ՉՊԱՏՐԻԱՐՔԻ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ԱՇՈՒՆԸ

ՉՊԱՏՐԻԱՐՔԻ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ԱՇՈՒՆԸ

Ընթերցողը, բնականաբար, կհարցնի` իսկ ինչու չպատրիարքի: Շատ պարզ պատճառով` ԼՏՊ-ին պատրիարք անվանելը կնշանակեր հոգու վրա բավականին ծանր մեղք վերցնել: Քանզի ՀՀ առաջին նախագահի հրապարակային ելույթները միշտ աչքի են զարնում բացառիկ ցինիզմով եւ ներծծված են չարությամբ:

Նա մինչեւ վերջ օգտագործեց իր բոլոր հնարավորությունները` հասնելու նրան, որպեսզի երկրում անկայուն վիճակ ստեղծվի, ու արդեն նրա համար մի տեսակ կարծես երկրորդական լիներ` անձամբ ինքը կկարողանա վերադառնալ իշխանության: Նա մինչեւ վերջ նաեւ բացառիկ համառությամբ փորձեց կյանքի կոչել 2011-ի նմուշի ՙքաղաքագիտական վերլուծությունը՚, այն է` ԲՀԿ-ի ձեռքով երկիրն ապակայունացնելու ծրագիրը: Սակայն նոր կառավարության ձեւավորումը իր բոլոր բնութագրերով, կարծես թե, այլեւս բացառում է այդ տարբերակը: Ծեր աղվեսը օրինաչափորեն երկու թաթով ընկավ  թակարդի մեջ:

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ԾԵՐՈՒԹՅԱՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

