ՙՙՔԱՌՅԱԿԸ՚ ՄԵՌԱՎ, ԿԵՑՑԵ... ԿՈԱԼԻՑԻԱՆ

ՙՔԱՌՅԱԿԸ՚ ՄԵՌԱՎ, ԿԵՑՑԵ... ԿՈԱԼԻՑԻԱՆ

Բոլորս ականատես եղանք ե°ւ ՙքառյակի՚, ե°ւ նոր-նոր ընդդիմադիր դաշտ տեղափոխված ՕԵԿ-ի բավականին հակասական եւ տարօրինակ քայլերի` ԱԺ նոր նախագահի ընտրության ընթացքում: Տեսանք, թե ինչպես ՀԱԿ խմբակցությունը բոյկոտում է իր իսկ խմբակցության ներկայացուցչի առաջադրումը, տեսանք, թե ինչպես ԲՀԿ եւ ՕԵԿ խմբակցությունները մի գիշերվա մեջ փոխեցին մոտեցումները, տեսանք նաեւ զարմանալի փորձերը` հետին թվով հերքելու այն իրողությունը, որ ԲՀԿ-ն քվեարկել է Գալուստ Սահակյանի օգտին: Տեսանք նաեւ Ռոբերտ Քոչարյանի երկու հայտարարությունները, եւ երկրորդում առաջինի ձեւակերպումներից որոշակի նահանջի առկայությունը... Շատ բաներ տեսանք, սակայն, խոշոր հաշվով, գործընթացները կապ ունեն նոր կառավարության ձեւավորման հետ:

ԿՈԱԼԻՑԻԱ` ԱՌԱՆՑ ԿՈԱԼԻՑԻՈՆ ՀՈՒՇԱԳՐԻ

Ֆորմալ առումով իշխանական կոալիցիան դադարեց գոյություն ունենալուց այն պահից, երբ ՕԵԿ-ը հայտարարեց կոալիցիայից դուրս գալու մասին: Կառավարության ձեւավորումը, որպես այդպիսին, մնաց միայն մեկ իշխանական ուժի` ՀՀԿ-ի ուսերին: Սակայն, եթե դիտարկենք արդեն ձեւավորված կառավարության կազմը, ապա այդտեղ չենք տեսնի կոշտ ու միանշանակ կուսակցական թիմի տրամաբանություն: Ու ինչքան էլ նկատի ունենանք նոր վարչապետի գործելակերպը` կարեւոր հարցերի շուրջ քաղաքական ամբողջ սպեկտրի հետ լայն խորհրդակցություններ անցկացնելու, հարկ է արձանագրել, որ Հովիկ Աբրահամյանի կառավարությունը խոշոր հաշվով, բազմաթիվ շահերի ու թիմերի համադրմամբ կազմված կառավարություն  է: Այն նույնիսկ կարելի է համարել լայն կոալիցիա` առանց կոալիցիոն հուշագրի:
Խոշոր հաշվով, ՕԵԿ-ը կառավարությունից չի էլ գնացել: ՕԵԿ-ական երեք նախարարներից երկուսը վերանշանակվեցին, թեեւ ֆորմալ առումով, նրանք այլեւս համարվում են անկուսակցական:
Սակայն ոչ ոքի համար էլ գաղտնիք չէ, օրինակ` Արմեն Երիցյանի եւ Արթուր Բաղդասարյանի անձնական մտերմությունը, եւ ընդհանրապես ՕԵԿ-ի կողմից չի հնչել գեթ մեկ դատապարտող խոսք կուսակցությանը` անդամությունը դադարեցրած սեփական նախարարների հասցեին: Ըստ ամենայնի, նրանք փաստացի շարունակում են ներկայացնել ՕԵԿ-ի շահերը: Ներկայացված է եւ ՀՅԴ-ն` ի դեմս Արամայիս Գրիգորյանի` ավելորդ է հիշեցնել, որ ՙնախկին դաշնակցական՚ կատեգորիա գոյություն չունի, եւ այդ նախարարի սերտ առնչությունները ՀՅԴ-ի թիմի հետ նույնպես գաղտնիք չեն: Փաստացի ներկայացված է եւ ԲՀԿ-ն` ի դեմս նախարար Գաբրիել Ղազարյանի, ու ամենեւին էլ կարեւոր չէ կուսակցական պատկանելության ֆորմալ առկայությունը կամ բացակայությունը:
Իսկ մեկ այլ հանգամանքի վրա շատերը միանգամից ուշադրություն են դարձրել` կառավարությունում քոչարյանական կադր համարվող նախարարների առկայությունը ու նաեւ այն հանգամանքը, որ փոխվարչապետ Արմեն Գեւորգյանը պահպանել է իր տեղը:
Այսինքն` տեսնում ենք փոխզիջումային, շահերը համադրող կառավարություն, ու առնվազն ՀՀ քաղաքական ուժերի ու թիմերի առումով այնտեղ տեսնում ենք ե°ւ ՀՀԿ-ին անմիջապես, ե°ւ ՕԵԿ-ին, ԲՀԿ-ին ու ՀՅԴ-ին, ե°ւ Ռոբերտ Քոչարյանի շահերը ներկայացնող մարդկանց: Սակայն շահերի համադրման սկզբունքի այլ դրսեւորումներ եւս երեւում են: Նախ` հեռացել է Տիգրան Սարգսյանի արեւմտամետ թիմն ամբողջությամբ, ու բնականաբար, դա համադրված կամ առնվազն համահունչ է ՀՀ գլխավոր դաշնակցի` Ռուսաստանի շահերին: Ու եւս մեկ հանգամանք` այս կառավարությունում լայնորեն ներկայացված է խոշոր բիզնեսը, ու նաեւ դրա հետ թերեւս պետք է կապել այն, որ ԱԺ-ում շտապեցին ընդունել օրենքը, որով վերացվում է շքեղության հարկը:
Հիմա ինչ խնդիրներ են լուծվում այդպիսի կառավարություն կազմելով: Նախ` Մաքսային ու Եվրասիական միություն ընդգրկվելու փուլում Երեւանը զերծ է մնում ռազմավարական դաշնակցի հետ հնարավոր անհարթություններից: Երկրորդը` այդպիսի լայն ներքին կոալիցիան թույլ է տալիս իսպառ բացառել ներքաղաքական ցնցումներն այն շրջանում, երբ անցում է կատարվում դեպի Մաքսային եւ Եվրասիական միություն: Երկիրը երաշխավորված ձեւով զերծ է մնում Մայդան հրահրելու բոլոր սպառնալիքներից` այդ ուղղությամբ ջանքեր չեն գործադրի ոչ Ռոբերտ Քոչարյանի թիմը, ոչ խոշոր ռեսուրսներ ունեցող ԲՀԿ-ն, ոչ էլ ՀՅԴ-ն կամ ՕԵԿ-ը: Ինչ վերաբերում է խոշոր բիզնեսին, ապա դրա ներգրավումը կառավարություն` մի կողմից թույլ է տալիս խուսափել ապակայունացման հրահրումներին ուղղված ստվերային գործողություններից ու ֆինանսական հոսքերից, մյուս կողմից` խոշոր բիզնեսի վրա պարտավորություն է դնում այս կամ այն ձեւով ավելացնել սեփական մասնակցությունը բյուջե լցնելու գործընթացին:

ՄԱՐՏԱՎԱՐԱԿԱՆ,
ԹԵ ՌԱԶՄԱՎԱՐԱԿԱՆ ԿՈԱԼԻՑԻԱ

Բնականաբար, այդպիսի լայն կոալիցիա կազմելը եւ այդքան շահեր համադրելը հարուցում են հետեւյալ հարցը` դա կարճատեւ խնդիրների լուծմա±նն է ուղղված, թե± կրում է ռազմավարական բնույթ:
Օրինակ, այն շրջանակները, որոնք դրանում տեսնում են ռազմավարական մոտեցում, հակված են կարծելու, որ տեղի է ունենում իշխանության սահուն փոխանցում Ռոբերտ Քոչարյանի թիմին: Անշուշտ, կազմն ինքնին հուշում է, որ ՀՀ երկրորդ նախագահի դիրքերը որոշակիորեն ուժեղանում են, բայց արդյո±ք հենց նա է իշխանության իրավահաջորդը: Օրինակ, Արթուր Բաղդասարյանն իր հեռացումը կոալիցիայից բաց տեքստով պատճառաբանեց նրանով, թե Սերժ Սարգսյանը գնացող նախագահ է, եւ գնացող նախագահի հետ ինքն այլեւս անցնելու ճանապարհ չունի: Ի դեպ, նաեւ ծայրահեղական արեւմտամետ շրջանակներում զգացվում է բացահայտ կամ քողարկված տագնապ 2017-18-ին հաջորդող ապագայի վերաբերյալ, եւ դա կապում են Քոչարյանի հնարավոր վերադարձի հետ: Այսպես, ծայրահեղ ամերիկյան ուղղության կրողներից մեկը` քաղաքագետ Ռուբեն Մեհրաբյանը արդեն ձեւակերպել է նաեւ այսպիսի բանաձեւ` ՙՍերժ Սարգսյան, հեռացիր, նշանակում է` Ռոբերտ Քոչարյան մոտեցիր՚:
Բայց առկա է նաեւ այն տեսակետը, որ շահերի այդքան լայն համադրումը կրում է մարտավարական բնույթ, որպեսզի ընդամենը հարթ կատարվի անցումը դեպի Եվրասիական միության քաղաքակրթական մոդելը:  Դա ուղիղ տեքստով հնչեցրել է ՀՀԿ մամլո խոսնակ Էդուարդ Շարմազանովը` բառացիորեն ասելով, որ միեւնույն է, ոչ ոք չի կարող առաջիկա տասնամյակում հավակնել նախագահի կամ վարչապետի պաշտոնի, եթե չի անցել Մելիք-Ադամյան փողոցում գտնվող ՀՀԿ Կենտրոնական գրասենյակով: Այսինքն` թեեւ Սերժ Սարգսյանը երրորդ անգամ չի ստանձնելու պետության ղեկը, սակայն հենց նա, որպես ՀՀԿ ղեկավար, որոշելու է, թե ով է լինելու այդ ստանձնողը: Ուշագրավ է, որ ՀՀԿ մամլո խոսնակին միանգամից շատերը սկսեցին  քարկոծել, հնչեցին մեղադրանքներ տոտալիտարիզմի ձգտման վերաբերյալ, եւ այլն... Բայց, կարծում ենք, որ այնուամենայնիվ, իրավացի է հենց Էդուարդ Շարմազանովը, ու փոխզիջումային կոալիցիոն կառավարությունն ունի մարտավարական, այլ ոչ թե ռազմավարական բնույթ, իսկ ռազմավարական առումով ՀՀԿ-ն պահպանելու է իր վճռորոշ դերը: Բնականաբար, ոչ ոք հստակ չի կարող ասել, թե կոնկրետ ով է լինելու մեր երկրի չորրորդ նախագահը, սակայն մենք ավելի հակված ենք ընդունել հենց ՀՀԿ մամլո խոսնակի ասածը, քանզի նա ի պաշտոնե արտահայտում է ոչ թե անձնական, այլ ՀՀԿ-ի, հետեւաբար նաեւ` գործող նախագահի տեսակետը:
Իսկ թե որն է ճշմարտությունը, անշուշտ դրա լավագույն չափանիշը հենց ապագան է: Եթե ներկայիս կոալիցիան, առանց խոշոր փոփոխությունների, հասավ մինչեւ 2017 թվականի ԱԺ ընտրությունները, ուրեմն կոալիցիան ռազմավարական է, իսկ եթե Եվրասիական միություն մտնելուն հաջորդեն փոփոխությունները, ուրեմն դա միանշանակ մարտավարական է:

ԸՆԴԴԻՄԱԴԻՐ ՎԱԿՈՒՈՒՄԻ ՊԱՅՄԱՆՆԵՐՈՒՄ

Այդպիսի լայն կոալիցիայի փաստը ինքնաբերաբար բերում է մեկ այլ հանգամանքի` ընդդիմության փաստացի չգոյությանը: ՙՔառյակը՚ ոչ միայն ՙհնգյակ՚ չդարձավ, այլեւ իմաստազրկվեց: Կարելի է վստահաբար ասել, որ ԲՀԿ-ն ընդդիմություն չի դառնալու, թեեւ Նաիրա Զոհրաբյանի տիպի կադրերի օգնությամբ ժամանակ առ ժամանակ բեմադրելու է ընդդիմադիր կեցվածք` առանց ռեալ ընդդիմադիր գործողությունների: ՀՅԴ-ն, թեեւ ընդդիմադիր ելույթներ հնչեցնելու է, սակայն ավանդական այդ կուսակցությունը թիվ մեկ նպատակ է հռչակել սահմանադրական բարեփոխումները, իսկ այդ ոլորտում նրա հիմնական գործընկերը կլինի հենց այդ բարեփոխումներ նախաձեռնողը` ՀՀԿ-ն` Սերժ Սարգսյանի գլխավորությամբ:
ՙՔառյակից՚ նույնիսկ ՙզույգ՚ չի մնում, քանզի ՙԺառանգությունն՚ ու ՀԱԿ-ը իրար նկատմամբ այնքան էլ զիջող չեն, ու թեեւ երկուսն էլ լուսանցքային վիճակում են, սակայն ունեն լիդերության հավակնություններ: Ներկայիս կոալիցիոն կառավարության կազմումը նաեւ վերջնականապես փակեց ԼՏՊ-ի քաղաքական հեռանկարը. եթե ԲՀԿ-ն ներքաշվեր ընդդիմադիր դաշտ, տեղի ունենային լայնածավալ փողոցային ակցիաներ, ապա Լեւոն Ակոպիչը անկասկած, որպես հրապարակային առաջնորդ դուրս կգար առաջին պլան: Իսկ հիմա ո±ւմ առաջնորդի, հակասությունների մեջ կորած եւ փոխադարձ բզկտումով զբաղված ՀԱԿ խմբակցությա±նը, Րաֆֆի Հովհաննիսյանի±ն (ով, անգամ համաձայնելու դեպքում, քաղաքականապես պիտանի չէ ո°չ բնությանը, ո°չ մարդկությանը), էլ ավելի ողբալի վիճակում գտնվող արտախորհրդարանական ընդդիմադիրներին... Իրոք որ, ԼՏՊ-ի դեպքում աշխատեց ժողովրդական դիտարկումը` խորամանկ աղվեսը երկու թաթով է ընկնում թակարդը:
Ինչեւէ, բոլոր դեպքերում ընդդիմադիր վակուումը փաստ է, եւ այն պետք է լցվի: Արդյո±ք Արթուր Բաղդասարյանին կհաջողվի կրկնել այն, ինչը նա հասցրել էր անել Ռոբերտ Քոչարյանի օրոք` իշխանությունից տեղափոխվել ընդդիմադիր դաշտ եւ ընդդիմադիր կապիտալ հավաքել, թե երկրորդ անգամ նույն գետը մտնել չի լինի: ՀՅԴ-ից դժվար թե կարելի է ակնկալել հզոր ընդդիմադիր ուժի կարգավիճակ` ընտրությունից ընտրություն անշեղորեն տեղի է ունենում ընտրազանգվածի կորուստ: Իսկ մնացյալը` ՙԱզատ դեմոկրատներ՚, ՙԺառանգություն՚, նորացված ՀՀՇ, բոլոր տեսակի ՀԱԿ-երը` լինեն հին, թե նոր, այդ ամենը ռեալ ունեն ընդամենը քաղաքական թափոնի անփառունակ ապագա: Նրանց հրապարակային գործիչներով այլեւս ոչինչ ստեղծել հնարավոր չէ: Այսինքն` դաշտը մնում է բաց` լրիվ նոր ընդդիմություն ձեւավորելու համար` լրիվ նոր առաջնորդներով: Իսկ թե ով այդտեղ հաջողության կհասնի` ապագա հաջողակների անունները անհայտ են թերեւս ամենից ՙքթի մազ՚ քաղաքական մեկնաբաններին անգամ:  

ՀՈՎՀԱՆՆԵՍ ԳԱԼԱՋՅԱՆ