ՇԱՐՈՒՆԱԿՎՈՒՄ Է ԼՈՌԻ ԲԵՐԴ ԱՄՐՈՑԻ ՎԵՐԱԿԱՆԳՆՄԱՆ ԱՇԽԱՏԱՆՔՆԵՐԸ

ՇԱՐՈՒՆԱԿՎՈՒՄ Է ԼՈՌԻ ԲԵՐԴ ԱՄՐՈՑԻ ՎԵՐԱԿԱՆԳՆՄԱՆ ԱՇԽԱՏԱՆՔՆԵՐԸ

2010 թվականից պետական բյուջեի միջոցներով սկսվել է Լոռի բերդի վերկանգնման աշխատանքները: Լոռի բերդի պահպանության և ուսումնասիրման նպատակով ՀՀ մշակույթի նախարարության նախաձեռնությամբ 2010 թվականին ստեղծվել է «Լոռու բերդ քաղաքատեղի» արգելոց-թանգարան, որը պահպանվում է հուշարձանախմբի կողմից և ապահավում է դրա նպատակային օգտագործումը: Վերականգնման աշխատանքներին զուգահեռ 2010-2013 թթ.-ին Լոռի բերդում կատարվել են պեղման, նախագծման և ամրակայման աշխատանքեր, որոնք շարունակվում են մինչ օրս:

Վերականգնման աշխատանքերի և հնագիտական պեղումների մասովէ ՀՀ մշակույթի նախարարի տեղակալ Արև Սամուելյանի խոսքով` կատարվել են լուրջ աշխատանքեր: ՀՀ մշակույթի նախարարությունը նախորդ և այս տարիների ընթացքում շարունակաբար իրականացնում է պատմամշակութային կոթողների վերականգնման աշխատանքեր. «Երբ ասում ենք հուշարձաններ, մարդիկ հաճախ պատկերացնում են միայն եկեղեցիներ, սակայն այդպես չէ: ՀՀ-ում պետական ցուցակներում կա 24.225 հուշարձան, որոնցից 7 հազարն են միայն եկեղեցիներ և հոգևոր կառույցներ» ,-փաստում է ԱՐԵՎ ՍԱՄՈՒԵԼՅԱՆԸ:

Լոռի բերդում հնագիտական պեղումներ իրականացնող արշավախմբի ծրագրերի ղեկավար Հակոբ Սիմոնյանը, նույնպես համամիտ է Արև Սամուելյանի հետ և փաստում, որ Հայաստանում ոչ միայն կան եկեղեցիներ,այլեւ ամրոցներ: Մեջբերելով Րաֆֆու խոսքերը`«Եթե այսքան եկեղեցիների փոխարեն մենք ամրոցներ կառուցեինք, ապա ստիպված գաղթական չէինք դառնա» նշում. «Լոռի բերդը մեր ամենահզոր ամրոցներից մեկն է: Բացառիկ իր ինժեներական, ճարտարագիտական և պատմական տեսանկյունից, Լոռի բերդը եղել է հզոր մի հենակետ, որին տիրապետողը կարողանում էր հզոր գերակայություն ունենալ տարածաշրջանում» : Լոռի բերդի նման մի հսկայական ամրոց էլ գտնվում է բերդից 20-25 կմ հեռավարության վրա, որը ըստ Հակոբ Սիմոնյանի, դեռևս ուսումնասիրված չէ և դրա մասին շատ քչերը գիտեն. «Լոռի բերդում առաջին ուսումնասիրողը եղել է Նիկողայոս Մառը, իհարկե նրանից առաջ նույնպես եղել են եվրոպացի ուսունասիրողներ, ովքեր արել են պատկերներ, լուսապատկերներ` թողնելով արձանագրություններ: Մառից հետո այստեղ ուսումնասիրություններ են կատարել հայ նշանավոր գիտնական Թորոս Թորոմանյանը: Պեղումները սկսվեցին 60-ական թվականներին և որոշ ընդմիջումներով շարունակվում են մինչև այսօր»,-տեղեկացնում է ՀԱԿՈԲ ՍԻՄՈՆՅԱՆԸ: Նրա փոխանցմամբ արդեն պեղվել է ամրոցի ամբողջ արտաքին պարիսպը, երկու բաղնիքները, մասամբ պալատական շենքը: Հնագետի համար կարևոր է այն փաստը, որ առաջին անգամ ամրաշինության աշխատանքերի մեջ տեսել է հիդրոինժեներական մտահաղացում: Պեղումների ժամանակ արդեն հայտնաբերվել է արժեքավոր գտածո` բրոնզե թիթեղ, որի վրա կա գրություն, ինչը արդեն վերծանվել է: Բացի այդ հայտնաբարվել են 1281 թվականի արժեքավոր և բացառիկ խաչքարեր, որոնց արձանագրությունները ևս մեկ անգամ ապացուցում են, որ ամրոցի տերերը բացառապես հայեր են, այլ ոչ թե վրացիներ: Հայտնաբերվել է նաև որմնաքար, որի վրա պատկերված է խաչ, իսկ շուրջը պարուրված հրեշտակներ:

ԶՎԱՐԹ ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