ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ԽՐՏՎԻԼԱԿՆԵՐԻ ՙՆԱՐՆՋԱԳՈՒՅՆ՚ ԵՐԱԶԱՆՔՆԵՐԸ

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ԽՐՏՎԻԼԱԿՆԵՐԻ ՙՆԱՐՆՋԱԳՈՒՅՆ՚ ԵՐԱԶԱՆՔՆԵՐԸ

Եվ այսպես, ամբողջ թափով հեռուստաէկրաններից, հանրահավաքների ամբիոններից, փողոցային պաստառներից, Եհովայի վկաների պես տնետուն ընկած աներես քարոզիչների շուրթերից ու բաժանած բուկլետներից ՀՀ քաղաքացիների վրա լցվում է նախընտրական քարոզչական հոսքը: Փրկություն չկա նաեւ աշխարհի ամենաազատ տարածքում` ինտերնետում, քանզի ե°ւ լրատվական կայքերում, ե°ւ սոցիալական ցանցերում եռում են նույն կրքերը` երբեմն արդեն նաեւ ոչ նորմատիվային բառապաշարի կիրառումով: Ու առաջին հայացքից աչքի է զարնում հետեւյալ հակադրությունը` ամենահանդարտը ՀՀԿ-ի քարոզարշավն է, որը անձամբ առաջնորդում է ՀՀ նախագահը, եւ որի ընթացքում բազմիցս նաեւ հորդորներ են հնչում ընտրությունների պատճառով ազգը բաժան-բաժան չանելու, իսկ ընդդիմադիր դաշտից ամենաթունոտ, պիտակավորումներով ու հայհոյանքներով հագեցած, ինչ-ինչ ներազգային ՙճակատամարտերի՚ ու ՙռազմաճակատների՚ կանչող քարոզարշավի դափնիները, անշուշտ, պատկանում են ՀԱԿ-ին:

ՙԳԵԼԼԱՓ՚ ՄԵՐ ՀԱՆԱՊԱԶՕՐ. ՀՀԿ-Ն ԱՌՋԵՎՈՒՄ Է ԲՈԼՈՐ ՈՒՂՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՈՎ

Սակայն նախընտրական տրամադրությունների դինամիկան ավելի ճիշտ ըմբռնելու համար դիմենք թվերի լեզվին, որոնք եւ հայթայթել են աշխարհում ամենաօբյեկտիվ համարվող ՙԳելլափի՚ հաստատությունը: Ճիշտ է, իր ամերիկյան ծագումնաբանության զորությամբ սույն հիմնարկությունը ձգտել է հնարավորինս առավելություն ապահովել ամերիկամետ ՙնարնջագույն՚ ուժերին, սակայն ՙԳելլափի՚ ստացված թվերը վկայում են, որ ամենաուժեղ դիրքերն ունի ՀՀԿ-ն: Գրաֆիկում պատկերված է ձայների բաշխումը մայրաքաղաքում, այլ քաղաքներում եւ գյուղական վայրերում, եթե քվեարկությունը տեղի ունենա այս կիրակի: Եվ ի±նչ է բխում այդ պատկերից` որ մայրաքաղաքում ՀՀԿ-ն ունի ամենամեծ առավելությունը նաեւ այդքան թմբկահարվող ՙհիմնական մրցակից՚ ԲՀԿ-ի նկատմամբ (տարբերությունը կազմում է 10 տոկոս),  այլ քաղաքներում տարբերությունը 3 տոկոս է, իսկ գյուղերում` 2 տոկոս: Ընդհանրապես` մեր երկրի նորագույն պատմության բոլոր ընտրություններին միշտ մայրաքաղաքն է եղել իշխող կուսակցության թույլ տեղը, եւ հենց Երեւանում ավանդաբար ընդդիմությունն ունեցել է առավելագույն ձայներ: Իսկ այժմ ունենք հակառակ պատկերը, որ Երեւանն, ուր ապրում է երկրի բնակչության շուրջ 40 տոկոսը, առավելությունը տալիս է հենց իշխող կուսակցությանը: Եթե դրան հավելենք նաեւ այն, որ 41 մեծամասնական ընտրատարածքներից առնվազն 30-ում ակնկալվում է ՀՀԿ-ի թեկնածուների հաղթանակը, ապա ստացվում է, որ այժմ ՀՀԿ-ի դիրքերը ամուր են առավել քան երբեւէ:
Իսկ այժմ` այլ կուսակցությունների վերաբերյալ: Դեռեւս կոալիցիայի անդամ համարվող, իշխանական եւ ֆինանսական լծակների կիրառումը ընդդիմադիր հռետորաբանության հետ համադրող ԲՀԿ-ն գործնականում շանսեր չունի բարելավելու իր ցուցանիշները մայրաքաղաքում, ուր նաեւ նվազագույնն են բոլորին դեմ եւ չկողմնորոշված ընտրողները: ԲՀԿ-ի հիմնական աճի ռեսուրսը գյուղերում է եւ փոքր քաղաքներում, ուր բնակչության սոցիալական վիճակը թույլ է տալիս ՙբարեգործությունների՚ վրա միավորներ վաստակել:
ՕԵԿ-ի պարագայում երեւում է, որ կոալիցիայի մեջ մտնող այդ ուժը հաղթահարում է 5 տոկոսի սահմանագիծը: Ինչ վերաբերում է ընդդիմադիր ուժերին, ապա բավականին թույլ են երեւում ՙԺառանգության՚ ցուցանիշները` մայրաքաղաքում եւ այլ քաղաքներում` 4 տոկոս, իսկ գյուղերում` 2 տոկոս, ինչը թույլ է տալիս եզրակացնել, որ բեղաթրաշ Րաֆֆի Հովհաննիսյանի կուսակցությունը խորհրդարան մուտք կգործի միայն, եթե ստեղծվի առավելագույն բարենպաստման ռեժիմ: ՀՅԴ-ն, ըստ ՙԳելլափի՚, գտնվում է խորհրդարան մուտք չգործելու ռիսկի տակ, քանզի քաղաքներում ունի 5 տոկոս, իսկ գյուղերում` 4, ու եթե շարունակի չարաշահել հեղափոխական եւ ՙիշխանափոխական՚ բառապաշարով ու գործողություններով, կարող է եւ այդ կուսակցությանը բարենպաստման ռեժիմ եւ չտրամադրվի: Ուշագրավ է, որ առավելագույն ցուցանիշը` 3 տոկոս, կոմունիստներն ունեն այլ քաղաքներում, իսկ մայրաքաղաքում ու գյուղերում` ընդամենը 2-ական տոկոս, այսինքն` հավասարաչափ: Սակայն ակտիվ քարոզչության դեպքում, թերեւս, կոմունիստները հնարավորություն ունեն բարելավելու իրենց ցուցանիշները:
Իսկ հիմա` ընդդիմության ամենահակապետական տեսակի` ՀԱԿ-ի վերաբերյալ: Մայրաքաղաքում ու գյուղերում սույն միավորումը, ըստ ՙԳելլափի՚, ունի 9-ական տոկոս, այլ քաղաքներում` 8: Իսկ ռեալ ռեսուրսներ ավելացնելու ՀԱԿ-ի քվեները չեն երեւում ոչ մի տեղ, զի մեր ժողովուրդը չի սիրում նրանց, ովքեր 4 տարի շարունակ խոստացել, բայց չեն իրականացրել իշխանափոխություն: Ընդհակառակը` ընտրությունների օրվան ընդառաջ ՀԱԿ-ի ցուցանիշները կարող են իջնել, եւ կարող է հարցականի տակ լինել 7 տոկոսի սահմանագիծը հաղթահարելը:
Եվ այսպես, ՙԳելլափը՚ իշխանափոխիչներին ոչ մի լավ հեռանկար չի խոստանում, եւ, ընդհակառակը, բոլոր ցուցանիշներովՀՀԿ-ն առջեւում է բոլորից` ե°ւ տարիքային խմբերում, ե°ւ ըստ ընտրողների սեռի, ե°ւ անգամ այնպիսի ցուցանիշով, ինչպիսին է առաջին ու երկրորդ նախապատվությունների ֆանտաստիկ տարբերակը: Ու նույն ՙԳելլափը՚ ցուցանում է, որ մեր ժողովուրդը բավականին կուշտ է ատելության քարոզչությունից. ՀԱԿ-ին ոչ մի դեպքում քվե չեն տա 36 տոկոսը, իսկ ՀՀԿ-ին` 11 տոկոսը: Այսինքն` սկզբունքային հակաիշխանական տրամադրություն ունեցողները մեր երկրում բնակչության մեկ տասերորդն են:

ՙՆԱՐՆՋԱԳՈՒՅՆ՚ ԱՎԱՆՏՅՈՒՐԱՅԻ ՏԵԽՆՈԼՈԳԻԱՆ

Հեղաշրջման մոլուցքով, իսկ ավելի ճիշտ` դրսի կենտրոնների թելադրանքով քաղաքացիական լայնածավալ բախումների ձգտող ՀԱԿ-ին ընտրարշավի կանոնավոր ընթացքը ոչ մի հեռանկար չի խոստանում: Մարզային հանդիպումների ընթացքում պայթեց նաեւ ՀԱԿ-ի այն քարոզչական պնդումը` իբր մայրաքաղաքում հանրահավաքները սակավամարդ էին, քանզի իշխանությունները չէին թողնում, որ մարզերից ՀԱԿ-ի կողմնակիցները գան Երեւան: Դե, եթե մարզերում, իրոք, լինեին այդ ՙհերոս՚ կողմնակիցները, ապա ՀԱԿ-ի մարզային հանդիպումները ընտրողների հետ պետք է լինեին լավ բազմամարդ: Բայց իրականում տեսնում ենք հակառակ պատկերը` ԼՏՊ-ն իր հետ մարզից մարզ քարշ է տալիս սեփական շքախումբը, եւ տեղացիներ չափազանց քիչ են գալիս: Դրան էլ մոգոնվեց մի ֆանտաստիկ, ծիծաղաշարժ բացատրություն` իբր դա պայմանավորված է արտագաղթով, մեկ էլ` վախի գործոնով: Դե, եթե իբր չէին վախենում գալ մայրաքաղաք, ապա ինչո±ւ հենց տեղում պետք է վախենային, բայց, այնուամենայնիվ, սեփական թիմին ԼՏՊ-ն կերակրում է հեքիաթներով, թե` այ, տեսեք, պատշգամբներից կամ ծառերի տակից նայող բազում ՙվախեցողներ՚ խանդավառ իրենց քվեները կտան հենց ՀԱԿ-ին: Բայց չէ± որ, ըստ ՙԳելլափի՚, հենց ՀԱԿ-ին ոչ մի դեպքում քվե չեն տա առավելագույն քանակով ընտրողներ, մինչդեռ ավելի չափավոր ուժերը, կարծես թե, ավելի մեծ շանսեր ունեն: Իսկ ԼՏՊ-ն` իր հայհոյախառն ճառերով, որոնք ավելի շուտ կսազեին բոսյակին, այլ ոչ թե գիտության դոկտորին, ինչպես նաեւ` պնդերեսորեն արած մերկապարանոց պնդումներով Արցախի ու ցեղասպանության վերաբերյալ (իսկ երկուսն էլ նա ժամանակին բացեիբաց ուրանում էր), բերում է նրան, որ մեկ անգամ այդպիսի հանդիպման եկողը երկրորդ անգամ այդտեղ ոտք չի դնի:
Ուրեմն` ի±նչ է մնում այդ պայմաններում: ՀԱԿ-ի միակ շանսը մնում է եփել ավանտյուրա, որի նպատակն է առավել խոշոր ու ազդեցիկ ուժի ձեռքերով կրակից հանել հեղաշրջման շագանակները: Պատահական չէ, որ դեռ անցյալ տարվա հոկտեմբերից ԼՏՊ-ն իր ելույթներում փորձում էր սիրաշահել ԲՀԿ-ին, իսկ այնուհետ բանը հասավ արդեն հայտնի ՙքաղաքագիտական վերլուծությունում՚ բացեիբաց գործարկ առաջարկելուն. ՙԵթե պարզվի, որ ՙԲարգավաճ Հայաստանը՚ անկեղծորեն մտադիր է դուրս գալ կոալիցիայից եւ պայքարել իրապես արդար ու օրինական ընտրությունների անցկացման համար՚, ապա, ըստ ԼՏՊ-ի, կստեղծվեն ՙհամագործակցության հնարավորություններն ու հեռանկարները... բացառելով միայն միասնական ցուցակով ընտրություններին մասնակցելու տարբերակը՚:  ՀԱԿ-ի