ՙԱՅԴ ԽԱԲԵՈՒԹՅՈՒՆԸ, ԹԵՅԱՎՃԱՐԸ, ՍՏՎԵՐԸ ԲԱՇԽԻՉ ԱՇՏԱՐԱԿԸ ՎԵՐԱՑՆՈՒՄ Է՚

ՙԱՅԴ ԽԱԲԵՈՒԹՅՈՒՆԸ, ԹԵՅԱՎՃԱՐԸ, ՍՏՎԵՐԸ ԲԱՇԽԻՉ ԱՇՏԱՐԱԿԸ ՎԵՐԱՑՆՈՒՄ Է՚

Այն, որ հայաստանյան ավտոտրանսպորտը գնալով ավելի ու ավելի շատ է տեղափոխվում ՙգազային ռելսերի՚ վրա` նորություն չէ: Սրան զուգահեռª տխուր փաստ է նաեւ, որ գնալով ավելի ու ավելի է վատթարանում հայաստանյան գազալցակայանների գործունեությունը, ինչը հատկապես արտահայտված է մայրաքաղաքում: Հիմնական խնդիրը վերաբերում է գազի այն քանակին, որը լիցքավորվում է գազաբալոնների մեջ որոշակի գումարի դիմաց: Ասենք` վարորդի վճարած գումարը յուրաքանչյուր լիցքավորման դեպքում ստանդարտ է: Սակայն ինչի±, ավելի ճիշտ` ինչքա±ն գազի դիմաց է նա ամեն անգամ նույն գումարը տալիս` գաղափար անգամ չունի: Խաբեության ձեւերն այստեղ մի քանիսն են, եւ դրանք բոլորն էլ, ի վերջո, հանգում են նույն բանին. բոլոր ցուցիչներով լիցքավորված գազի ծավալը լիցքավորումից մի կես ժամ անց, եթե նույնիսկ ավտոմեքենան չի շահագործվում, նվազում է առնվազն 10-20 տոկոսի չափով: Այսինքն` այդ չափով գազալիցքավորման կայանը նրան խաբել է, չնայած որ արդեն չգրված նորմ է դարձել լավ լիցքավորելու համար հավելյալ 500 դրամ վճարելը...
Չնայած ինչ պատմենք, այս ամենը քաջ գիտի ցանկացած վարորդ: Ասենք` պատկան պետական պաշտոնյաները եւս, քանի որ այս մեծ թալանը տեղի է ունենում բացարձակապես անթաքույց եւ ամեն մի քայլափոխի: Ճիշտ է` Էկոնոմիկայի նախարարության շուկայի եւ սպառողների շահերի վերահսկողության տեսչության պետ Լեւոն Խալիկյանը մի քանի անգամ հրապարակավ հայտարարեց, թե գազալիցքավորման կայաններին իրենց կառույցը տուգանքների է ենթարկել, սակայն, եթե մայրաքաղաքից դուրս կա որոշակի բարելավում, ապա Երեւանում նույն խայտառակ վիճակն է: Ուստիեւ ԼԵՎՈՆ ԽԱԼԻԿՅԱՆԻ հետ մեր զրույցի նպատակն էրª հասկանալ, թե երբ ենք օրը ցերեկով իրականացվող այս մեծ կողոպուտից ազատվելու:
-Նախ կխնդրեինք պարզաբանել, թե ներկայիս տվյալներով մեր երկրում քանի± գազալցակայան ունենք:
- Ներկայումս ունենք 303 տնտեսվարող սուբյեկտ:
Այս համակարգի վիճակից խոսելովª նախ հիշեցնեմ, որ ՀՀ կառավարության համապատասխան որոշմամբ` դեռ 2008թ. բոլոր գազալցակայաններում պետք է տեղադրված լինեին բաշխիչ աշտարակներ...
- Ավելի պարզ լինելու համար նախ պարզաբանենք. բաշխիչ աշտարակ ասելովª նկատի ունեք ո±չ այն սարքավորումները, որոնք մեկ սովորական փականի եւ խողովակի միջոցով մինչ այժմ լիցքավորել են գազաբալոնները:
- Ոչ, բնականաբար: Խոսքն այն աշտարակների մասին է, որոնք, ինչպես բենզալցակայաններում, իրականացնում են գազի լիցքավորում, եւ որի վրա ցույց են տրվում բոլոր տվյալները. գազի քանակը, արժեքը, գումարը եւ այլն:
Սակայն այստեղ առաջնահերթը անվտանգության այն նորմերն են, որոնք հնարավոր է ապահովել այդ աշտարակների միջոցով: Այս սարքավորումները նվազագույնի են հասցնում մարդու կյանքի եւ անվտանգության նկատմամբ սպառնալիքը, որն առկա է գազի լիցքավորման ժամանակ: Թե ինչքան վթարներ տեղի ունեցան գազալցակայաններում` բոլորիս աչքի առաջ են: Այս աշտարակները հնարավորություն չեն տալիս գազաբալոնների մեջ 200 մթն ճնշումից ավելի գազ լիցքավորել, որը նվազագույնի է հասցում պայթյունների վտանգը: Մինչդեռ ուղղակի խողովակով լիցքավորելու ժամանակ, գաղտնիք չէ, որ  վարորդը վճարում է թեյավճար, որպեսզի հնարավորինս շատ լիցքավորեն: Արդյունքում` տեղի են ունենում դժբախտ պատահարներ, ընդ որում, ոչ միայն լիցքավորողների, այլ` վարորդների մեջ:
Ինչեւէ, 2008թ.-ին թեեւ կառավարության այդ որոշումն ընդունվեց, սակայն դրա իրագործումը, պայմանավորված այդ ժամանակ սկսվող ճգնաժամով, հետաձգվեց մինչ 2011թ.-ը: Բանն այն է, որ այդ աշտարակները բավականին մեծ արժեք ունեն, ու դրանց ձեռքբերումը ճգնաժամային իրավիճակում` տնտեսվարողների վրա բավականին ծանր կարող էր անդրադառնալ:
Եվ ահա անցած տարի, երբ  մեր տեսչությունն այդ ոլորտում սկսեց ուսումնասիրություններ, պարզվեց, որ 303 տնտեսվարողներից ընդամենը 5-ն են տեղադրել բաշխիչ աշտարակներ: Ուստիեւ որոշում կայացվեց` ստուգումներ իրականացնել երեք փուլով: Առաջին փուլում գրավոր ծանուցեցինք տնտեսվարողներին, որ պարտավոր են կատարել կառավարություն որոշումը: Երկրորդ փուլում տեղերում իրականացվեցին փաստացի ստուգումներ բոլոր գազալիցքավորման կայաններում, եւ բոլոր այն  սուբյեկտները, որոնք չէին տեղադրել աշտարակներ, տուգանվեցին նվազագույն աշխատավարձի հարյուրապատիկի չափով: Մեկ տարվա ընթացքում 303 տնտեսվարողից 189-ը տեղադրեցին բաշխիչ աշտարակներ: Եվ հիմա` մի քանի օրից տրվելու է երրորդ փուլի մեկնարկը: Այս անգամ կկասեցվի այն բոլոր տնտեսվարողների գործունեությունը, որոնք աշտարակներ չեն տեղադրել:
- Ձեր խոսքում ասացիք, որ չարաբաստիկ թեյավճարները տրվել են գազաբալոնների մեջ 200 մթն-ից ավելի գազ լիցքավորելու համար: Հատկապես Երեւանում դա այնքան էլ այդպես չէ, քանի որ վճարվում են այդ 500-ական դրամները, սակայն գազալցակայաններից հազիվ դուրս եկած` գազաբալոնում ճնշումը, ասենք, 230 մթն-ից միանգամից իջնում է մինչեւ 180, նույնիսկ` 160: Այսինքն` վարորդներին խաբել են քանակի մեջ եւս: Իսկ այդ 500-ական դրամները` ամենասովորական գողությունն է: Ձեր կառույցի ֆունկցիաների մեջ չի± մտնում նաեւ դա պատժելը:
- Նաեւ այդ խնդիրն է, որ պետք է լուծի բաշխիչ աշտարակը: Այնտեղ արդեն տեսանելի է ինչպես լիցքավորված գազի ծավալը, այնպես էլ` արժեքը: Այսինքն` այդ խաբեությունը, թեյավճարը, ստվերային աշխատանքը բաշխիչ աշտարակը իսպառ վերացնում է:
- Դուք նոր մարդ եք այս համակարգում, միգուցե այս հարցը Ձեզ չէ, որ պետք է հասցեագրել: Սակայն փաստն այն է, որ տարիներ շարունակ մարդկանց խաբել են, եւ դրա համար ոչ մեկը չի պատժվել:
- Բայց, ինչպես նշեցի` մեկ տարվա ընթացքում ստուգել են տնտեսվարող սուբյեկտներին, եւ բառացիորեն բոլորը, ովքեր աշտարակներ չեն ունեցել, տուգանվել են:
- 100 հազար դրամ, երբ իրեն հարգող ցանկացած գազալցակայան մեկ-երկու օրում այդ փողը կաշխատի միայն 500 դրամների հաշվին: Սակայն հաջորդ հարցը. գաղտնիք չէ, թե մեր գազալցակայանները հիմնականում ինչ օլիգարխիկ տերեր ունեն: Եթե սկսեք գազալցակայաններ փակել, դա խնդիր չէ±:
- Ես վստահեցնում եմ, որ ժամանակին, երբ տուգանել ենք բաշխիչ աշտարակներ չտեղադրած սուբյեկտներին, դա արվել է առանց բացառության, եւ բոլորն էլ վճարել են:
- Գազալցակայանի համար 100 հազար դրամ տուգանքը լուրջ բան չէ: Այլ հարց է փակելը, պետք է, որ անպայման լոբբինգ լինի դրա դեմ:
- Ես մեր տեսչության եւ նախարարության անունից հավաստիացնում եմ, որ երբեք խտրականություն չի դրվելու, թե այս գազալցակայանն ա±յս մարդունն է, թե± այն մեկինը: Կառավարության որոշումը բոլորի համար է, անկախ նրանից, թե այդ անձն ինչ դիրք է զբաղեցնում: Եվ, միանշանակ, կկասեցնեի յուրաքանչյուր գազալցակայանի գործունեությունը, մինչեւ աշտարակներ չտեղադրեն:
- Այս կողմից էլ հարցին նայենք. ասում եք, թե գազաբաշխիչ աշտարակի պարագայում հնարավոր չէ 200 մթն-ից ավելի լիցքավորել: Սեփական փորձից ելնելովª վստահեցնում եմ, որ հնարավոր է: Եվ հենց դա էլ կարող է կրկին թեյավճարի պատճառ դառնալ:
- Համենայնդեպս, այն տեխնոլոգիաներով, որով կառուցված են այդ աշտարակները եւ անցնում են ստուգաչափում, դա բացառվում է: Ո°չ քանակի, ո°չ գազի ջերմաստիճանի եւ ո°չ էլ այլ կերպ խաբելու հնարավորություն դրանք չեն թողնում: Դրանք բավականին բարդ եւ բավականին լուրջ սարքավորումներ են:-Իսկ հայ մարդու խելքի դիմացª չշրջանցվող սարքավորումներ, թերեւս, չեն լինում:
- Այս դեպքում, կարծում եմ, անհնար է: Բայց եթե անգամ փորձեն նման բան, դա արդեն հետագայում հայտնաբերելու եւ պատժելու խնդիր է: Համենայնդեպս` սա լիցքավորման այն քաղաքակիրթ տարբերակն է, որով առաջնորդվում է աշխարհը:
- Ավելի կամ պակաս ճնշումը բավարա±ր է անվտանգության հարցը լուծելու համար: Նկատի ունեմ, որ մեզ մոտ վթարներ տեղի են ունենում ոչ միայն շատ լիցքավորելու, այլ նաեւ գազաբալոնների հնամաշության պատճառով:
- Դա էլ է հնարավոր: Սակայն ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ հիմնական պատճառը բարձր ճնշումն է: Վարորդը, պարզապես, ցանկանում է մի քանի կիլոմետր ավելի մեքենան քշել, եւ վտանգում է իր կյանքը:
Իսկ գազաբալոնների ստուգման համար կան համապատասխան կառույցներ: Միգուցե կա նաեւ պետական վերահսկողության անհրաժեշտությունը: Սակայն այսօր փորձում ենք վերացնել ամենահիմնական պատճառը, որից հետո արդեն կարելի է անդրադառնալ մյուսներին եւս:
- Այս հարցը եւս, միգուցե, Ձեզ չէ, որ պետք է հասցեագրել, սակայն հնչեցնեմ: Գազաբաշխիչ աշտարակները, ինչպես Դուք էլ նշեցիք, թանկ հաճույք են: Դա նշանակում էª բավականին մեծ ներդրում, եւ հնարավոր չէ±, որ գազալցակայանների տերերը փորձեն դա վերադարձնելª գազի գինը բարձրացնելով:
- Չորս տարի դա իրականացնելու ժամանակ ունեին եւ չեն արել` այդ ընթացքում ստանալով եկամուտ: Ամեն դեպքում` այն գազալցակայանները, որոնք արդեն տեղադրել են աշտարակներ, գները չեն բարձրացրել: Իսկ դա նշանակում է, որ մյուսները եւս նման հիմքեր չպետք է ունենան:

ՔԵՐՈԲ ՍԱՐԳՍՅԱՆ