Փաշինյանի` տանը մնալու առիթը միայն COVID 19-ով չէր պայմանավորված. Մարկեդոնով

Արխիվ 16-20 26 Հունիս, 2020 19:40

Հայ-ռուսական հարաբերությունների, հայաստանյան ներքաղաքական իրավիճակի, ինչպես նաեւ Արցախի շուրջ տեղի ունեցող զարգացումների մասին «Իրավունքի» հարցերին պատասխանել է Մոսկվայի Միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտի Եվրատլանտյան անվտանգության կենտրոնի առաջատար գիտաշխատող, քաղաքագետ ՍԵՐԳԵՅ ՄԱՐԿԵԴՈՆՈՎԸ:

«ՊԱՐԶ Է, ՈՐ ՓԱՇԻՆՅԱՆԸ ՉԷՐ ԱՍԵԼՈՒ` ՀԱՐԳԵԼԻ՛ ՎԼԱԴԻՄԻՐ ՎԼԱԴԻՄԻՐՈՎԻՉ, ԻՆՁ ՄՈՏ ԽՆԴԻՐ ԿԱ»

– Պարոն Մարկեդոնով, ըստ Ձեզ, հայ-ռուսական հարաբերությունների վրա ի՞նչ հետեւանք կարող է ունենալ Մոսկվայում կայացած Հայրենական պատերազմի 75-րդ տարեդարձի միոցառումներին ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի չմասնակցելը:

– Չեմ կարծում, որ հայ-ռուսական հարաբերությունները երկու մարդու` Փաշինյանի եւ Պուտինի փոխհարաբերություններ են, կամ` ինչ-որ քաղաքական խմբերի: Ըստ իս` հայ-ռուսական հարաբերությունները ռազմավարական բնույթ ունեցող եւ բավական լուրջ հարաբերություններ են, որոնք պայմանավորված չեն եղել ՌԴ-ում եւ ՀՀ-ում իշխանությունների փոփոխությամբ: Այդ հարաբերություններն առ այսօր պահպանում են այնպես, ինչպիսի բնույթ ունեցել են հետխորհրդային ամբողջ շրջանում: Այնպես որ, առանցքային խնդիր չեմ համարում ՀՀ վարչապետի` Մոսկվայում կայացած տոնական շքերթին մասնակցել-չմասնակցելը, այլ ձեր ուշադրությունն եմ հրավիրում առավել կարեւոր փաստի վրա` շքերթին մասնակցում էր հայկական զինվորական միավորը: Իմ կարծիքով` սա թե՛ սիմվոլիկ, թե՛ բովանդակային առումով ավելի կարեւոր է, քան առաջին դեմքի մասնակցությունը: Առաջին դեմքերը գալիս ու գնում են, իսկ ռազմավարական համագործակցությունը մնում է: Սա, ըստ իս, առավել մնայուն արժեք է:

– Ամեն դեպքում, արդարացվա՞ծ եք համարում այն, որ Նիկոլ Փաշինյանն ասաց, թե կորոնավիրուսի իրադրությամբ պայմանավորված չի կարողանում մասնակցել շքերթին:

– Ինչ վերաբերում է պատճառներին, իմ գնահատմամբ` թե՛ Ալիեւը, թե՛ Փաշինյանը, եւ թե՛ մյուսները անկախ պետությունների ղեկավարներ են եւ կարող են սեփական օրակարգերն ունենալ: Նիկոլ Փաշինյանի` Մոսկվա չմեկնելու եւ տանը մնալու բուն առիթը, չեմ կարծում, թե միայն COVID 19-ով էր պայմանավորված: Այո, համավարակի աստիճանը Հայաստանում շատ լուրջ է, եւ Փաշինյանի փոխարեն ով էլ լիներ Հայաստանի ղեկավարը, չէր կարող անտեսել այդ ամենը, բայց այստեղ ավելի կարեւոր խնդիր կար: Մոսկվա չմեկնելու պատճառներից էին նաեւ ներհայաստանյան զարգացումները, մասնավորապես` ՍԴ-ի շուրջ ծավալվող իրադարձությունները, խորհրդարանական խմբակցությունների միջեւ տեղի ունեցող իրավիճակը: Պարզ է, որ Նիկոլ Փաշինյանը չէր ասելու` հարգելի՛ Վլադիմիր Վլադիմիրովիչ, ինձ մոտ խնդիր կա` Սահմանադրական դատարանի հետ կապված, դրա համար չեմ գալու: Ոչ մի քաղաքական գործիչ իր ներքին հարցերն ու ունեցած խնդիրների սուր կողմերը ցույց չի տա ի տես բոլորի: Այդուհանդերձ, մեր հարաբերությունները հունիսի 24-ով չեն ավարտվում: Կարող են Ռուսաստանում լինել շրջանակներ, որոնց դուր չի գալիս հայաստանյան իշխանությունների վարած արտաքին քաղաքականությունը, բայց սա չի կարող ավելի վեր դասվել, քան հայ-ռուսական ռազմավարական դաշնակցությունը, եւ այս առումով պետք է զերծ մնալ ավելորդ զգացմունքայնությունից:

