- Մենք դեմ ենք կոալիցիային

- Մենք դեմ ենք կոալիցիային

ԿՈԱԼԻՑԻԱՆ ՄԵՌԱՎ, ԿԵՑՑԵ ԱՊԱԳԱ ԿՈԱԼԻՑԻԱՆ

Եվ այսպես, ԲՀԿ-ի հետ կոալիցիա չստեղծվեց, եւ ամենաքննարկվող նյութը Գագիկ Ծառուկյանի երեկվա հայտարարությունն է, ուր ասված է. ՙԸնտրությունների արդյունքներով` ԲՀԿ-ն չունի կառավարություն ձեւավորելու եւ իր ծրագրերը իրականացնելու սահմանադրական հնարավորություն: Ելնելով վերը նշյալից` ես պաշտոնապես հայտարարում եմ, որ ՙԲարգավաճ Հայաստան՚ կուսակցությունը նպատակահարմար չի գտնում մասնակցել կոալիցիոն կառավարության ձեւավորմանը՚: Ինչ վերաբերում է ՀՀԿ-ի գործադիր մարմնի որոշմանը, ապա Էդուրադ Շարմազանովը տեղեկացրեց, որ որոշված է կոալիցիա կազմել ՕԵԿ-ի հետ, եւ ԱԺ նախագահի ու վարչապետի պաշտոնների քվոտաները, անվիճելիորեն, ՀՀԿ-ինն են:

ԻՆՉ ԳՈՐԾՈՆՆԵՐ ԵՆ ԱԶԴԵԼ ԲՀԿ-Ի ԿԵՑՎԱԾՔԻ ՎՐԱ

Դեռեւս ընտրություններից անմիջապես հետո Դավիթ Հարությունյանը 50/50-ի էր գնահատում կոալիցիա կազմելու եւ չկազմելու հավանականությունը, ու մատնանշում, որ ՀՀԿ-ի տեսակետից կան փաստարկներ ե°ւ հօգուտ, ե°ւ ընդդեմ: Ու, խոշոր հաշվով, վերջնարդյունքի վրա ազդել են միանգամից մի քանի վեկտորներ:
Վեկտորներից մեկը` Սերժ Սարգսյանի եւ ՀՀԿ-ի մոտեցումները: Կառավարություն կազմելու եւ ԱԺ աշխատանքները կազմակերպելու տեսակետից որեւէ կոալիցիայի անհրաժեշտություն չկար, զի ՀՀԿ-ն ունի անվիճելի մեծամասնություն: Սակայն առկա է այն մոտեցումը, որ, ի շահ համակարգի կայունության եւ ելնելով բարի կամքի եւ երկխոսության արդեն իսկ ձեւավորված ավանդույթից, համաձայնության լայն դաշտերը ցանկալի են: Բնականաբար, դա ենթադրում է, որ հնարավոր կոալիցիայի մեջ մտնողը նույն ՀՀԿ-ին չի առաջադրի չափազանցված պայմաններ:
ԲՀԿ-ի ներսում, ըստ էության, կային երեք խաղացողներ: Մեկը` Գագիկ Ծառուկյանը ԲՀԿ-ի ՙհին գվարդիայով՚, եւ այդ բեւեռը գերադասելի էր համարում կոալիցիա կազմելու տարբերակը եւ ավանդական սխեմաներից դուրս չգալը, ստանալով դրանից առավելագույն հնարավոր օգուտները: Բնականաբար, այդ բեւեռը չափազանցված պահանջների ու, առավել եւս, շանտաժի հակված չէ:
Մյուս բեւեռը` Վարդան Օսկանյանի ՙնարնջագույն՚ թեւը, որը ամբողջովին կողմնորոշված է դեպի ԱՄՆ-ի շահերի սպասարկումը, բայց միաժամանակ սերտորեն կապակցված է Ռոբերտ Քոչարյանի հետ: Օսկանյանի համար կարեւորագույնը ԲՀԿ-ն հնարավորինս շատ արմատականացնելն է` ռուսական կողմնորոշման դաշտից ամբողջովին պոկելով եւ փորձելով ԲՀԿ-ն վերածել ՙնարնջագույն՚ հեղաշրջման գործիքի:
Եվ վերջապես չափազանց կարեւոր դերակատարություն ունի Ռոբերտ Քոչարյանի անձը: ՀՀ երկրորդ նախագահը նախ` ձգտում ունի առավելագույնս պահպանել իր հետ սերտաճած օլիգարխիկ կլանը, եւ երկրորդ` նպատակ` ապահովելու պայմաններ սահուն կերպով սեփական վերադարձը իշխանության երաշխավորելու համար: Ու հենց Քոչարյանի ազդեցությունը տարել էր դեպի այն գիծը, որ ԲՀԿ-ն բարձրացնի վարչապետի խնդիր, չափազանց շատ նախարարական, մարզպետական եւ այլ աթոռների հարցեր, որպեսզի իշխանության ներսում ունենա բավարար լծակներ սեփական վերադարձի համար:
Փաստորեն, ԲՀԿ-ի ներսում Ռոբերտ Քոչարյանի եւ Վարդան Օսկանյանի գործոնների համակցումը բերեցին առկա իրավիճակին: Ու, երբ Գագիկ Ծառուկյանը խոսում էր հնարավոր կորուստներ կրելու մասին, խոսքը հենց ընդդիմադիր դաշտում հայտնվելու անխուսափելի ուղեկիցների մասին էր:

