ԵՎ ԻՆՉՈՒ Է ԱՄՆ-Ը ՈԳԵՎՈՐՎԵԾ ԷՐԴՈՂԱՆԻ ԴԱՏԱՐԿ ՈՒՂԵՐՁԻՑ

ԵՎ ԻՆՉՈՒ Է ԱՄՆ-Ը ՈԳԵՎՈՐՎԵԾ ԷՐԴՈՂԱՆԻ ԴԱՏԱՐԿ ՈՒՂԵՐՁԻՑ

Ցավալի է, բայց Հայոց ցեղասպանության 99-րդ տարելիցին ընդառաջ այս հարցը հերթական անգամ հայտնվեց համաշխարհային մեծ խաղերի, այսինքնª նաեւ շահերի կիզակետում: Եվ երեւում է, որ այս անգամ այդ շահերը բավականին սուր են արտահայտված, քանի որ Էրդողանը սկսել է աննախադեպ քայլերի գնալ:

ԷՐԴՈՂԱՆԻ ՈՒՂԵՐՁԻՑ ՀԵՏԱՔՐՔԻՐ Է ՄԻԱՅՆ ԱՅՆ ՀՆՉԵՑՆԵԼՈՒ ՓԱՍՏԸ

Ուղերձը, որ ապրիլի 24-ի նախօրեին հնչեցրեց վարչապետ Էրդողանը, անկախ այն նպատակներից, որ ուներ իր հիմքում, մեկ գլխավոր իմաստ էլ ուներ. թուրքական կառավարության թիվ մեկ պաշտոնյան, եթե չենք սխալվում, 1915թ. ի վեր առաջին անգամ ապրիլի 24-ին ընդառաջ հանդես եկավ պաշտոնական կոչով: Հասկանալի է, ոչ այն պատճառով, որ Էրդողանն առաջինն էր այն թուրք պաշտոնյաներից, որ հանկարծ գիշերն արթնացավ մղձավանջային երազից ու միանգամից մտածեց, թե այս ինչ վատ բան են արել: Չէ, իր այս ուղերձով էլ է Էրդողանը փորձում ուրանալ Ցեղասպանության փաստը, ինչին ի պատասխան բավականին կտրուկ էր արտահայտվել ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանը` ապրիլի 24-ի իր ուղերձում, ընդգծելով այն միտքը, որ Ցեղասպանության ժխտումն արդեն իսկ հանցագործություն է: Իսկ այն, ինչ վերջերս Թուրքիան բերեց Քեսաբի գլխին, արդեն իսկ պարզ կեղծիք է դարձնում Էրդողանի այդ ամբողջ լացուկոծը: Մի խոսքով, եթե իրոք Անկարան զղջում է, ապա թող ճանաչի Ցեղասպանությունն ու բացի Հայաստանի սահմանները եւ ոչ թե վարչապետի մակարդակով ճառեր հնչեցնի: Հակառակ պարագայում հայ-թուրքական արձանագրություններն օրակարգում թողնելու ՙՙողջամիտ ժամկետներ՚ հասկացությունն առավել քան արդիական է դառնում՚:
Այսպիսով, թեեւ կասկած չկա, որ Էրդողանն ինչ-ինչ նկատառումներով էր այս շոուն կազմակերպել, բայց մեկ է, անկախ այդ ուղերձի տակ դրված նպատակներիցª միայն այն փաստը, որ նա ապրիլի 24-ի նախաշեմին նման ՙարդարացումներով՚ հանդես գալու անհրաժեշտություն է զգացել, արդեն իսկ վկայում է այն մասին, որ իրոք Ցեղասպանության հարցը լռվել-մնացել է Թուրքիայի կոկորդին եւ տարեցտարի գնալով միայն ավելի է խեղդում Անկարային:
Իսկ 2015-ի սինդրոմն այն աստիճան վտանգավոր է դարձել, որ թեեւ դրա դեմ պայքարին Թուրքիան մասնագետների մի ամբողջ բանակ է ուղղել, սակայն այդ պարագայում անգամ Էրդողանը պարտադրված էր գնալ մի քայլի, որը չէր արվել անցած 99 տարիներին:
Սակայն միայն 2015-ի սինդրոմը, թերեւս, բավարար չէր, որ թուրքական կառավարությունը գնար նման արմատական քայլիª առիթ տալով ամերիկյան Պետդեպարտամենտինª իր պաշտոնական ներկայացուցիչ Ջեյն Պսակիի շուրթերով մեկնաբանել. ՙՄենք կարծում ենք, որ դա դրական ազդակ է այն մասին, որ հնարավոր է հասնել այդ փաստերի ¥Ցեղասպանության- հեղ.¤ լիակատար, անկեղծ եւ արդարացի ճանաչման...՚: Բայց չէ, հազիվ թե Պետդեպարտամենտն իրեն նեղություն տար այս մասին խոսելª պատմական իրողություններն իրենց տեղը դնելու նկատառումներից ելնելով: Այս առումով նախ հիշենք, որ երկու-երեք օր առաջ ՀՀ-ում ամերիկայն դեսպան Ջոն Հեֆֆերնը հերթական անգամ հիշեց հայ-թուրքական հաշտության եւ Ցյուրիխյան արձանագրությունների մասին: Դա հազիվ թե պատահականություն էր, հաշվի առնելով, որ Ջեյն Պսակին, ըստ էության հայտարարելով նաեւ, թե իր այդ կոչով Էրդողանը հրապարակայնորեն ճանաչում է ՙ1915-ին հայերին բաժին ընկած տառապանքները՚ ¥կրկին հեռատեսորեն Ցեղասպանություն տերմինի մասին խոսք անգամ չկա¤, այնուհետեւ շեշտադրումները կրկին տեղափոխում է Ցյուրիխյան արձանագրությունների ուղղությամբ, թե այդ հայտարարությունը ՙինչպես մենք հույս ունենք, կնպաստի հայերի եւ թուրքերի հարաբերությունների կարգավորմանը՚:
Եվ քանի որ Վաշինգտոնում նորից հիշել են հայ-թուրքական հաշտեցման մասին, ուստիեւ պատահական չէին կարող լինել նաեւ դեսպան Հեֆֆերնի կողմից օրերս հնչեցրած եւ երեկ էլ Ծիծեռնակաբերդում կրկնած այն պնդումը, թե նախագահ Օբաման պատրաստվում է այս անգամ հանդես գալ ՙշատ ուժեղ հայտարարությամբ՚: Եվ պարզ է, որ պետդարտամենտյան ծագման այդ մեսիջների հիմնական հասցեատերըª Անկարան, գոնե նման ուղերձ պետք է հնչեցներª Օբամայի այդ ՙուժեղ հայտարարությունը՚ մեղմելու համար: Էլ չասած, որ Քեսաբի հետ կապված ռուսներն էլ իրենց հերթին ակտիվացրին Ցեղասպանության թեման, ինչի կողքով եւս Էրդողանը չէր կարող անտարբեր անցնել: Եվ այն փաստը, որ Օբամայի ուղերձում այդպես էլ որեւէ էական միտք չկար, խոսում է այն մասին, որ Էրդողանի այդ կոչն իր նպատակին հասավ:

ՎԵՐԱԴԱՐՁ ԴԵՊԻ ԲԱԶՄԻՑՍ ՏԱՊԱԼՎԱԾ ԾՐԱԳՐԵՐ

Մյուս կողմից էլ կարելի է պատկերացնել, թե Վաշինգտոնն ինչո±ւ հենց այս թեժ պահին հանկարծ հիշեց պահոցներում հանգիստ փոշոտվող Ցյուրիխյան արձանագրությունների, այսինքնª հայ-թուրքական հաշտեցման պատմության մասին: Առավել եւս, որ Ուկրաինայի հետ կապված վիճակն այնքան է շիկացել, որ արդեն նաեւ ՌԴ ԱԳ նախարար Լավրովն է հայտարարում, ՌԴ-ն, չնայած պատժամիջոցների մասին բոլոր սպառնալիքներին, չի պատրաստվում նահանջել. ՙԵթե մեր օրինական շահերը, ռուսների շահերն ուղղակի հարձակման ենթարկվեն, ինչպես դա տեղի ունեցավ օգոստոսին` Հարավային Օսեթիայում, ես այլ հնարավորություն չեմ տեսնում, քան պատասխանել միջազգային իրավունքի համաձայն: Ռուսաստանի քաղաքացիների վրա հարձակումը Ռուսաստանի վրա հարձակում է՚: Հվ. Օսեթիայի մասին այդ միտքը, թեեւ ունի հարավ-արեւելյան Ուկրաինա զորք մտցնելու իմաստ, բայց նաեւ հիշեցնում է ռուս-վրացական հարաբերությունների մասին, որոնք այս բարդ իրավիճակում էլ շարունակում են բավականին հետաքրքիր կերպով զարգանալ: Օրերս էլ հերթական անգամ հանդիպեցին ՌԴ-ի եւ Վրաստանի ներկայացուցիչները, մինչեւ իսկ քննարկեցին երկու երկրների նախագահների հանդիպման թեման, ինչի մասին վրացիները քանիցս հայտարարել են դեռ Սոչիի Օլիմպիադայի օրերից սկսած: Հայաստանում նույնպես Ռուսաստանի դիրքերը գնալով միայն ամրապնդվում են: Իսկ ավելի հարավª Սիրիայում, չնայած քեսաբյան պրովոկացիային, Ասադը շարունակում է քայլ առ քայլ իր վերահսկողության տակ առնել երկիրը եւ նույնիսկ խոսում է ընտրություններ անցկացնելու ցանկությունից: Իսկ դա նշանակում է, որ եթե արագորեն քայլեր չձեռնարկվեն, ապա ինչպես Ղրիմում եւ Արեւելյան Ուկրաինայում, Թուրքիա-Վրաստան-Ադրբեջան առանցքի ուղղությամբ ամերիկյան քաղաքականությունը եւս լուրջ վտանգի տակ է հայտնվելու: Միեւնույն ժամանակ Ուկրաինայի իրադարձությունների հետ կապված հերթական անգամ սրվեց Ռուսաստանից Եվրոպայի էներգետիկ կախվածությունը նվազեցնելու երազանքը, որի հիմնական տարբերակներից մեկն է հարավկովկասյան տարածաշրջանով Կենտրոնական Ասիայից էներգակիրների տեղափոխումը: Այսինքնª այս առումով եւս հայ-թուրքական հաշտեցման ծրագրերը վերստին ԱՄՆ-ի համար դառնում են առաջնային: Իհարկեª այստեղ կա նաեւ ղարաբաղյան թեման, եւ այս առումով պատահական չէր նաեւ Ադրբեջանի ամերիկյան դեսպան Մորնինգստարի օրերս արած այն հայտարարությունը, թե. ՙՈւկրաինական իրադարձությունները պահանջում են արագորեն կարգավորել ղարաբաղյան հակամարտությունը՚: Բավական խորամանկ հայտարարություն է. մի կողմից Բաքվին հիշեցնում է, թե` տեսեք, ինչ եղավ Ղրիմի հետ: Բայց նաեւ Բաքուն ինքն է դա տեսնում ու հասկանում, որ այս պահին, եթե պատերազմ սկսի Ղարաբաղում, ապա բացի հայկական բանակից` պետք է գործ ունենա ռուսների հետ, քանի որ նրանք հաստատ այս պահին ամեն ինչ կանեն ԼՂՀ-ն ադրբեջանական, այսինքնª նաեւ ամերիկյան ազդեցության գոտի չթողնելու համար: Դե, ուրեմն, եթե Ադրբեջանը չի ուզում ամբողջովին կորցնել Ղարաբաղը, ամերիկյան դեսպանը, ըստ էության, խորհուրդ է տալիս արագորեն ինչ-որ կերպ լեզու գտնել հայերի հետ: Բայց ի±նչ կերպ, եթե վերջերս նույնիսկ Մինսկի խմբի ամերիկյան համանախագահն էր հայտարարել, թե լուծման կոնկրետ եւ ոչ մի ուղի դեռ չի տեսնում: Էրդողանն էլ իր հերթին հայ-թուրքական թեման կրկին բերեց-կապեց Ղարաբաղի հետ, եւ վերջ...
Այսպիսով, այս օրերի թուրքական շոուն ոչ այլ ինչ է, եթե ոչ հայ-թուրքական հաշտեցման զառամյալ ծրագրերի միջոցով մեր տարածաշրջանով արեւելք-արեւմուտք առանցք ստեղծելու եւ Ռուսաստանին Իրան-Սիրիա ուղղությունից կտրելու նույնքան զառամյալ գաղափարախոսությանը հարություն տալու փորձ: Միայն թե տարօրինակ է, որ ամերիկյան դիվանագիտությունն այդպես էլ չի կարողանում այս տարածաշրջանում մի նոր բան մոգոնել եւ ամեն անգամ պտտվում-պտտվում ու վերադառնում է բազմիցս տապալված այդ գաղափարին, մտածելով, որ եթե թուրքերին մի փոքր ավելի շատ ճնշի, ամեն ինչ տեղը կընկնի:

ՔԵՐՈԲ ՍԱՐԳՍՅԱՆ