ՙԶՎԱՐԹՆՈՑ՚-Ը ԳԻՇԵՐԱՅԻՆ ԼՈՒՍԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆ ԿՈՒՆԵՆԱ

ՙՙԶՎԱՐԹՆՈՑ՚-Ը ԳԻՇԵՐԱՅԻՆ ԼՈՒՍԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆ ԿՈՒՆԵՆԱ

ՙԶվարթնոց՚-ը կամ Երկնային հրեշտակների տաճարն այսօր էլ հետաքրքիր է ոչ միայն հայ ճարտարապետների, այլեւ արտասահմանցիների համար: Արգելոց-թանգարանում պահվում են պեղումների արդյունքում հայտնաբերված իրերը, գտածոները: Օրերս ՙԶվարթնոց՚-ը  հանրությանը ներկայացավ նոր` մշտական ցուցադրությամբ: Եվ սա միակ նորությունը չէ: Այսուհետ տաճարի գեղեցկությամբ երեկոյան ժամերին հնարավոր է հիանալ գիշերային լուսավորության առկայությամբ: Պատմամշակութային արժեքների, ՙԶվարթնոց՚ տաճարի ու հուշարձանների պահպանության մասին զրուցեցինք ՙՊատմամշակութային արգելոց-թանգարանների եւ պատմական միջավայրի պահպանություն ծառայություն՚ ՊՈԱԿ-ի տնօրենի պաշտոնակատար ՎԼԱԴԻՄԻՐ ՊՈՂՈՍՅԱՆԻ հետ:
վարթնոց՚ պատմամշակութային արգելոց-թանգարանի նոր` մշտական ցուցադրությունը բացվեց հուշարձանների պահպանության միջազգային օրը, եւ դա խորհրդանշական էր: Այս ցուցադրությանը տեւական ժամանակ էինք պատրաստվում. մեծ պատասխանատվություն է ներկայանալ նոր ասելիքով: Թանգարանում առաջին անգամ ներկայացվել է 177 իր: Ցուցադրությունը բաղկացած է հնագիտական, պատմական եւ աղբյուրագիտական, ճարտարապետական բաժիններից: Ներկայացվել են VII–XIII դդ. հայ պատմիչների արժեքավոր վկայությունները ՙԶվարթնոց՚ տաճարի մասին, տարբեր տարիներին հուշահամալիրի տարածքում կատարված պեղումների մասին պատմող բացառիկ փաստավավերագրական նյութեր, արխիվային լուսանկարներ, փաստաթղթեր, արժեքավոր աշխատություններ, մենագրություններ: Այստեղ նաեւ Թորոս Թորամանյանի կողմից արված չափագրություններն ու հատակագծերն են: Ուզում եմ շեշտել, որ դրանք բոլորն էլ բնօրինակներ են: ՙԶվարթնոց՚-ն այսուհետ նաեւ գիշերային լուսավորություն կունենա: Տաճարի վրա լույսերը սփռվում են չորս աշտարակներից: Մինչ օրս պատմամշակութային արգելոց-թանգարաններից գեղարվեստական լույսերով լուսավորվել է միայն Գառնիի հեթանոսական տաճարը` հնարավորություն տալով ձայնի ու լույսի խորհրդում այն յուրովի ընկալել:  
- ՙԶվարթնոց՚-ը զբոսաշրջության տեսանկյունից հետաքրքրություն ներկայացնո±ւմ է, եւ, առհասարակ, այցելուների հոսքը շա±տ է:
- Ցուցադրության նպատակը նաեւ ինքնատիպ պատմամշակութային երեւույթը հասարակությանն ու հատկապես երիտասարդներին ներկայացնելն է, սեփական պատմությանը, ճարտարապետությանն ավելի մոտիկից ծանոթացնելը: 2012-ը ՙԶվարթնոցի՚ համար նշանակալի տարի է: Լրանում են արգելոց-թանգարանի հիմնադրման 75-ամյակը եւ ՙԶվարթնոց՚ տաճարի օծման 1360-ամյակը: Տաճարը Զվարթնոց է անվանել յոթերորդ դարի պատմիչ Սեբեոսը: Ըստ ավանդույթի, տաճարի կառուցման համար Ներսես կաթողիկոսն ընտրել է այն վայրը, որտեղ Տրդատ Գ թագավորն ընդառաջ է եկել սուրբ Գրիգոր Լուսավորչին ու տաճարը կառուցել ՙհանուն երկնային Զվարթունների՚ երկնային զորքերի բազմության, որոնք երեւացել էին սուրբ Գրիգորին: Ի դեպ, 2000 թ.