ԽՈՐՀՐԴԱՐԱՆԱԿԱՆ ԿՅԱՆՔՆ ՈՒՐԱԽ ՍԿՍՎԵՑ

ԽՈՐՀՐԴԱՐԱՆԱԿԱՆ ԿՅԱՆՔՆ ՈՒՐԱԽ ՍԿՍՎԵՑ

Կառավարության գործունեության ծրագրի քննարկմամբ նոր Ազգային Ժողովը սկսեց իր պրակտիկ գործունեությունը: Ծրագիրը, ինչպես հայտնի է, երեկ ընդունվեց 75 կողմ, 47 դեմ եւ 1 ձեռնպահ ձայների հարաբերակցությամբ: Սակայն նկատենք, որ ինչպես այս առաջին նիստերը ցույց տվեցին, խորհրդարանական կյանքը սկսում է բավականին հետաքրքիր դառնալ:

ԽՈՍՏՈՒՄՆԵ¯Ր ԱՌԱՋԻԿԱ ՀՆԳԱՄՅԱԿԻ ՀԱՄԱՐ

Նախ քննարկված թեմայի մասին: Ըստ ընդդիմության` հիմնական թերությունն այն էր, որ ներկայացված փաստաթուղթը ծրագիր, որպես այդպիսին, դժվար էր համարել: Սակայն այդ փաստաթղթում հիմնականում ձեւակերպված էին քաղաքական ընդհանուր մոտեցումներ, ակնկալիքներ, թե ցանկանում ենք այսինչ-այսինչ ուղղությունները զարգացնել, այսպիսի արդյունքներ ապահովել եւ այլն: Իսկ բուն մեխանիզմները, որոնք պետք է դրվեն այդ ուղղությունները զարգացնելու եւ դրանցից ակնկալվող արդյունքներն ապահովելու հիմքում, հիմնականում ներկայացված չէին: Եվ, բնականաբար, դրանից էլ բխում են տարբեր հարցեր: Օրինակ` ինչո±ւ ըստ ծրագրի պետք է ապահովվի, ասենք, տարեկան տնտեսական 7 տոկոս եւ ոչ, ասենք, 8 կամ 9, ինչո±ւ պետք է աղքատությունը նվազի 8-10 տոկոսային կետով, եւ ոչ 7 կամ 11 եւ այլն: Այսինքն` ինչո±վ են հիմնավորված ներկայացված թվերն ու ծրագրային նպատակները, եւ, որ շատ ավելի էական է, ասենք ֆորսմաժորային իրավիճակներում կամ չկանխատեսված զարգացումների պարագայում ի±նչ լրացուցիչ քայլեր են նախատեսված, որոնք հնարավորություն կտան ծրագիրն ապահովել:
Ու, թերեւս, այդ հաշվարկային, ապացուցողական մասի բացակայությունն է, որ ծրագրի իրատեսական, ոչ իրատեսական լինելու հետ կապված հնչեցին տարաբնույթ մեկնաբանություններ: Կոալիցիան, հասկանալի է, որ ծրագիրը համարում է իրատեսական եւ համապատասխան Հայաստանի տնտեսական պոտենցիալին եւ նույնիսկ` ինչ-որ տեղ հավակնոտ: ՙԱվելի հավակնոտ նպատակներ ենք մեր առջեւ դնում եւ դրա համար ունենք օբյեկտիվ հիմքեր: Մենք տեսնում ենք, որ մեր տնտեսությունը մտել է վերականգման փուլ՚,- ծրագիրը ներկայացնելիս ասաց վարչապետ Տիգրան Սարգսյանը: Ժառանգական Արմեն Մարտիրոսյանն էլ երեկ հայտարարեց, թե ծրագիրը չի իրականանա: Իսկ ահա նախկին ԲՀԿ-ական պատգամավոր, տնտեսագետ Վարդան Բոստանջյանը հակառակ համոզմունքին է. ՙԵս անգամ մտածել եմ, որ երկրում առկա պոտենցիալի պայմաններում այդ թվերը կարող էին եւ ավելի բարձր լինել: Կառավարությունը լիովին հաղթահարելի նշագիծ է սահմանել, որը 5 տարում կարելի է գերազանցել՚: Փոխարենը դեռ քննարկումների առաջին օրը ԲՀԿ-ի խորհրդարանական խնբակցության անունից հայտարարվեց ողջ կազմով դեմ քվեարկելու մասին... Մի խոսքով` նման հակասական մտքերի պակաս ԱԺ-ում վերջին երկու օրերին չէր զգացվում:
Լավ, մի կողմ թողնենք թղթի վրա գրվածը, առավել եւս, որ Հայաստանի անկախացումից հետո այնքան չքնաղ, սակայն երկրին ոչինչ չտված ծրագրեր ենք տեսել, որ արդեն գեղեցիկ գրվածքներով ոչ մեկին չես զարմացնի: Ծրագրում ներառված թվային մասն ու զարգացումների հիմնական ուղղություններն այս օրերին այնքան է ներկայացվել, որ իմաստ չունի կրկնելը: Ընդհանուր առմամբ` այդ թվերը վատը չեն: Սակայն, Վ. Բոստանջյանի ասածի պես, թերեւս պետք էր էլ ավելի բարձր թիրախներ վերցնել: Թեկուզեւ այս օրինակով փորձենք համոզվել. ծրագրով նախատեսված է ՙպետական եկամուտների հավաքագրման մակարդակի աճի ապահովում` տարեկան համախառն ներքին արդյունքի 0,3 - 0,4 տոկոսային կետի չափով՚: Մինչդեռ, նկատենք, որ նույնիսկ կառավարության անդամներն են քանիցս հայաստանյան ստվերային տնտեսությունը գնահատել 40-60 տոկոսի կարգի, իսկ ծրագրում հնչում են խոստումներ` ստվերային տնտեսության դեմ բեկումնային պայքար սկսել: Իսկ այդ դեպքում եկամուտներ-ՀՆԱ հարաբերությունը պետք է աճի շատ ավելի բարձր տեմպեր ունենալ, քան ներկայացված 0,3-0,4 տոկոսն է:

ՀՆԳԱՄՅԱԿԸ... 9 ԱՄՍՈՒՄ

Սակայն խնդրին մոտենանք մեկ այլ կողմից: Առհասարակ ի±նչ է իրենից մեր երկրում ներկայացնում կառավարության հնգամյա գործունեության ծրագիր կոչվածը: Նկատենք, որ նախորդ նման ծրագիրն ընդունվել էր... 4 տարի առաջ` 2008թ.-ի նախագահական ընտրություններից հետո: Ինչքանով է այն այս տարիներին կատարվել կամ չկատարվել, հարցի մյուս կողմն է: Հարցն այն է, որ գալիք տարվա սկզբներին նախագահական ընտրություններ են, ապա` կձեւավորվի նոր կառավարություն, որն էլ, ինչպես գործող օրենսդրությունն է պահանջում, կներկայացնի նոր հնգամյա ծրագիր: Եվ նկատենք, որ ոչ մի օրենսդրական պարտադրանք չկա, որ այս ծրագրի չկատարված մասը պետք է անպայման տեղափոխվի հաջորդ կառավարության ծրագիր: Ուրեմն ի±նչ, այս հնգամյա ծրագիրը պետք է իրականացվի 8-9 ամսո±ւմ. դա էլ է, բնականաբար, աբսուրդ: Գլոբալ առումով սովետական հնգամյակներին նմանվող նման երկարաժամկետ ծրագրավորմամբ կամաց-կամաց սկսել են իրենց տնտեսությունը կառավարել աշխարհի շատ երկրներ: Իսկ մեզ մոտ հիմնական տնտեսական քաղաքականությունն ու փաստաթուղթը դեռ մնում է տարեկան պետական բյուջեն, ինչը, հասկանալի է, շատ ավելի լավ են գիտակցում խորհրդարանականները: Եվ այդ առումով մի տեսակ ՙանհասկանալի՚ է այն բուռն բախումները, որի ֆոնին էլ ընթացավ կառավարության ծրագրի քննարկումը: Ընդհանուր տպավորությունն այն էր, որ քննարկվող թեմայի բնույթից ակնկալվող զուտ մասնագիտական քննարկումը հիմնականում քաղաքական հարթությունում էր: Դա էլ կարելի է հասկանալ. նոր ԱԺ-է, շատերն իրենց ի ցույց դնելու, նոր կարգավիճակին հարմարվելու եւ նման տարբեր այլ խնդիրներ ունեն: Սակայն տեսանելի էին նաեւ գլոբալ քաղաքական հակամարտությունների նմանվող դրվագներ...
Սկսենք ԲՀԿ-ից: Մեղմ ասած, տարօրինակ էր Նաիրա Զոհրաբյանի ելույթի, ասենք, այս միտքը. ՙՈրեւէ լրջագույն փոփոխություն չի կատարվել: Նույն թիմը, նույն վարչապետի գլխավորությամբ, նույն քաղաքականությամբ, նույն փիլիոսոփայությամբ հավակնում է շարունակել այն գործը, որում չի հաջողել նախորդ կառավարության ծրագիրը իրականացնելիս՚: Լավ, եթե անգամ մի կողմ թողնենք այն չարչրկված հարցը, որ այդ ՙնույն թիմի՚ կազմում 4 տարի եղել են նաեւ տիկին Զոհրաբյանը եւ իր կուսակցական գործընկերները: Բայց չէ± որ նրախորհրդարանական գործընկերներն ու անձամբ տիկին Զոհրաբյանն է այն նույն 4 տարիներին մշտապես կողմ քվեարկել այդ ՙնույն թիմի՚ ներկայացրած պետբյուջեի նախագծերին, այսինքն` այն փաստաթղթերի, որոնք էլ որոշում էին երկրի ողջ տնտեսության անցուդարձը:
Իսկ ահա ժառանգական Արմեն Մարտիրոսյանն այսպես է մեկնաբանում ԲՀԿ-ի ՙդեմ՚ դիրքորոշումը. ՙԸստ էության, ՙԲարգավաճ Հայաստան՚-ը հանդես է գալիս ոչ թե ամբողջ իշխանության, այլ կառավարության, իսկ ավելի ճիշտ` վարչապետի անձի դեմ: Խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքում, ինչպիսին էլ որ դրանք եղել են, ՙԲարգավաճ Հայաստան՚-ը  ձեւավորել է խորհրդարանում իր մեծությամբ 2-րդ խմբակցությունը եւ կարծում էր, որ կարող է հավակնել վարչապետի պաշտոնին: Սակայն դա տեղի չունեցավ եւ հենց դրանով էլ պայմանավորված էր ՙԲարգավաճ Հայաստան՚-ի որոշումը ՀՀԿ-ի հետ կոալիցիա չկազմելու մասին՚: Այսինքն, որ ծրագրին դեմ լինելու պատճառը ոչ թե դրա լավ կամ վատ լինելն էր, այլ, պարզապես, քաղաքական հաշվա±րկը: Բայց չէ± որ խոսքը, ի վերջո, մի օրինագծի մասին է, հենց որն էլ, գոնե տեսականորեն, պետք է մատնանշի, թե առաջիկա 5 տարիներին ինչպե±ս է ապրելու երկիրը: Հասկանալի է, միշտ էլ կարելի է ցանկացած տնտեսական փաստաթղթի դեմ քվեարկել: Բայց միայն հենց այդ` տնտեսական բնույթի արմատական անհամաձայնություններից ելնելով, այն էլ, եթե կոմպրոմիսի գնալ հնարավոր չէ: Փոխարենը, երբ տնտեսական ծրագրերը ընդունվում կամ մերժվում են քաղաքական դրդապատճառներից ելնելով, դա չի կարող ոչ մի լավ բան խոստանալ երկրին: Այ, օրինակ ի±նչ պակաս քննադատություն էր ՙամենաազատ դեմոկրատ՚ Ալեքսան Արզումանյանի խոսքը. ՙՎստահ եմ, որ Ձեր տնտեսական բլոկի նախարարները ի վիճակի էին ներկայացնել փաստարկված ու հիմնավորված ծրագիր, այլ ոչ թե նման կենացներով մի փաստաթուղթ: Բոլորս էլ Հայաստանում ենք ապրում, եւ կնունքի ու քեֆերի սեղաններին նման արտահայտություններ ու ցանկություններ հնչում են...՚: Ինչպես ասում են` ամեն մեկն իր ճաշակով ու փչացածության աստիճանով է ընկալում կառավարության ծրագիրը:

ՔԵՐՈԲ ՍԱՐԳՍՅԱՆ