսային միության:

ՍԱՀՄԱՆԱՅԻՆ ԱԱՀ-Ի ԽՆԴԻՐԸ

Մեկ այլ տարբերակ էլ կարող է դառնալ գործարար դաշտի համար համեմատաբար ՙերկար փողերի՚ ապահովումը: Եվ այս առումով նկատենք, որ համաձայն հիշատակված հանդիպմանը մասնակցած գործարար դաշտի որոշ ներկայացուցիչների, քննարկվել է նաեւ ներկրումների ժամանակ սահմանին ԱԱՀ-ի գանձումը սպառման փուլ տեղափոխելու գաղափարը, ինչը ժամանակին բազմիցս է քննադատվել գործարարության կողմից: Այն պարզ պատճառով, որ մինչ ապրանքի սպառումը դրանից ԱԱՀ-ի գանձումը գործարարների համար առաջ է բերում բավականին լուրջ ֆինանսական ծանրաբեռնվածություն, որը հիմնականում փորձում են լուծել բանկային վարկերի միջոցով: Հասկանալի է, բանկերը դրանից զգալի փողեր են աշխատում, որը, ի վերջո, մտնում է ապրանքի ինքնարժեքի, այսինքնª մնում է սպառողի ուսերին: Այսինքնª խոշոր հաշվով պետությունն իր նույն հարկերն է ստանում, տուժում է գործարարն ու սպառողը, եւ միակ շահողը մեր հղփացած բանկիրներն են:
Ինչեւէ, բավականին խոստումնալից նախաձեռնություններ են: Մնում է տեսնել, թե այդ ամենը գործնականում ինչ տեսք կունենա:

ՔԵՐՈԲ ՍԱՐԳՍՅԱՆ