-ից ՙԶվարթնոց՚ հնավայրն ընդգրկված է համաշխարհային ժառանգության ցուցակում: Անշուշտ, ՙԶվարթնոց՚-ը ոչ միայն զբոսաշրջիկների հետաքրքրության շրջանակում է, այլ նաեւ` մեր հայրենակիցների: Իր անցյալը լավ իմացող քաղաքացին միայն կարող է երկրի արժանավոր զինվոր ու պիտանի մարդ լինել: Մենք կարեւորում ենք նաեւ բանակի, հանրակրթական օջախների հետ կապը: Թանգարանի դռները միշտ բաց են:  Պիտի ասեմ, որ մշակույթ, բանակ, կրթություն արդյունավետ գործակցություն ու տեսանելի արդյունք ունենք: Վկան` ապրիլի 18-ին հանրապետության մարզերի հանրակրթական շուրջ 370 դպրոցների 4700-ից ավելի աշակերտների ու Պաշտպանության նախարարության զորամասերի ժամկետային զինծառայողների մասնակցությունն էր 500 հուշարձանի, հարակից տարածքների մաքրման եւ բարեկարգման աշխատանքներին: Համախմբող գաղափարը մեկն էր` հուշարձանը սոսկ պատմական արժեք չէ, եւ նրա հանդեպ հոգածությունը յուրաքանչյուրիս պարտքն է:
- Հուշարձանների նկատմամբ պետական հոգածությունը բավարա±ր եք համարում: Ի±նչ բացթողումներ կան այս ոլորտում:
- Ի±նչ է նշանակում` պետական հոգածություն, եւ ինչո±ւ միայն պետական: Ձեւակերպումն ինձ համար ընդունելի չէ: Հուշարձանը, եթե նույնիսկ պետական պահպանության ցանկում է ընդգրկված, միայն պետությանը չի պատկանում: Պատմամշակութային արժեք ներկայացնող ցանկացած կոթող, հուշարձան մեզանից յուրաքանչյուրինն է, մեր պատմության մի մասն է, հետեւաբար, պատասխանատու ենք բոլորս` անկախ տարիքից, մասնագիտությունից: Իսկ ի±նչ է կատարվում այսօր: Երբեմն ոչնչացնում կամ ավերում ենք դրանք, ապա աղմուկ-աղաղակ բարձրացնում, թե պետությունը տեր չի կանգնում: Ցավով պիտի ասեմ, որ լինում են դեպքեր, երբ հարակից տարածքներն ուղղակի աղբավայրի են վերածվում: Ի±նչ է սա, եթե ոչ` վանդալիզմ, ինչո±ւ ենք ասում, որ թշնամին ավերում է Ադրբեջանի կամ Թուրքիայի տարածքում գտնվող մեր հուշարձանը, երբ մենք մեր հողում դրանց հետ երբեմն թշնամաբար ենք վերաբերվում:
- Երբ հուշարձանի տարածքում պեղումներ են իրականացվում կամ, ասենք, շինարարական աշխատանքներ են ընթանում, ո±վ է պատասխանատու տվյալ ժամանակահատվածում տարածքի պահպանության համար:
- ՀՀ մշակույթի նախարարի հրամանի եւ սահմանված ընթացակարգի համաձայն, պեղումների դեպքում տարածքի պահպանության պատասխանատուն արշավախմբի ղեկավարն է, իսկ շինարարության վայրում` կապալառուն:
- Երեւանը հռչակվել է Գրքի համաշխարհային մայրաքաղաք: Այդ համատեքստում ի±նչ հրատարակություններ կլինեն:  
- Վերջին երեք տարիներին 11 հրատարակություն ենք ունեցել` ՙԱնիի Մայր տաճարը՚, ՙԱնիի Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ՚ (Տիգրան Հոնենցի) մատենաշարերը, ՙԶվարթնոց՚-ի (ծալաթերթիկ), ՙՎահանավանքի վանական համալիրը՚ (ծալաթերթիկ), այլ կատալոգներ, հրատարակություններ: Ի դեպ, նախորդ տարի նաեւ ՙԳլաձորի համալսարան ֆիլմ՚-ն ենք պատրաստել:

Զրույցը` Ռ. ԹԱԹՈՅԱՆԻ