Գրականությունը խառը կանաչի չէ. Հովիկ Աֆյան

Արխիվ 16-20 23 Հուլիս, 2020 13:29

Գրող լրագրող-հրապարակախոս Հովիկ Աֆյանի հետ զրուցեցինք ժամանակակից գրականության, ժամանակակից գրողի գործառույթների, ինչպես նաեւ գրողի` գրող-հասարակություն կապի մասին:

– Միայն որակյալ տեքստ գրելը բավակա՞ն է, որ անհատն իրեն գրող համարի:

– Վիլյամ Սարոյանը մի հրաշալի գործ ունի` «Հայրիկ, դու խենթ ես»: Այնտեղ հայրը, որն իմիջիայլոց գրող է, ասում է որդուն, որ եթե անունդ գրել գիտես, ուրեմն արդեն գրող ես: Իրականում ամենաբարդը սեփական անունը գրել իմանալն է: Որովհետեւ, կարող ես գրել ցանկացած տեքստ, բայց չհամարձակվես, կամ չցանկանաս, կամ ամաչես վերջում գրել անունդ:

Բայց մի բան էլ կա: Գրողի գործն ամենեւին էլ տեքստը չէ, թեկուզ որակյալ: Դա, ինչպես ասում են, տեխնիկան է, որը կարելի է սովորել, նույնիսկ որակյալ տեքստ գրելու դիպլոմ ստանալ, հետո թեզ պաշտպանել… Գրողի գործը զգալն է, սկսած նրանից, թե ինչո՞ւ է սպիտակ վերնաշապիկ հագել փոշոտ շինարարության մեջ աշխատող բանվորը, ու ինչու է նա այդ օրը մաքուր սափրված, վերջացրած նրանից, թե ինչո՞ւ է սրճարանում միայնակ նստած կինն արդեն 4-րդ բաժակ կարմիր գինին պատվիրում` ամենեւին էլ չնայելով ժամացույցին, որն էլ հավանաբար կանգնած է:

– Գրողները հաճախ են իրենց ստեղծագործությունների ողջ հաջողությունը (եւ ոչ միայն) բարդում ոգեշնչման աղբյուրի կամ յուրատեսակ մուսայի գոյության վրա: Ձեր կարծիքով` կա՞ առհասարակ ոգեշնչման աղբյուր ասվածը:

– Գրողի հաջողությունն ավելի հավանական բան է, քան մուսայի կյանքը: Գրողի հաջողությունը, օրինակ, այն է, երբ իր գիրքը կարդում են ամբողջ աշխարհի մարդիկ (պարտադիր չէ` հավանելը), այն թարգմանվում է աշխարհի բոլոր լեզուներով, իսկ նույնիսկ Շեքսպիրը Նոր Զելանդիայի բնիկների լեզվով կամ հնդկացիների, չի թարգմանվել, եւ ուրեմն գրողն արդեն իսկ անհաջող մարդ է… Բայցեւ աշխարհում ամենալավատեսը: Ամեն դեպքում, ես հոռետես գրողներին չեմ սիրում: Մի տեսակ, ուզում եմ հանդիպել նրանց, թեկուզ այն կյանքում ու ասել, եղբա՛յր, դու ինչո՞ւ ես գրել, որ մեռնե՞նք, թե՞ որ ապրենք: Իսկ մուսան, գիտե՞ք, եթե փողոցում անցնող եւ իր երեխայի ձեռքը քաշող սիրունատես, երիտասարդ, բայց արդեն կնճիռներով կինը, որի մյուս ձեռքին էլ 5 կիլոգրամ կարտոֆիլով լի տոպրակ է, մուսա է, ապա այո, ես հավատում եմ, որ մուսա կա:

– Ի՞նչ կասեք հայ ստեղծագործողների մասին: Կա՞ն այնպիսիք, որոնց գրելաոճն ու տաղանդը ակնառու են գոնե ձեզ համար:

– Ժամանակակից հայ ստեղծագործողների մասին ամենալավ բանը, որը կարելի է միշտ ասել ու որքան հնարավոր է բարձր ասել, այն է, որ նրանք կան: Այդպիսի ընկալում կա, չէ՞, որ իմ սիրելի Հրանտ Մաթեւոսյանից հետո գրող չունենք… Ուրեմն ոչ, ունենք ու լավ գրողներ ունենք: Ես չեմ ուզում անուններ տալ, որովհետեւ նրանցից ոմանց ես ճանաչում եմ, ու ինձ համար դժվար է խոսել իմ ծանոթների կամ ընկերների մասին: Ընդ որում` սա մի մեծ հիվանդություն է, որով վարակված ենք գրեթե բոլորս: Մեզ թվում է, որ մեր կողքին ապրող մարդը, որը ենթադրենք փողոցի արագ սննդի կետից սոխով ու ամեն ինչով շաուրմա է առնում` ուտում, չի կարող գրող լինել: Ու պետք է ասեմ, որ հենց սա` պայմանականորեն սոխով ու ամեն ինչով շաուրման է ժամանակակից գրականության ամենամեծ թշնամին… Բայց մի բան կասեմ, երեկ 78-րդ անգամ կարդացի Պաչյանի «Թափանցիկ շշերը», իսկ Խեչոյանին ամեն օր եմ կարդում, մեկ-մեկ էլ նախանձում, որ պատմվածքների վերջում կարդում եմ` Լեւոն Խեչոյան…

– Շատերն են իրենց գրող համարում, սակայն անգամ չունեն 100 ընթերցող: Այս դեպքում քանակը կարո՞ղ է ազդել որակի վրա:

– Չէ, գրականությունը, կներեք, բայց խառը կանաչի չէ: Այստեղ քանակը հեչ կապ չունի: Չէ ունի, ասենք, եթե իմ գիրքը, ենթադրենք 100 տպաքանակով տպված, վաճառվում է միայն 2 օրինակ, ապա այն հրատարակիչը, որը կտպի իմ հաջորդ գիրքը, կա՛մ Գաբրիել հրեշտակապետը պետք է լինի, կա՛մ էլ նրան մոտ կանգնած ինչ-որ մեկը: Բայց գրողի` գրելու ցանկության վրա իր ընթերցողների թիվը չպետք է ազդի, հենց ազդեց, ուրեմն նա թամադա է, որը հանգիստ կարող է դարդից մի երկու բաժակ ավելի խմել, որ խնջույքին շատ մարդ չկա, ու ընտիր ասմունքը քչերն են վայելում… Բայց մի փոքրիկ բան էլ ասեմ` շատերն են իրենց գրող համարում-ի հետ կապված: Գիտե՛ք, դա հրաշալի է, թող գրեն: Բայց անպայման կարդան` նոր: Թեկուզ իրենք իրենց գրածը:

– Նկատելի է, որ ժամանակակից գրողները կարծես թե խուսափում են, նաեւ վախենում են բարձրաձայնել մերօրյա իրականության մասին: Մինչդեռ շատերը կարծում են, որ գրողը նաեւ հասարակության եւ իշխանության միջնորդն է: Ի՞նչ կասեք այս մասին:

– Կտրականապես համաձայն չեմ եւ նրա հետ, որ ժամանակակից գրողները խուսափում են կամ վախենում են բարձրաձայնել մերօրյա խնդիրները եւ հատկապես նրա հետ, որ գրողը միջնորդ է, այն էլ հասարակության եւ իշխանության: Գրողը ինքն իր համար մենակ զբոսնող կատու է: Էն որ կուզի` կպառկի, կուզի` կվազի, կուզի` կցատկի, կուզի` էլ տուն չի գա… Կոնկրետ իմ նապատկն այն չէ, որ իշխանությունն ու հասարակությունը հաշտ ապրեն, այն պարզ պատճառով, որ ես չեմ հավատում դրան: Ավելին, հասարակությունը միշտ պետք է ըմբոստ լինի, գրողը` առավել եւս, ընդ որում, եթե հասարակությունը պետք է ըմբոստ լինի իշխանության դեմ (նկատի չունեմ հեղափոխությունները, այլ չխոնարհվելը), ապա գրողը պետք է ըմբոստանա ե՛ւ իշխանության, ե՛ւ հասարակության, ե՛ւ նույնիսկ Աստծո դեմ…