ՙՄԵՆՔ ԹՈՒՐՔԱԿԱՆ ՖԻԼՄԵՐ ՉԵՆՔ ԳՈՎԱԶԴՈՒՄ

ՄԵՆՔ ԹՈՒՐՔԱԿԱՆ ՖԻԼՄԵՐ ՉԵՆՔ ԳՈՎԱԶԴՈՒՄ

Երեւի ընթերցողը կհիշի, որ Արվեստի քննադատների ազգային ասոցիացիան (AICA-Հայաստան), ՙԱնադոլու քուլթուր՚-ի, Հայաստանի ազգային կինոկենտրոնի, Հայաստան-Թուրքիա կինոպլատֆորմի եւ tranzit.at-ի հետ համատեղ ներկայացրել էին ՙՔաղցր վարանմունք` քաղցր վաթսունականներ՚ նախագիծը, որի շրջանակներում հունիսի 11-13-ը Երեւանի ՙՆաիրի՚ կինոթատրոնում կազմակերպվել էր հայկական եւ թուրքական մի շարք ֆիլմերի ցուցադրություններ եւ կինոքննադատների ու մշակութաբանների կոնֆերանս:
Մեր կարծիքով` այդ օրերին, երբ ադրբեջանցիները մեր սահմաններին դիվերսիաներ են կազմակերպում, իսկ թուրքական ղեկավարներն էլ հայ-թուրքական սահմանի բացման, Հայաստանի հետ դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատման համար որպես նախապայման` պարտադրում են ՙգրավյալ տարածքների՚ ազատագրումը, նպատակահարմար, ավելին` բարոյական չէ գովազդել թուրքական ֆիլմերը: Ընդ որում, դա անել ինչ-որ խուճուճ անվան տակ` հերթական դրամաշնորհը ստանալու ակնկալիքով:
Մենք ներկայացրել էինք մեր այս նկատառումներն ու ՀՀ մշակույթի նախարարությանն ուղղել հետեւյալ հարցը. ՙՎերոնշյալի վերաբերյալ` որպես երկրի մշակութային քաղաքականությունը իրականացնող մարմին, ի±նչ կարծիք ունի Մշակույթի նախարարությունը՚:
Մշակույթի նախարարությունից ստացանք հետեւյալ պատասխանը. ՙՁեր հարցմանն ի պատասխան` ներկայացնում ենք Հայաստանի ազգային կինոկենտրոնի տնօրեն ԳԵՎՈՐԳ ԳԵՎՈՐԳՅԱՆԻ պատասխանը.
- 2011 թ. նոյեմբերի 28-ին Հայաստանի արվեստի քննադատների ասոցիացիայի կողմից առաջարկություն ենք ստացել կազմակերպվելիք միջազգային մշակութային հետազոտական ՙՔաղցր վարանմունք-քաղցր 60-ականներ՚ կոնֆերանս-նախագծի շրջանակներում անցկացվող ծրագրին տրամադրել ցուցադրվելիք հայկական ֆիլմերի DVD տարբերակները: Նախագիծն իրականացվում էր Հայաստանի, Թուրքիայի, ինչպես նաեւ մի շարք եվրոպական ու հետսովետական երկրների քննադատների ու փորձագետների մասնակցությամբ եւ ԱՄՆ միջազգային զարգացման գործակալության (USAID), ՙԵվրասիա՚ համագործակցության հիմնադրամի, Հայաստան-Թուրքիա կինոպլատֆորմի եւ ՙAICA-Հայաստան՚-ի հովանավորությամբ: Ծրագիրը կազմված էր երկու կոնֆերանս-ցուցադրություններից, որտեղ ընդգրկված էին 60-ականների հայկական եւ  թուրքական ֆիլմերը: Առաջին կոնֆերանս-նախագիծը պետք է կայանար 2012 թ. հունվար-փետրվար ամիսներին` Երեւանում, երկրորդը ապրիլին` Ստամբուլում: Հետագայում գրությամբ ճշգրտում է մտցվել կոնֆերանսների անցկացման ժամկետների հետ կապված:
Առաջին կոնֆերանս-նախագիծն անցկացվել է մայիսի 17-20-ը` Ստամբուլի SALT Galata մշակութային կենտրոնում, որի ընթացքում ոչ կոմերցիոն հիմունքներով ցուցադրվել են չորս հայկական (Ֆրունզե Դովլաթյան, ՙԲարեւ, ես եմ՚, Հենրիկ Մալյան, ՙԵռանկյունի՚, ՙՄենք ենք, մեր սարերը՚, ՙՀայրիկ՚) եւ երկու թուրքական ֆիլմեր:
Երկրորդ կոնֆերանսը կազմակերպվել է Երեւանում` հունիսի 11-13-ը, որի ընթացքում ցուցադրվել են չորս թուրքական եւ երկու հայկական ֆիլմեր` ի պատասխան-համագործակցություն Թուրքիայում արդեն ցուցադրված հայկական ֆիլմերի:
Որպես բանախոսներ` հայկական կողմից ե°ւ Թուրքիայում, ե°ւ Հայաստանում ելույթ են ունեցել հետեւյալ մասնագետները. Հրաչ Բայադյան` մշակութաբան, Նազարեթ Կարոյան` Հայաստանի արվեստի քննադատների ասոցիացիայի նախագահ, Սիրանուշ Դվոյան` ԵՊՀ համեմատական գրականության դասախոս, գրականության քննադատ, Վիգեն Գալստյան` կինոքննադատ, լուսանկարչության տեսաբան ու համադրող` Սիդնեյից:
Ասոցիացիայի առաջարկության հետ ներկայացրել է նաեւ ամբողջական ծրագիրը` ընդգրկելով ինչպես ֆիլմերը, այնպես էլ կոնֆերանսի թեմաները, մասնակիցների վերլուծականները` կապված 1960-ականների մշակույթի եւ հատկապես կինոարվեստի հետ:
Երեւի ընթերցողը հասկացավ, որ այս պատասխանը ոչինչ չի ավելացնում իր` մամուլից իմացածին, եւ միայն նման նախաբանից հետո է նա անցնում մեր հարցի պատասխանին: Ահավասիկ.
- Նախնական պայմանավորվածության ժամանակ հայ-ադրբեջանական սահմանում դրությունը սրված չէր, եւ նրանց դիվերսիոն գործողություններն այսքան ագրեսիվ չէին, ինչպես այժմ է, բացի այդ, մայիսին հայկական ֆիլմերն արդեն ցուցադրվել էին Թուրքիայում, եւ, համապատասխանաբար, հունիսին էլ թուրքականները պիտի ցուցադրվեին Հայաստանում: Կարծում ենք, որ ճիշտ չէր լինի հայկական ֆիլմերի ցուցադրումից հետո այստեղ արգելել թուրքական ֆիլմերի ցուցադրումը եւ թուրք մտավորականների մուտքը Հայաստան:
Այսպիսով, իրականացված միջոցառման նպատակը ո°չ թուրքական ֆիլմերի գովազդն էր Հայաստանում, ո°չ էլ հայկականներինը` Թուրքիայում, միջոցառումը մշակութային վերլուծաբանական էր:
Երեւի ոչ մեկի համար էլ գաղտնիք չէ, որ գովազդ կարող է արվել տարբեր ձեւերով, ու երբեմն թաքցված գովազդն ավելի վտանգավոր է լինում: Գովազդ ասելով` տվյալ դեպքում, նկատի ունենք այն հանգամանքը, որ ցանկանում են շարունակ հնչեցնել ՙթուրքական կինո՚, ՙթուրք ժողովուրդ՚ եւ նման բառակապակցություններ, որոնց կհետեւեն ՙթուրք բարեկամներ՚, գուցե նաեւ` ՙթուրք եղբայրներ՚ բառակապակցությունները` դրանով իսկ թուլացնելով հանրության զգոնությունը... Դե, իսկ թուրքը հենց դրան էլ սպասում է:

Կույտը մշակեց ՌՈՒՍԼԱՆ ԹԱԹՈՅԱՆԸ