ԽԵՂՎԱԾ ՃԱԿԱՏԱԳՐԵՐ

ԽԵՂՎԱԾ ՃԱԿԱՏԱԳՐԵՐ

Սկիզբը` նախորդ համարում

Մահապատիժ

Պատժի տվյալ տեսակը եկել է հին աշխարհից եւ, կատարած ծանր հանցագործության համար, որպես պատիժ, նախատեսվել է տվյալ անձին օրենքի ուժով կյանքից զրկել: Մասնավորապես, եթե տվյալ անձը զրկում է մեկին կյանքից, ապա նա եւս պետք է կյանքից զրկվեր. ՙԱկն ընդ ական, ատամ ընդ ատամ՚: Պատժի տվյալ տեսակի համար խթանիչ դեր է խաղացել նաեւ ՙարյան վրեժ՚ հասկացողությունը, որն իր վրա վերցրեց պետությունը: Հետագայում, որոշ երկրներ ներմուծեցին բարոյական եւ նյութական վնասների ինստիտուտը, սակայն այդպես էլ մահապատժի ինստիտուտը մի շարք երկրներում չվերացավ:
ՄԱԿ-ի տվյալներով շուրջ 150 երկիր, այդ թվում` Հայաստանը մահապատժի ինստիտուտը վերացրել են: Թվով 51 երկրներում այն գործում է, մասնավորապես` Չինաստանում, Իրաքում, Իրանում, ԱՄՆ-ի որոշ նահանգներում:
Քաղաքակրթության զարգացման հետ զարգացել են նաեւ մահապատժի տեսակները, այսինքն, քաղաքակրթությունն ուղիղ համեմատական եղավ մահապատժի տեսակների բազմազանությանը:
1. Մահապատիժ` գնդակահարության միջոցով.
ԽՍՀՄ-ի տարիներին, լինելով ուսանող եւ ուսումնական պրակտիկան անցկացնելով Ռուսաստանի հայտնի բանտերից մեկում, անուղղակի ձեւով ականատես եմ եղել մահվան դատավճիռն ի կատար ածելու պրոցեսին, որտեղ պարտադիր պայման էր դիտվում բանտի պետի, բժշկի եւ դատախազի մասնակցությունը:
2. Մահապատիժ` կախաղան հանելու միջոցով.
Տարիներ առաջ Իրաքի նախագահ Սադամ Հուսեյնը մահապատժի ենթարկվեց` կախաղան հանելու միջոցով եւ մահվանն ընդառաջ գնաց, գոնե արտաքուստ` սառնասրտորեն (կախաղան հանելու նախապատրաստական պրոցեսը տեւում է մոտ 30 րոպե եւ հոգեբանորեն ազդում տվյալ անձի վրա):
3. Մահապատիժ` գլխատման միջոցով.
Մահապատժի այս ձեւը դեռեւս գործում է Իրաքում, Սաուդյան Արաբիայում... Մահապատիժ` գլխատման միջոցով Ֆրանսիայում վերջին անգամ իրականացվել է 1977 թվականին Մարսել քաղաքում, որով էլ վերջ դրվեց Եվրոպայում նման ձեւով մահապատիժ իրականացնելուն:
4. Մահապատիժ` էլեկտրական աթոռի միջոցով.
Դժոխային այս մեքենայի հեղինակային իրավունքը ԱՄՆ-ինն է, որը լայն կիրառում գտավ նահանգներում: Հետագայում որոշ նահանգներում այն փոխարինվեց թույնի ներարկումով կամ գազախցիկով: Գազախցիկն այսօր, որպես մահապատժի տեսակ, կիրառվում է միայն ԱՄՆ-ում:
5. Մահապատիժ` քարկոծման միջոցով.
Մահապատժի տվյալ տեսակը հիմնականում կիրառվում է Իրանում, Իրաքում, Աֆղանստանում:
Օրենքի ուժով մահապատժի տեսակներից են եղել ինչպես քառատելն եւ ձեռքը, ականջը կտրելն ու աչք հանելը, այնպես էլ` խեղդամահ անելը, եռացրած ջրում խաշելը, կրակի վրա այրելը, գիշատիչ գազանների մոտ գցելը եւ վերջապես` խաչելը:
Ըստ իս, խաչելով մահապատժի ենթարկելն ամենադաժան մահապատժի ձեւն է, որն ունակ ու ընդունակ է եղել ստեղծել մարդ արարածը: Մահապատժի այս տեսակը տեւել է ժամեր, հաճախ էլ` օրեր շարունակ, որտեղ ողջ խաչելիության ընթացքում խաչվողը տեսել ու զգացել է ֆիզիկական եւ հոգեկան աննկարագրելի ցավ ու տառապանք: Որպես կանոն, խաչելով` մահապատժի են ենթարկել միայն չարագործներին կամ ծանր հանցագործություն կատարած ստրուկներին: Հին աշխարհը նման եղանակով Հիսուս Քրիստոսին է գամել խաչին եւ մահապատժի ենթարկել: Քրիստոնեական արժեքներ դավանողի համար դա պետք է լինի հանրահայտ փաստ, որ Քրիստոսի խաչելությունը Աստվածային ծրագիր էր, որն էլ մաթեմատիկական ճշգրտությամբ իրականացվեց:
Այժմ պատկերացնենք մի իրավիճակ, երբ օրենքի ուժով անձին դատապարտում են մահվան եւ ամեն անգամ երկաթյա ծանր դռան ճռինչից վերջինս վեր է թռչում` մտածելով, որ այն իր վերջին օրն է:
Ամերիկացի մի գրող` հասկանալու համար մահապատժի ենթարկվածների հոգեբանությունը, խնդրում է տվյալ նահանգի դատախազին (նահանգ, որտեղ մահապատիժը վերացված չէ), որպեսզի իր համար ՙքրեական գործ կարի՚ եւ ժամանակավոր փակի մահապարտների խցում, ինչը որ փայլուն ձեւով եւ գաղտնի բոլորից, կատարվում է: Օրեր անց, ՙմահապարտը՚, օրվա թերթերը կարդալիս, տեղեկանում է, որ իր ընկեր դատախազը հանկարծամահ է եղել, որից հետո վերջինս դառնում է անկանխատեսելի, գոռում-գոչյունով իր խցակիցներին եւ բանտի ադմինիստրացիային փորձում է համոզել, որ ինքը հանցագործ չէ, անմեղ է: Արդյունքում, վերջինիս` որպես բանտի ներքին կանոնները չարամտորեն խախտողի այնպես են ծեծում, որ գիտակցությունը կորցնում է եւ ժամանակավոր փակում են մենախցում, որտեղ կարճ ժամանակ անց երիտասարդ գրողից վերածվում է զառամյալ ծերուկի: Ահավասիկ այն հոգեկան հույզերն ու դրամատիկ պահերը, որում կարող է հայտնվել անձը, երբ կարդում են իր մահվան դատավճիռը, առավելեւս, երբ վերջինս անմեղ է:
Պրակտիկայում եղել են դեպքեր, երբ անձին դատապարտել են մահվան, այն ի կատար են ածել, իսկ տարիներ անց պարզվել է, որ տվյալ հանցագործությունն այդ անձի կողմից չի կատարվել: Այսօր եւս, պետական լիազոր մարմնի սխալի, հասարակության լուռ համաձայնության ու անտարբերության ներքո, բազմաթիվ են դեպքերը, երբ անձին դատապարտում են հանիրավի...

(Շարունակելի)
ԼԵՎՈՆ ՍՈԽԱԿԻ ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ
ՙԼեւ գրուպ՚ փաստաբանական
գրասենյակի հիմնադիր նախագահ
www.levgroup.am