Տեր-Պետրոսյանի վերջին երեք տարիների ծրագրի էությունը, որը ՙքաղաքագիտական վերլուծության՚ տեսքով ներկայացված էր հանրությանը, հետեւյալն էր` ամեն կերպ ձգտել մերձենալ ԲՀԿ-ի հետ, նույն ԲՀԿ-ին փորձել քայլ առ քայլ ներքաշել ընդդիմադիր դաշտ, ինչ-որ պահի սահուն անցկացնել կարմիր գծի վրայով, իսկ երբ դա տեղի ունենա, արդեն հեծնել հեղափոխական ալիքը: ԼՏՊ-ին անպայման պետք էր հասցնել նրան, որ ԲՀԿ-ն վերածվեր անկայունության, փողոցային անկարգությունների, Մայդանի աղբյուրի, իսկ փողոցային կրքերի բորբոքումից հետո ԼՏՊ-ն դյուրությամբ կդառնար լիդեր, քանի որ նույն ԲՀԿ-ում, ինչպես նաեւ ՙԺառանգությունում՚, ՀՅԴ-ում եւ այլուր չկան այնպիսի փայլուն հռետորներ, փողոցային պայքարի ռազմավարներ եւ մարտավարներ, ովքեր համեմատելի լինեն ՀՀ առաջին նախագահի հետ:
Ու քանի որ հայտնի է` Լեւոն Ակոպիչը շատ է սիրում փուլային գործընթացներ, ինչը դրսեւորվել էր 1988-ից սկսած, այնուհետ 1997-ին դարձել Արցախը հանձնելու ՙփուլային տարբերակ՚, իսկ Տիգրան Սարգսյանի հրաժարականից հետո  ծնունդ տվել ՙփուլային իշխանափոխություն՚ տերմինին, ապա նա փուլ առ փուլ փորձում էր կյանքի կոչել ԲՀԿ-ի արմատականացման ծրագիրը:
Առաջին փուլում` 2012-ի ԱԺ ընտրություններից առաջ, նա զոհաբերեց ՀԱԿ-ի եւ սեփական անձի ընտրազանգվածի մեծ մասը` դա պարզապես նվիրելով ԲՀԿ-ին: Ու դա ոչ թե սխալ հաշվարկ էր, այլ այդ զոհաբերության գնով նա որոշ չափով արմատականացրեց ԲՀԿ-ի քաղաքական բառապաշարը, եւ ԲՀԿ-ն էլ իր հերթին, արմատականացման հաշվին ձեռք բերած լրացուցիչ ընտրաքվեների համար վճարեց` կոալիցիայից դուրս գալով: Դրան, բնականաբար, նպաստում էր, այսպես կոչված, օսկանյանական կամ ՙնարնջագույն՚ թեւը, որն ուներ քաղաքական ղեկավարման երկու աղբյուր` ՙքեռի Սեմ՚ եւ Ռոբերտ Քոչարյան: Ու երկուսին էլ ձեռք էր տալիս ԲՀԿ-ի արմատականացումը: Բայց քանի որ ԲՀԿ-ի հիմքը գործարար շերտն է, այդ կուսակցությունն իրեն այդպես էլ ընդդիմադիր չհռչակեց, նախընտրելով քաղաքագիտությանն անհայտ ՙայլընտրանք՚ տերմինը:
Արմատականացման հաջորդ փուլն արդեն 2013-ի նախագահական ընտրությունների շրջանն էր: Սակայն դա չպսակվեց նախագահական ընտրություններին ԲՀԿ-ի մասնակցությամբ: Կուսակցության առաջնորդը չցանկացավ, որ իր մասնակցության հաշվին այլոք սեփական խնդիրներ լուծեն, Վարդան Սիվիլիթասիչն էլ ակնհայտորեն չէր քաշում, նրա մասշտաբը անհամեմատ ավելի փոքր էր ու թույլ: ԲՀԿ-ով ԼՏՊ-ի թեկնածությունը պաշտպանելու տարբերակն էլ կդառնար անմիջական կոշտ թշնամություն ՀՀԿ-ի դեմ, համապատասխանաբար հանգեցնելով  աննախադեպ ռեպրեսիվ միջոցների կիրառմանը, համ էլ հոգեբանորեն դժվար էր զբաղվել ՙկրտսեր գործընկերոջ՚ (իսկ ԼՏՊ-ն հենց այդպես էր ընկալվում ԲՀԿ-ում) նախագահական ընտրարշավը սպասարկելով:
Հաջորդ փուլն արդեն ՙքառյակի՚ ձեւավորումն էր, ու այդ ՙքառյակով՚ կառավարության հրաժարական պահանջելու եւ այդ նպատակով շուրջօրյա հանրահավաքներ անցկացնելու ծրագիրը: Այդտեղ, կարծես թե, լիակատար համերաշխություն էր առկա Ռոբերտ Սեդրակիչի եւ Լեւոն Ակոպիչի միջեւ, ու ծեր ղառղառն արդեն ձեռքերն էր շփում` պատկերացնելով, թե ապրիլի 28-ին ինչպես է ԲՀԿ-ի ռեսուրսի հաշվին լցվելու հրապարակը, ինչպես է սկսվելու փողոցային պայքարը, ուր ԼՏՊ-ին հավասարը չկա: Անգամ եթե Քոչարյանը դուրս գար հրապարակ, նա հանրահավաքային հարթակում Լեւոնին մրցակից լինել չէր կարող: Բայց... Շաբաթն ուրբաթից շուտ եկավ, Տիգրան Սարգսյանը ՀՀԿ-ի նախաձեռնությամբ հրաժարական տվեց, ու օբյեկտիվորեն ՙքառյակային՚ ՙփուլային իշխանափոխության՚ ծրագիրը մեռավ: Ճիշտ է, ԼՏՊ-ն հրապարակավ կոչ էր անում ոչ մի դեպքում չհրաժարվել փողոցային տարբերակից, ՙզարգացնել հաջողությունը՚ (նա միանգամից վարչապետափոխությունը վերագրեց ՙքառյակին՚) բայց արդեն ուշ էր, ՙքառյակը՚ հանրահավաքներ սկսեր, որ ի±նչ աներ: Հաջորդ հարվածն էլ, որից հետո ԼՏՊ-ի ու ՀԱԿ-ի ոտքի կանգնելու հնարավորությունը այլեւս զրոյական է, Հովիկ Աբրահամյանի կառավարության ձեւավորումն էր, որի կազմով համադրվել են բոլոր հիմնական խաղացողների շահերը: Դա շատ լայն կոալիցիա է առանց կոալիցիոն հուշագրերի, ուր փաստացի տեղ չեն գտել միայն երկու խորհրդարանական ուժ` ՀԱԿ-ն ու ՙԺառանգությունը՚: Այն պարզ պատճառով, որ երկուսն էլ այլեւս քաղաքական դաշտի արտադրական թափոն են, եւ ուրիշ ոչինչ: Երկուսն էլ արդեն պիտանի չեն: Ու Լեւոն Ակոպիչը մնաց միայնակ` իր ՙավազակապետությունը կազմաքանդելու՚ ծրագրով եւ Լյովիկ Զուրաբյանի ու Արամ Մանուկյանի պես թույլիկ թիմակիցներով:

ԻՇԽԱՆԱՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆԸ ՄԵՌԱՎ, ԿԵՑՑԵ ՍԵՐՆԴԱՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆԸ

Թե ինչքանով է արդյունավետ չհայտարարված կոալիցիոն կառավարությունը տարատեսակ ցնցումային երեւույթները բացառելու տեսակետից` երեւաց ԱԺ նախագահի ընտրություններին: ԲՀԿ-ի եւ նոմինալ ընդդիմություն համարվող ՕԵԿ-ի` Գալուստ Սահակյանի օգտին տված քվեները անհերքելի փաստ են: Ու ճաշից հետո մատուցած մանանեխի նմանությամբ բեմադրվող քաղաքական կրկեսները փաստացի ոչինչ չեն փոխում, եւ պատահական չէ, որ նոր տերմիններ են մտնում: Այսպես, ՙոչ իշխանական քառյակին՚ ավելի ու ավելի հաճախ սկսել են կոչել ՙոչ ընդդիմադիր քառյակ՚` արհամարհանքով այն ներկայացնելով որպես իշխանության կցորդ, նաեւ տեղեկատվական-քարոզչական դաշտում բավականին ժողովրդականություն են վայելում արդեն ոչ թե իշխանափոխության, այլ ընդդիմափոխության գաղափարները:
Ինչ վերաբերում է ԲՀԿ-ի տարածած պաշտոնական հաղորդագրությանը, թե Գագիկ Ծառուկյանն ասել է, որ առաջիկա համապետական ընտրություններին հաղթանակը շրջանցելու է Մելիք-Ադամյան փողոցի գրասենյակը, ապա դա դրսեւորում է այն բանավեճը, թե արդյոք նոր կոալիցիոն կառավարությունը մարտավարական, թե ռազմավարական բնույթ ունի: Էդուարդ Շարմազանովը իր հայտնի հայտարարությամբ ֆիքսել էր, որ կոալիցիան մարտավարական է, եւ ամեն ինչ վճռվելու է ՀՀԿ Կենտրոնական գրասենյակում եւ ոչ մի այլ տեղ: ԲՀԿ առաջնորդի հայտարարությունը դրա պատասխանն էր ու, ըստ էության, նշանակում էր պնդում, թե, այնուամենայնիվ, դաշինքը ռազմավարական է, եւ ընտրություններին ՀՀԿ-ն փոխանցելու է իշխանությունը:
Բայց պետք է արձանագրենք հետեւյալը` իշխանափոխության, արտահարեթ ընտրությունների մասին խոսք անգամ չկա, խոսքը հերթական ընտրությունների մասին է: Այսինքն` ԼՏՊ-ի ՙքաղաքագիտական վերլուծությունը՚ եւ ՙփուլային իշխանափոխությունը՚ կարելի է համարել վերջնականապես թաղված: ՀԱԿ-ն ու ՙԺառանգությունը՚ այլեւս հիմնական խաղացողների մեջ ընդհանրապես չկան, եւ հիմնական խաղացողներից պետք չեն ոչ մեկին` ո°չ ՀՀԿ-ին, ո°չ ԲՀԿ-ին, ո°չ Ռոբերտ Քոչարյանին, ո°չ էլ խոշոր բիզնեսին: Հետեւաբար առջեւում, առավել եւս որ Հայաստանը մտնում է Եվրասիական ինտեգրման քաղաքակրթական դաշտ, Տեր-Պետրոսյանը եւ Րաֆֆին իրենց թիմերով պարզապես ուտիլիզացիայի են ենթարկվելու` որպես իզուր տեղը ռեսուրսներ զբաղեցնող քաղաքական թափոն: Չպետք է բացառել անգամ, որ առաջիկայում այդ երկուսի վրա էլ հրապարակավ կհայտնվեն ծանրակշիռ կոմպրոմատներ, ու երկուսն էլ արդեն կունենան ոչ թե քաղաքական խնդիր, այլ գերխնդիր կդառնա միգուցե քրեական պատասխանատվությունից խուսափելը, չէ± որ ցանկացած պետությունում ու հասարակությունում քավության նոխազները հույժ պահանջված ապրանք են:
Սակայն վերադառնանք ՀՀԿ-ԲՀԿ հեռակա բանավեճին: Վարչապետն արդեն իսկ արտահայտվել է դրա վերաբերյալ. ՙԱնկեղծ ասած` դժվար է պատկերացնել, թե պարոն Ծառուկյանի հայտարարությունը ուղղակի հոխորտանք էր ՀՀԿ-ի հասցեին: Դժվար եմ դա պատկերացնում, հատկապես, որ յուրաքանչյուր քաղաքական ուժի խնդիրը ոչ թե այլոց քարկոծելն է, այլ սեփական ծրագրերով ու գործունեությամբ քաղաքական դերակատարման ավելացումը: Առավել հավանական եմ համարում, որ պարոն Ծառուկյանը հակադարձել է ՀՀԿ խոսնակի` օրեր առաջ արված հայտարարությանը: Եթե դա այդպես է, ապա ցավով պետք է արձանագրեմ, որ այդ հայտարարության իմաստը սխալ է ընկալվել. այն որեւէ այլ կուսակցության դեմ, հատկապես ԲՀԿ-ի դեմ, որեւէ երանգ չի պարունակել եւ վերաբերել է Հանրապետական կուսակցության ինստիտուցիոնալ դերակատարությանը: Կարծում եմ` այս մասին մենք դեռ առիթներ ունենալու ենք շատ ավելի հանգամանալից խոսելու՚: Հովիկ Աբրահամյանը, բնականաբար, կատարում է այն դերը, որը նրա մոտ գլխանց լավ է ստացվում` պրագմատիզմի դիրքերից համադրել հակասության մեջ մտնող շահերը, ու կառավարության ծրագրի ընդունմանն ընդառաջ, ըստ ամենայնի, դա կստացվի: Դեմ կքվեարկեն կամ կբոյկոտեն ՀԱԿ-ը, ՀՅԴ-ն ու ՙԺառանգությունը՚, իսկ ԲՀԿ-ից դժվար թե սպասելի լինի միասնական կոշտ հակադրություն, առավել եւս որ ՀՀԿ-ն ի վիճակի է ինքնուրույն ապահովել անհրաժեշտ 66 քվեները: Էլ ավելի անպատկերացնելի է, որ ԲՀԿ-ն ՙքառյակի՚ մյուս նոմինալ ներկայացուցիչների հետ միասին փորձի երկու անգամ անընդմեջ տապալել կառավարության ծրագրի ընդունումը, ու դրանով անխուսափելի դարձնել արտահերթ խորհրդարանական ընտրությունները, այնպես որ, այդ հարցում էլ Լեւոն Ակոպիչի մուրազը փորում է մնում:  
Իսկ թե կառավարությունը մարտավարակա±ն, թե ռազմավարական կոալիցիա է, եւ այն լուծելու է միայն դեպի Եվրասիական միություն անցնցում անցմա±ն, թե նաեւ ապագայում իշխանության խաղաղ փոխանցման հարցը, 2017-18 թվականներին իշխանության սերնդափոխությունը կլինի բացառապես ՀՀԿ-ի ներսո±ւմ, թե± ՀՀԿ-ից դուրս` այդ բանավեճի դրսեւորումները դեռ բավականին ինտենսիվ կշարունակվեն մինչեւ տարեվերջ: Դրա որոշակի դրսեւորումները կլինեն ընդհուպ 2017-ը, երբ ԱԺ ընտրություններին վերջնականապես կհանագուցալուծվեն: Իսկ որ հանգուցալուծումը կլինի հօգուտ ՀՀԿ-ի` դա առավել քան հավանական է, չէ որ ՀՀԿ-ի ինստիտուցիոնալ իշխանական դերակատարության մասին Սերժ Սարգսյանից հետո արդեն արտահայտվել են ե°ւ ՀՀԿ խոսնակ Շարմազանովը, փոքր-ինչ կոշտ ձեւով, ե°ւ վարչապետ Հովիկ Աբրահամյանը` առավել սահուն ձեւով` առանց աչք ծակող սուր անկյունների:

ՀՈՎՀԱՆՆԵՍ ԳԱԼԱՋՅԱՆ