ՈՒՐԵՄՆ ԻՆՉՈՒ ԵՆ ԸՆՏՐԵԼ 16 ԱՆԳԱՄ ԹԱՆԿԸ...

ՈՒՐԵՄՆ ԻՆՉՈՒ ԵՆ ԸՆՏՐԵԼ 16 ԱՆԳԱՄ ԹԱՆԿԸ...

Մեր վերջին համարներից մեկում ¥ՙԻրավունք-հետաքննություն՚, ՙԿարկուտի դեմ պայքարն էլ է վերածվել թալանի՚¤ առիթ էինք ունեցել խոսել ՀՀ Վերահսկիչ պալատի ¥ՎՊ¤ հերթական սկանդալային բացահայտումներից մեկի մասին: Խոսքն այս անգամ ՀՀ Գյուղատնտեսության նախարարությունում իրականացված ուսումնասիրությունների մասին է, որտեղ, ի թիվս բազում այլ ուղղությունների, չարաշահումների բավականին ուշագրավ փաստեր է ՎՊ-ն արձանագրել նաեւ մեր երկրում հակակարկտային կայանների տեղադրման մեկ ծրագրի հետ կապված: Խոսքը ՀՀ պետբյուջեի եւ ՙՃապոնական գործընկերային հիմնադրամ՚-ի դրամաշնորհով իրագործվող մի ծրագրի մասին է, որով միայն ՙ2009-2010թթ.-ին պետք է տեղադրվեր ընդհանուր առմամբ 76 հակակարկտային կայան՚:
Այս ուսումնասիրությունների արդյունքում արձանագրված բազում կոպիտ թերացումներից, չարաշահումներից ընթերցողին հիշեցնենք միայն մեկը: ՎՊ-ի ուսումնասիրություններից երեւում է, որ ի սկզբանե շրջանառվել է երկու տիպի կայաններ տեղադրելու խնդիր: Առաջինը` ացետիլենով գործող գազագեներատորային  կայաններն են, որոնք ապահովում են մինչեւ 50 տոկոս արդյունավետություն ու 80 հա տարածքի պաշտպանություն: Երկրորդը` քիմիական ռեագենտով գործող ֆրանսիական գեներատորային կայաններն են, որը թեեւ արդյունավետության տեսանկյունից մի փոքր պակաս է (մինչեւ 45 տոկոս), սակայն պաշտպանում է 670 հա տարածք, ու, միաժամանակ, նախատեսում են նաեւ արհեստական տեղումներիª անձրեւի եւ ձյան ստանալու հնարավորություն£ Հաշվի առնելով նաեւ, որ ֆրանսիական այս կայանները ՙգազագեներատորային կայաններից կրկնակի էժան են, պաշտպանում են 8 անգամ ավելի մեծ տարածք (կամ 1 հա պաշտպանվող տարածքի հաշվարկով էժան են 16 անգամ)՚, հասկանալի է` միանշանակ պետք է առավելություն ունենային: Սակայն ՎՊ-ն տեղեկացնում է, որ ֆրանսիական կայան ՙոչ մի հատ չի տեղադրվել՚£
Այս պատմությանը վերստին անդրադառնալու կարիք եղավ, քանի որ հիշատակված ծրագրի պատասխանատու ՙՊոստ Լեքս Քոնսալթինգ՚ ընկերությունը, ինչպես հայտնի դարձավ մեր հրապարակումից ընդամենը մեկ-երկու օր անց, որոշել է դատական կարգով վիճարկել ՎՊ-ի ՙգործողությունները` Հայաստանում հակակարկտային կայանների տեղադրման ծրագրերի վերահսկողության հետ կապված՚:
Մեկնաբանելով իրենց այդ քայլը` ընկերության տնօրեն Գեւորգ Գրիգորյանը հրապարակավ հայտարարել է, թե իր ղեկավարած կազմակերպությունն արդեն 4 տարի է` պետական ծրագրերով մատակարարում եւ տեղադրում է ռադիոմոդելային համակարգով գազագեներատորային հակակարկտային կայաններ եւ մինչ այսօր որեւէ դժգոհություն չեն ստացել ո°չ այդ կայանները շահագործող ՀՀ արտակարգ իրավիճակների նախարարությունից, ո°չ էլ այն համայնքներից, որտեղ այդ կայանները տեղակայվում են. ՙՉորս տարվա ընթացքում համարյա 100 տոկոս արդյունավետություն են ցուցաբերել, այնինչ մենք տալիս ենք 75-80 տոկոս արդյունավետության երաշխիք: Աշխարհում գոյություն չունեն 100 տոկոս արդյունավետությամբ հակակարկտային կայաններ՚:
Մինչ պարոն Գրիգորյանի այս հավաստիացումներին վերադառնալը` նշենք նաեւ, որ այս տեղեկատվությունը փորձեցինք ճշտել նաեւ ՎՊ-ից: Ինչպես հայտնի է ՀՀ ՎՊ նախագահ Իշխան Զաքարյանը հայտարարել է, թե այս նախընտրական ժամանակահատվածում զերծ է մնում ՎՊ-ի գործունեության վերաբերյալ մեկնաբանություններից: Բայց, այնուամենայնիվ, ՎՊ նախագահի մամլո խոսնակը մեզ նաեւ փոխանցեց, թե հիշյալ խնդրով ՎՊ-ին դատի տալու փաստը համապատասխանում է իրականությանը: Միաժամանակ նաեւ, որ. ՙՎՊ-ն խնդիր չի տեսնում: Մենք վստահ ենք մեր ստուգումների վրա եւ դրանց արդյունքները կպաշտպանենք դատարանում՚:
Իսկ դատական այս վեճի արդյունքները, մասնավորապես հետեւյալ նկատառումով, կարող են չափազանց ուշագրավ լինել: Տեսեք` ՙՊոստ Լեքս Քոնսալթինգ՚ ընկերության տնօրենն իր վերը նշված հայտարարությամբ, ըստ էության, փորձում է հիմնավորել, որ իրենց կայանները որակյալ են ու լուծում են իրենց առջեւ դրված խնդիրը: Միգուցե, սա նեղ մասնագիտական խնդիր է եւ այդ պնդումների հետ միայն մասնագետը կկարողանա վիճալ: Չնայած մյուս կողմից էլ կարկտահարության այն հսկայական վնասները, որ տեսնում ենք վերջին տարիներին, ամենեւին էլ դրական չեն խոսում ո°չ այս, ո°չ էլ հակակարկտային կայաններ տեղակայող հայաստանյան մյուս ընկերությունների օգտին: Սակայն խոսքն այս դեպքում ամենեւին էլ որակի մասին չէ: Նկատենք, որ Գ. Գրիգորյանի` համենայնդեպս այս հայտարարության մեջ չկա հերքում այն մասին, որ իրենց կայանները սպասարկում են միայն 80 հա տարածք, մինչդեռ կրկնակի էժան ֆրանսիակաները` 670 հա: Այսինքն, որ 2009-2010թթ-ին. տեղադրվելիք ¥կամ` տեղադրված¤ 76 կայան կապահովեն 6080 հա այն դեպքում, երբ նույն գնով կարելի էր տեղակայել 152 ֆրանսիական կայան, որոնք կապահովեին մոտ 100 000 հա-ի պաշտպանություն:
Եվ ահա, եթե դատական սույն վեճի արդյունքում այս թվաբանությունը հաստատված համարվի նաեւ դատարանի կողմից, ապա կստանանք բավականին ուշագրավ մի իրավիճակ: Հիշեցնենք, որ վերջին տարիներին ՙՊոստ Լեքս Քոնսալթինգը՚ չէ, որ զբաղվում է հակակարկտային կայանների տեղադրմամբ: Կոպիտ հաշվարկով միչ այժմ տեղակայված է եւս մոտ 300-ի կարգի կայաններ ¥որոշ տվյալներով` մինչեւ 400¤, ընդ որում, հիմնականում պետական միջոցների հաշվին: Եւ այդ բոլոր կայաններից յուրաքանչյուրը սպասարկում է մոտավորապես նույնքան մակերես, որքան ՙՊոստ Լեքս Քոնսալթինգի՚ կայանները` 80-100 հա-ի կարգի: Այսինքն` առավելագույնն ապահովում են 35-40 հազար հա-ի պաշտպանություն: Ուստիեւ, եթե այդ բոլորի փոխարեն տեղադրված լինեին ֆրանսիական բերը նշնած կայանների տիպի կայաններ, ապա ներկայումս, մի կողմից, կունենայինք մոտ երկու անգամ ավել հակակարկտային կայաններ, ասել է, թե 800-1000-ի կարգի: Դրանով հանդերձ էլ, նկատի ունենալով ֆրանսիականների անհամեմատ ավելի մեծ սպասարկման մակերեսը ¥670 հա, ինչպես որ պնդում է ՎՊ-ն¤, ապա հանրապետության` առնվազն 500-600 հազար հա հողատարածքներ այսօր լավ թե վատ կարկտահարությունից ապահովված կլինեին: Ընդ որում, խորհրդային Հայաստանի հզոր հակակարկտային համակարգն ապահովում էր մոտ 1-1,2 մլն հա-ի պաշտպանվածությունը եւ ներկայումս այդ ցուցանիշի մոտ կեսն ապահովելն արդեն իսկ էական օժանդակություն կլիներ հայաստանյան գյուղատնտեսությանը: Ասել է, թե արդեն իսկ պետք է ունենային կայացած հակակարկտային պաշտպանության համակարգ:
Այս ամենից հետո, բնականաբար, գալիս է ոչ պակաս էական հաջորդ հարցը. եթե պետբյուջեից մինչ այժմ այս ուղղությամբ ներդրված միջոցներով հնարավոր էր մեծ տարածքներ պաշտպանող կայաններն ընտրել, տեղակայել եւ ապահովել մոտ 500-600 հազար հա ի պաշտպանություն, ապա ինչո±ւ են ընտրել անհամեմատ ավելի քիչ տարածք պաշտպանելու ունակ կայաններ եւ, արդյունքում, ապահովվել է ընդամենը 35-40 հազար հա-ի հակակարկտային պաշտպանությունը: Ուրեմն այդպե±ս է տարիներ շարունակ մեր գյուղնախարարությունը մշակել եւ իրականացրել այս կարեւորագույն պետական ռազմավարությունը` դրանով իսկ հայ գյուղացուն պատճառելով հարյուրավոր միլիարդների հասնող վնասներ:

ՔԵՐՈԲ ՍԱՐԳՍՅԱՆՙ