ՆԱԽԱՊԱՏՐԱՍՏՈՒԹՅՈՒՆ 2013-ԻՆ

Պարզ է, որ ԲՀԿ-ն, համենայնդեպս, հիմա զրկվեց իշխանական կուսակցության բոլոր առավելություններից: Ինչպես կատակով արձանագրում է բլոգեր Տիգրան Քոչարյանը` ՙԲՀԿ-ն չմտավ կոալիցիա, իսկ հարկայինը կմտնի± ԲՀԿ՚: Բայց կարեւոր հարցերից մեկը` ինչպե±ս է մասնակցելու ԲՀԿ-ն նախագահական ընտրություններին:
Այդտեղ կան երեք տարբերակներ` առաջնորդվել այն կարգախոսով, որ ՙմեր խոսքը գործ է՚, ու, չլինելով կոալիցիայի անդամ, հավատարիմ մնալ 2011-ին ստորագրած հուշագրին` նախագահական ընտրություններում գործող նախագահին պաշտպանելու վերաբերյալ, երկրորդ տարբերակը` հանդես գալ սեփական թեկնածուով, եւ երրորդը` սատարել մեկ այլ թեկնածուի:
Առաջին տարբերակի պարագայում կոալիցիա կձեւովորվի, բայց արդեն նախագահական ընտրությունների շեմին` որպես նախընտրական կոալիցիա, որը կարող է այնուհետ վերաճել եւ հետընտրական կոալիցիայի: Որ անձամբ ԲՀԿ առաջնորդը կողմնակից չէ սուր հակադրության, երեւում է նրա հայտարարության հետեւյալ հատվածից. ՙԲՀԿ-ն շարունակելու է ունենալ ծանրակշիռ դերակատարում մեր երկրի քաղաքական կյանքում: Մենք ունենալու ենք խիստ կառուցողական, հավասարակշռող դերակատարություն եւ մասնակցություն երկրի հասարակական-քաղաքական կյանքում՚:
Երկրորդ տարբերակը բավականին դժվար է պատկերացնել: Ռոբերտ Քոչարյանն այսօր ունի, ըստ Ահարոն Ադիբեկյանի, ընդամենը 2,5 տոկոս անձնական վարկանիշ, եւ, նույնիսկ եթե իրականացվեր PR-ի հրաշքներ, այդքան կարճ ժամանակում նույնիսկ 10 տոկոսի շեմին այդ վարկանիշը հասցնել հնարավոր չէ: Վարդան Օսկանյանը ակնհայտորեն պիտանի չէ որպես նախագահի թեկնածու, ինչը եւ անկեղծորեն խոստովանել է թուրքական մամուլին: Իսկ ԲՀԿ առաջնորդի առաջադրումը քիչ հավանական է:
Երրորդ տարբերակը` այլ թեկնածուի սատարելը, միգուցե ամբողջովին տեղավորվում է ինչպե Վարդան Օսկանյանի, այնպես էլ ամերիկացիների պատկերացումներում: Այսինքն` ԲՀԿ-ի ներուժի օգտագործումը ԱՄՆ-ի շահերը սպասարկող որեւէ ՙնարնջագույն՚ թեկնածուին առաջ տանելու համար` լինի դա ԼՏՊ-ն, Րաֆֆի Հովհաննիսյանը կամ դեռեւս անհայտ մեկը, որին նպատակահարմար է գտել Սպիտակ Տունը: Այդ տարբերակը կնշանակի կատարյալ թշնամացում ՀՀԿ-ի հետ ու, հետեւաբար` ձգտում ոչնչացնելու ԲՀԿ-ի ռեսուրսները: Բայց պետք է հաշվի առնել, որ այժմ երեւացող ՙնարնջագույն՚ նախագահացուները` ԼՏՊ-ն եւ Րաֆֆին, այն աստիճանի վարկաբեկված են, որ անգամ ամերիկյան հարկատուների կանաչ թղթադրամների հեղեղները ի վիճակի չեն շտկել նրանց վարկանիշը: Այլ հարց է, որ այդպիսի տարբերակը կարող է օգտագործվել լայնածավալ փողոցային հուզումներով եւ բռնի հեղաշրջումով ավարտվող կարճաժամկետ սցենարում: Սակայն քանի որ ԲՀԿ-ն անմիջապես հետընտրական օրերին բողոքելու եւ ընտրությունների արդյունքները չճանաչելու հնարավորությունը բաց է թողել, ապա այդ սցենարի կազմակերպումը շատ էական բարդությունների հետ է կապված, եւ կլինի ավելի մեծ ավանտյուրա, քան ընտրություններից առաջ ՙհմայականոցում՚ ՙմիասնական շտաբ՚ ստեղծելը:
Անշուշտ, այդպիսի տարբերակին կտրականապես դեմ կլինի Ծառուկյանը, ու օբյեկտիվ պատճառներով այդ տարբերակը ձեռնտու չէ եւ Քոչարյանին: Այն պարզ պատճառով, որ այդ տարբերակի պարագայում խաղի շարունակությունը ամբողջովին փոխանցվում է ամերիկացիներին, ու դեռ մեծ հարցական է` ՀՀ երկրորդ նախագահն ընդհանրապես Վաշինգտոնին պետք կլինի±, թե± ոչ: Իսկ Ռոբերտ Քոչարյանը, ինչպես արդեն նշել էինք, ձգտում է սեփական սահուն վերադարձի հարթակ նախապատրաստել:
Մոսկվա հերթական այցի ժամանակ նրան թերեւս պարզ հասկացրել էին, որ ռուսների քաղաքական աջակցության հույսեր ունենալ չի կարող: Ուստի` ՀՀ երկրորդ նախագահին մնում է մի կողմից ինչ-ինչ ռեւերանսներ անել Արեւմուտքին, մյուս կողմից` փորձել օգտագործել ԲՀԿ-ն մինչեւ նախագահական ընտրությունները` առավելագույնս սեփական ռեսուրս կորզելու համար: Պարզ է, որ Քոչարյանին պետք է ոչ թե մասնակցությունը 2013-ի նախագահական ընտրություններին, այլ` վարչապետական լծակները, որոնք իրեն կապահովեն հստակ իրավահաջորդություն արդեն 2018-ի ընտրություններին:
Պարզ է, որ Քոչարյանը ուժեղացնելու է ԲՀԿ-ի ՙնարնջագույն՚ երանգը, եւ դա արդեն երեւում է համապատասխան քարոզչամիջոցների կեցվածքում, այդ թվում` եւ հայտնի հեռուստաընկերության եթերը խայտառակ արեւմտյան ՙմուլտիկուլտուրիզմով՚ հագեցնելու հանգամանքի մեջ: Միաժամանակ նա փորձելու է արմատականացնել ԲՀԿ-ի կեցվածքը, բայց ոչ այն աստիճանի, որ այրվեն բոլոր կամուրջները: Եթե ճնշումը ՀՀԿ-ի վրա ստացվեց, ապա կստացվի նաեւ սեփական վերադարձը ռեալ իշխանական դաշտ, իսկ եթե ոչ` անխուսափելիորեն ԲՀԿ-ն կվերադառնա 2011-ի հուշագրի դրույթներին հետեւելու տարբերակին, այն էլ` ավելի թույլ դիրքերով, քան եղան այս ընտրություններից հետո ու առանց որեւէ բան պահանջելու հնարավորության:

ՕԼԻԳԱՐԽԻԱՅԻՆ ՉԵԶՈՔԱՑՆԵԼՈՒ ՌԵԱԼ ՇԱՆՍԸ

Մի կողմից` ԲՀԿ-ի կոալիցիայի մեջ չմտնելը իրավիճակին որոշակի պիկանտություն է հաղորդում, բայց մյուս կողմից` դրանով էապես ավելանում է ինչպես ՀՀԿ-ի, այնպես էլ Սերժ Սարգսյանի գործելու ազատության աստիճանը: Իզուր տեղը չէր, որ հիշատակեցինք հարկայինի պահը: Կոալիցիոն հարաբերությունների բացակայության պայմաններում այլեւս ոչինչ չի խանգարում ինչպես ԲՀԿ-ին, այնպես էլ Ռոբերտ Քոչարյանին ինտեգրված օլիգարխներին ստվերից դեպի օրինական հարկային դաշտ բերելուն: Դրանով նաեւ էապես թուլանում է ՀՀԿ-ին ինտեգրված օլիգարխների դերակատարությունը, քանզի նախընտրական շրջանում նրանք պետք էին հավասարակշռելու համար ԲՀԿ-ի ՙտրակտորային՚ արշավանքը եւ անգամ խղճուկ մեծամասնական թեկնածուներին անսպառ ֆինանսով օժտելը:
Այժմ արդեն օլիգարխիայի նկատմամբ ՀՀ նախագահի ձեռքերն ամբողջովին ազատ են, եւ մենաշնորհների ու օրենքին չհամապատասխանող տնտեսական հարաբերությունների ապամոնտաժումը կարող է լինել հենց այն գործոնը, որը կտրուկ կբարձրացնի ինչպես ՀՀԿ-ի, այնպես էլ գործող նախագահի վարկանիշը` մինչ նախագահական ընտրություններն ընկած ժամանակահատվածը: Ինչպես ասում են` դա մի կրակոցով երկու նապաստակ խփելու տարբերակն է. ե°ւ սեփական վարկանիշի բարձրացում, ե°ւ մրցակցի ռեսուրսների նվազեցման հնարավորություն: Իսկ եթե դրան գումարենք նաեւ այն, ինչը բխում է ՀՀ նախագահի` Չիկագոյի ՆԱՏՕ-ի գագաթնաժողով չմեկնելուց, ապա պետք է արձանագրենք Ռոբերտ Քոչարյանի օրոք նույն Օսկանյանի շուրթերով շրջանառության մեջ դրված ՙկոմպլեմենտար քաղաքականության՚ մայրամուտը: Ու քանի որ առկա աշխարհաքաղաքական իրողությունները հաշվի առնելով, ՀՀ արտաքին քաղաքականությունում ավելի ու ավելի գերակշռելու է Եվրասիական միության ուղղությունը, ուստի բավականին արժեզրկվում են այն պարտավորությունները, որոնք Հայաստանը ստանձնել է Ռոբերտ Քոչարյանի օրոք տարատեսակ անընդունելի փոքրամասնությունների արտոնություններով օժտելու եւ ազգային դիմագիծը քայքայող քաղաքականություն վարելու վերաբերյալ: Իսկ մթնոլորտի մաքրումը մեր ազգին անհարիր տարրերից ու ուղղություններից ի զորու է ոչ պակաս վարկանիշ ապահովել, քան սոցիալ-տնտեսական ոլորտին վերաբերող կոնկրետ փոփոխությունները:
Ինչեւէ, մտնում ենք թեեւ անակնկալներով լի, բայց, այնուամենայնիվ, շատ հետաքրքիր ու դինամիկ ժամանակաշրջան:

ՀՈՎՀԱՆՆԵՍ ԳԱԼԱՋՅԱՆ