առաջնորդը, որպես երազանք, ասում էր, որ դա` ՙի զորու է արմատապես փոխել քաղաքական ուժերի դասավորությունները՚, իսկ ապագայում նաեւ` հիմք դառնալ ՙուժերի ավելի լայն ճակատի ձեւավորման համար՚: Անշուշտ, ծեր քաղաքական ղառղառի ՙոեւէ՚ երազանք այդպես էլ կմնար զուտ երազանք, եթե Ռոբերտ Քոչարյանի ու ամերիկացիների համատեղ ՙքավորությամբ՚ ԲՀԿ չներդրվեր Վարդան Օսկանյանը: Ու հենց այդտեղ էլ սկիզբ առավ կոալիցիոն ուժի համար ոչ բնորոշ ՙնարնջագույն՚ բառապաշարը: Դե, սկզբում խոսվում էր ՙանձնական կարծիքի՚ մասին, բայց այնուհետ բանը հասավ կատարյալ խառնաշփոթի ՀՀԿ-ի ներում: Այսպես, Դիլիջանում Գագիկ Ծառուկյանը, պատասխանելով այն հարցին, թե արդյոք մտադիր չէ± արձագանքել ԼՏՊ-ի առաջարկությանը համագործակցության վերաբերյալ, ասաց. ՙՀամագործակցության մասին ոչ մի խոսք չկա:  Համագործակցությունը  միասնական ուժերով բաց, արդար, թափանցիկ ընտրություններ ապահովելու մեջ է, որի համար մենք ստորագրել ենք, եւ ասել ենք, որ նրանց հետ, ովքեր մեր կողմնակիցներն ու գործընկերներն են, պետք է կարողանանք մեր  ժողովրդի համար մեկ անգամ ապահովել բաց, արդար, թափանցիկ ընտրություններ՚: Այսինքն` պարզ չէ, համագործակցո±ւմ են, թե± ոչ: Իսկ պատասխանելով այն հարցին, թե ՀԱԿ առաջնորդը ԲՀԿ-ին առաջարկում է դեմ դուրս գալ  ՀՀԿ-ին եւ ՙռեժիմին՚, Գագիկ Ծառուկյանը հակադարձեց. ՙՈ±նց դեմ դուրս գալ: Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը նման բան չի առաջարկում: Լեւոն Տեր-Պետրոսյանն էլ պահանջում է արդար, բաց, թափանցիկ ընտրություններ, որին մենք կողմնակից ենք՚: Դե, դա արդեն նշանակում է հերքել ԼՏՊ-ի հանրահայտ հայտարարությունները: Հետաքրքիր էվոլյուցիա ապրեց եւ վերաբերմունքը Օսկանյանի այն հայտարարություններին, թե կոալիցիան ձեւական է, իսկ իշխանության գործունեության համար պատասխանատու է բացառապես ՀՀԿ-ն: Օսկանյանական մտավարժանքների շարունակությունն էլ եղավ այն, որ ՀՀԿ-ին քաղաքական մենաշնորհից զրկելու լավագույն միջոցը ԲՀԿ-ն է: Այսինքն` այժմ Օսկանյանի դիրքորոշումը գործնականում ոչնչով չի տարբերվում ԼՏՊ-ի դիրքորոշումից, իսկ Օսկանյանի ու Հմայակ Հովհաննիսյանի ստեղծած ՙընտրությունների վերահսկման միասնական շտաբը՚ պետք է համարել ոչ այլ ինչ, քան ապագա պետական հեղաշրջման շտաբ: Դե, սխեման պարզ է` ամեն կերպ փորձել մեկուսացնել ՀՀԿ-ին, եւ հենց այդ պատճառով է, որ ԼՏՊ-ն խոսում է հենց մայիսի 7-ին ՀՀ նախագահին պաշտոնանկ անելու մասին: Դե, պարզ է այդ ավանտյուրայի տրամաբանությունը` ՙկոնսենսուս մինուս ՀՀԿ՚ ձեւաչափով ստեղծել նոր մեծամասնություն` առանց ՀՀԿ-ի, եւ ընդգծված ՙնարնջագույն՚ մեծամասնություն, ու քանի որ խոսվում է արդեն մայիսի 7-ին զանգվածային բողոքներ կազմակերպելու մասին, ապա պարզ է դառնում, որ ՙհմայականոցում՚ գործող դավադիրների որջը նախատեսում է երկու հնարավոր սցենար. մեկը` փողոցային անկարգություններ, որոնք ավելի լայնածավալ են, քան մարտիմեկյան ողբերգությունը, իսկ երկրորդը` փորձել խորհրդարանում իրականացնել հեղաշրջում:
Եվ ուշագրավ է, որ Արմավիրի մարզում ԲՀԿ առաջնորդ Գագիկ Ծառուկյանը հայտարարեց, որ կոալիցիան գործում է ընտրությունից ընտրություն ընկած ժամանակահատվածում, եւ այն վերջացած կհամարվի մայիսի 6-ին:
Բայց հարց է ծագում. իսկ ո±ւր այդ դեպքում մնաց կոալիցիոն հուշագիրը, որը պետք է գործի եւ նախագահական ընտրությունների ժամանակաշրջանում, ու համաձայն որի` կոալիցիոն բոլոր երեք ուժերը պարտավորվում են պաշտպանել գործող նախագահ Սերժ Սարգսյանի թեկնածությունը:
Հետաքրքիր է, որ ո°չ Օսկանյանը, ո°չ ԼՏՊ-ն չեն խոսում կոալիցիոն հուշագիրը չեղյալ հայտարարելու մասին: Ինքը` ԲՀԿ առաջնորդը, սիրում էր օգտագործել հետեւյալ ձեւակերպումը. ՙԱյդ մասին հաջորդ դասին՚: Եվ հարց է ծագում. իսկ արդյոք խոսքը ՙգործող նախագահ՚ ձեւակերպման մասին չէ±: Չէ± որ, եթե հաջողվի փողոցային կամ խորհրդարանական հեղաշրջումը, որի մասին այդքան երազում է ԼՏՊ-ն եւ այդքան նպաստում է Օսկանյանը` իր թիկունքում կանգնած կլանաօլիգարխիկ եւ ամերիկյան ուժերի հետ միասին, ապա ՙգործող նախագահի՚ դերում կլինի արդեն նոր ԱԺ մեծամասնության կողմից ընտրված ՙնարնջագույն՚ ԱԺ նախագահը: Ու արդյոք հենց հակապետական հեղաշրջման այդ սխեման նկատի չունե±ն նրանք, ովքեր խոսում են, թե Օսկանյանի համար նախատեսված է ՀՀ նախագահի թեկնածուի հեռանկար...
Պարզ է, որ խոսքը գնում է մաքուր ՙնարնջագույն՚ ավանտյուրայի մասին: ՙԺառանգություն՚ խմբակցության անդամ Արմեն Մարտիրոսյանն էլ ՀԱԿ-ի եւ ԲՀԿ-ի համագործակցությունը համարում է ակնհայտ եւ չի բացառում, որ ԱԺ անցնելու դեպքում կոալիցիա կկազմեն. ՙՊրոցեսը շատ ակնհայտ է, մերձեցումն ակնհայտ է: Նույնիսկ տեղեկություն կա, որ ԲՀԿ-ն աջակցել է ՀԱԿ-ի մեծամասնական թեկնածուներին՚: Դե ինչ, եթե ավանտյուրան հաջողվի, ապա ե°ւ ՀԱԿ-ի բախտը կբանա, ե°ւ ԲՀԿ-ում այժմ իշխանական լծակներ տիրապետող, եւ իշխանական կուսակցության ատրիբուդներից օգտվողների հնարավորությունները կպահպանվեն: Ճիշտ է, առաջին ջութակի դերը այդ դեպքում արդեն փաստացի Օսկանյանին կպատկանի, այլ ոչ թե ԲՀԿ առաջնորդին: Բայց հարց է ծագում. իսկ արդյոք ԲՀԿ-ի` իշխանական կուսակցության կարգավիճակին սովոր ստվար հատվածը պատրա±ստ է այն ռիսկերին, որոնց տակ ընկնելու է ավանտյուրայի տապալման դեպքում, եւ արդյոք նրանք իրենք իրենց չե±ն դնում ամեն ինչը կորցնելու ռիսկի տակ: Բնականաբար, նրանցից յուրաքանչյուրը ինքն իր համար կգտնի պատասխանը:

ՀՈՎՀԱՆՆԵՍ ԳԱԼԱՋՅԱՆ