ԸՆԴԴԻՄԱԴԻՐ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ՈՒԺԵՐԻՑ Ո՞ՒՄ Է ՍԱՏԱՐՈՒՄ ՌՈՒՍԱՍՏԱՆԸ

– Վերջին շրջանում հայկական մամուլում ակտիվորեն շրջանառվում է, թե Ռուսաստանն աջակցում է ՀՀ ընդդիմադիր ուժերին, այդ թվում` ԲՀԿ առաջնորդ Գագիկ Ծառուկյանին: Լայնորեն շրջանառվում է ԱԱԾ նախկին տնօրեն Արթուր Վանեցյանի եւ Չեչնիայի նախագահ Ռամզան Քադիրովի լուսանկարը: Ըստ Ձեզ` ի՞նչ դիրքորոշում կա` ՌԴ-ի կողմից հայաստանյան ներքաղաքական իրավիճակի հետ կապված:

– Խոսակցությունները, թե Ռուսաստանն ունի հատուկ հետաքրքրություններ եւ աջակցում է Նիկոլ Փաշինյանի օպոնենտներին, սկսվեցին նրանից, որ ՀՀ-ում ՌԴ դեսպան Սերգեյ Կոպիրկինը հանդիպում ունեցավ ԲՀԿ-ականների հետ: Հիշում եմ` նման իրավիճակ էլի է եղել, երբ մեր դեսպանը քննադատվեց Ռոբերտ Քոչարյանի հետ շփումների համար: Բայց ուզում եմ մեկ հարց էլ ես տալ` ինչու ԲՀԿ-ն ահաբեկչական խմբավորո՞ւմ է, չկա՞ նման օրինական խմբակցություն ՀՀ Ազգային ժողովում: Իհարկե կա, եւ բնական են այդ հանդիպումները: Ռուսական դիվանագիտությանը երկար տարիներ քննադատում էին, թե ինչու է միայն իշխանության հետ աշխատում, ինչու մյուս սեկտորների հետ չի աշխատում, սկսեց աշխատել, էլի քննադատում են: Մի՞թե մեր ներկայացուցիչները ասել են, որ արտահերթ խորհրդարանական կամ Երեւանի ավագանու ընտրությունները ոչ լեգիտիմ են, իհարկե, չի եղել նման բան: Ավելին` երկխոսությունն ընթանում է պաշտոնական մակարդակով: Պուտին-Փաշինյան հանդիպումներն իրենց քանակով գերազանցել են նույնիսկ Սարգսյան-Պուտին հանդիպումներին, իսկ Մնացականյան-Լավրով հանդիպումները` հավանաբար գերազանցել են Նալբանդյան-Լավրով հանդիպումներին, հանդիպումներն ընթանում են նաեւ Շոյգու- Տոնոյան մակարդակով: Իսկ ինչ վերաբերում է Վանեցյան-Քադիրով հանդիպումներին, սա եւս արգելված չէ ո՛չ հայաստանյան, ո՛չ ռուսական օրենսգրքով: Վանեցյանը եւս իրավունք ունի հանդիպել նրանց հետ, ում հետ կարող է: Էլի եմ ասում` հայ-ռուսական հարաբերությունները չեն սահմանափակվում միայն երկու-երեք հոգու շփումների շրջանակով: Այստեղ արտառոց բան չկա, ընդունված պրակտիկա է բոլոր երկրներում, որ դեսպաններն աշխատում են խորհրդարանական բոլոր ուժերի հետ, կան նաեւ արտախորհրդարանական ուժեր, որոնք ունեն այլ տեսակետներ, եւ նրանց ձայնը եւս պետք է լինի լսելի: Նախկինում ՌԴ-ի կողմից պրոիշխանական դիրքորոշումների վրա շատ կենտրոնանալը բերեց իրավիճակի ոչ ադեկվատ գնահատականի: Մենք այդ սխալներից հետեւություններ ենք արել:

«ՀԱՆՐԱՔՎԵԻ ՀԱՐՑԸ ՆԵՐԱՌՎԱԾ Է ԹԱՐՄԱՑՎԱԾ ՄԱԴՐԻԴՅԱՆ ՓԱՍՏԱԹՂԹՈՒՄ` ՈՐՊԵՍ ԻՐԱՎԱԿԱՆ ՊԱՐՏԱԴԻՐ ԿԵՏ»

– Ի վերջո, մինչեւ վերջ չպարզաբանված մնաց ՌԴ ԱԳ նախարար Սերգեյ Լավրովի հայտնի աղմկոտ հայտարարությունը` Արցախյան հիմնախնդրի փուլային լուծման վերաբերյալ: Ձեր գնահատմամբ` այս հարցում ո՞վ էր ճիշտ, եւ ո՞վ էր ստում ու ընդհանրապես` ի՞նչ է կատարվում բանակցային սեղանի շուրջ:

– Այն, ինչ կատարվում է բանակցային սեղանի շուրջ, պարզ է` քննարկվում է երեք հարց` Ղարաբաղի կարգավիճակի հարցը, ԼՂՀ-ի շրջանների անվտանգությունը եւ փախստականների խնդիրը: Կարգավորման ընդհանուր հիմք են հանդիսանում թարմացված Մադրիդյան սկզբունքները: Գիտեմ, որ հայաստանյան մամուլում սենսացիոն են համարում Ս. Լավրովի փուլային լուծման մասին հայտարարությունը, բայց հարգելիներս, այդտեղ սենսացիա չկա: Լավրովն այդ բնութագրումն օգտագործվում էր դեռ 2-3 տարի առաջ, այն առկա է նաեւ Մադրիդյան սկզբունքներում: Ընդ որում` փուլային լուծումը չի ենթադրում երկու հստակ փուլ` Ղարաբաղի շրջակայքի շրջաններից հայկական զորքերի դուրսբերում եւ կարգավիճակի հարցի քննարկման անորոշ ժամկետ: Խոսվում է այն մասին, որ շրջաններից զորքի դուրսբերումը պետք է կապվի կարգավիճակի հարցի հետ եւ ոչ թե ինչ-որ տեղ, ինչ-որ ժամանակ, այլ` զուգահեռ: Չէ՞ որ դուրսբերումը կապված է անվտանգության համար ակնհայտ ռիսկերի հետ: Մեծ վտանգ կա, որ եթե հայկական զորքերը հեռանան յոթ շրջաններից, հակամարտությունը կսրվի: Հիմնական խութերից է նաեւ հանրաքվեի հարցը: Այն ներառված է թարմացված Մադրիդյան փաստաթղթերում` որպես իրավական պարտադիր կետ: Իսկ Ադրբեջանի համար սա վտանգավոր է, քանի որ Ղարաբաղում կարող են քվեարկել Ադրբեջանից դուրս կարգավիճակի համար: Այսպիսով` փուլ առ փուլ լուծման հարցում սենսացիա չկա, հարցն այն է, թե ինչպես ենք դա հասկանում: Այս հարցում կան նաեւ այլ խութեր: Օրինակ` Հայաստանի հետ անվտանգ միջանցքի հարցում: Խոսքը միայն Լաչինի՞ մասին է, թե՞ Լաչինի եւ Քելբաջարի: Որոշակի առումով Քելբաջարն անգամ Լաչինից կարեւոր է, որովհետեւ այնտեղ են գտնվում ջրային ռեսուրսների 90 տոկոսը: Սրանք բոլորը տարաձայնություններ առաջացնող հարցեր են բանակցությունների համար: Իսկ բանակցությունները շատ բարդ են անցնում եւ ավելի շուտ կոնֆլիկտային կառավարում են հիշեցնում: Այս գործընթացը կարող է շարունակվել եւս 10 տարի, արագ լուծման ոչ մի նախադրյալ չկա: Ինչ վերաբերում է Մոսկվային, ապա խնդրի լուծման արագացումը նրա շահերից չի բխում: Այս հարցում շտապողականություն պետք չէ: Ավելի շուտ մեր արեւմտյան բարեկամներն են խոսում, որ ստատուս քվոն անտանելի է: Ռուսաստանը կարծում է, որ եթե այս ստատուս քվոն լավագույն լուծումն էլ չէ, բայց լավ կլինի բանակցությունների ընթացքում վերջնական փոխզիջման հասնել: Դա ավելի լավ է, քան շտապողականությունը, որը կարող է քանդել ողջ կոնստրուկցիան: Կիպրոսում ու Մերձավոր Արեւելքում նման շտապողականությունը լավագույն արդյունքների չհանգեցրեց: Ավելի լավ է 10 տարի բանակցել, քան մեկ տարի կամ մեկ ամիս պատերազմել: